Pf11

Pf11

Parowóz kkStB 108.04
Producent	Wr. Neustadt, StEG, BMM
Lata budowy	1901-1910[1]
Układ osi	2'B1' n4v
Wymiary
Masa pustego parowozu	60,6 t
Masa służbowa	68,3 t[2]
Masa przyczepna	29 t[2]
Długość	11 452 mm[3]
Długość z tendrem	17 787 mm[a] - 19 840 mm[1]
Wysokość	4570 mm[1]
Rozstaw osi skrajnych	9000 mm[1]
Średnica kół napędnych	2100 mm[2]
Średnica kół tocznych	995/1258 mm[2]
Napęd
Trakcja	parowa
Typ tendra	różne
Ciśnienie w kotle	15 at
Powierzchnia ogrzewalna kotła	227,5 m² lub 217,5 m²[2]
Powierzchnia rusztu	3,53 m²[2]
Średnica cylindra	600/350 mm[2]
Skok tłoka	680 mm[2]
Parametry eksploatacyjne
Moc znamionowa	910 kW[2] (1237 KM)
Prędkość konstrukcyjna	100 km/h[2]
Nacisk osi na szyny	14,5 t[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Pf11 – polskie oznaczenie austriackiego parowozu pospiesznego serii kkStB 108 o układzie osi 2'B1', produkowanego w latach 1901–1910. Parowóz wykorzystywał parę nasyconą i czterocylindrowy silnik sprzężony.

Parowóz serii 108 przedstawiał nowy etap rozwoju austriackich parowozów pospiesznych, wprowadzając na koleje państwowe kkStB układ osi 2'B1' i kocioł o dużej wydajności. Na próbach osiągał prędkość 140 km/h^[3]. W 1906 roku parowóz numer 108.22 otrzymał nagrodę Gran premio na wystawie w Mediolanie^[3]. Zbudowano 36 lokomotyw tej serii, w dwóch fabrykach austriackich Wiener Neustadt i StEG oraz czeskiej BMM. Z tego, 25 było przeznaczonych dla austriackich kolei państwowych kkStB (numery od 108.01 do 108.25)^[4], a pozostałe 11 nieco odmiennych dla austro-węgierskiej Kolei Południowej (Südbahn / Déli Vasút, numery od 211 do 221)^[5][3]. W 1901 roku zbudowano pierwszą lokomotywę, w kolejnym roku dwie. Większość lokomotyw (21) zbudowano w 1903 roku, po czym w 1905 zbudowano jeszcze cztery, w 1906 i 1907 po trzy i jeszcze po jednej w 1908 i 1910^[4][5]. Lokomotywy kkStB prowadziły pociągi pospieszne między Wiedniem a Pragą i Wiedniem a Krakowem^[3].

Po I wojnie światowej ostatecznie 24 lokomotywy z dawnych kolei kkStB otrzymała Czechosłowacja, gdzie służyły na kolejach ČSD jako seria 275.0 (numery 275.001 do 275.024)^[4]. Stosowano je m.in. na trasach z Pragi do Brna, Chebu i Bratysławy, ostatnie służyły na trasie Praga – Horažďovice do 1949 roku^[3]. Jedna lokomotywa (108.14) trafiła do kolei rumuńskich (CFR)^[4]. Jedenaście lokomotyw Kolei Południowych natomiast kontynuowało służbę na Kolejach Austriackich (BBÖ) jako seria 108 (numery 108.01 – 108.11) do lat 30.^[3][5]

W okresie międzywojennym na PKP pracował przejściowo tylko jeden parowóz tej serii – dawny 108.15^[b]. Według systemu oznaczeń PKP, parowóz miał mieć oznaczenie Pf11-1, lecz nie jest jasne, czy został przenumerowany. W 1924 roku został przekazany Czechosłowacji, gdzie służył dalej pod numerem 275.014^[4].

Lekki parowóz pospieszny, o układzie osi 2'B1'^[1]. Przedni wózek z osiami tocznymi średnicy 995 mm i rozstawem osi 2420 mm miał czop skrętu przesunięty o 50 mm poza jego środek. Z tyłu parowóz miał oś Adamsa z kołami średnicy 1258 mm, bez nastawiacza powrotnego^[1][2]. Koła napędne miały średnicę 2100 mm, oś napędowa była podwójnie wykorbiona. Parowóz miał wysoko umieszczony kocioł (środek 2830 mm nad główką szyny), z rusztem o dużej długości (3270 mm)^[1]. Kocioł miał 329 płomieniówek lub 314 w parowozach produkcji od 1905 roku, powierzchnia ogrzewalna kotła (od strony wody) odpowiednio wynosiła 227,5 m² lub 217,5 m²^[2]. Typowo dla austriackich lokomotyw, dymnica miała dwudzielne drzwiczki, a koła napędowe były od góry nakryte ozdobnymi szerokimi błotnikami^[3].

Silnik sprzężony czterocylindrowy, z cylindrami wysokoprężnymi umieszczonymi pod dymnicą, między ostojnicami i napędzającymi oś wykorbioną oraz cylindrami niskoprężnymi na zewnątrz^[1]. Cylindry miały średnicę odpowiednio 350 i 600 mm oraz skok 680 mm^[2]. Suwaki cylindrów były płaskie, z zewnętrznym napędem^[1], rozrząd Heusingera^[2].

Stosowano kilka różnych serii tendrów trzy- lub czteroosiowych^[3].

• Jindřich Bek, Zdenek Bek, Parní lokomotivy ČSD [1], Praga, 1999, ISBN 80-86116-13-1.
• Jan Piwowoński, Parowozy kolei polskich, Warszawa: WKiŁ, 1978
• Josef Pospichal, Lokstatistik