Dichromian potasu

Dichromian potasu
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
konst.	dichromian dipotasu
addyt.	heptaoksydodichromian(2−) potasu lub μ-oksydo-heksaoksydodichromian(2−) potasu
	Inne nazwy i oznaczenia
półsyst.	dichromian potasu
Stocka	dichromian(VI) potasu
inne	bichromian potasu, daw. dwuchromian potasu, dichromian potasowy
	Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	K; 2Cr; 2O; 7
Inne wzory	K; 2[Cr; 2O; 6(μ-O)]
Masa molowa	294,18 g/mol
Wygląd	czerwonopomarańczowe kryształy
	Identyfikacja
Numer CAS	7778-50-9
PubChem	516855
Właściwości
	Gęstość
	2,676 g/cm³; ciało stałe
	Rozpuszczalność w wodzie
	rozpuszczalny
	w innych rozpuszczalnikach
	etanol: praktycznie nierozpuszczalny
Temperatura topnienia	398 °C
Temperatura rozkładu	ok. 500 °C
Budowa
Układ krystalograficzny	jednoskośny (w temperaturze 241 °C przechodzi w odmianę trójskośną)
Niebezpieczeństwa
	Karta charakterystyki: dane zewnętrzne firmy Sigma-Aldrich
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Na podstawie podanej karty charakterystyki
Zwroty H	H272, H301, H312, H314, H317, H330, H334, H340, H350, H360Fd, H372, H410
Zwroty P	P201, P220, P261, P273, P280, P305+P351+P338
	NFPA 704
Na podstawie; podanego źródła	0 4 0
Numer RTECS	HX7680000
	Podobne związki
Inne aniony	chromian potasu
Inne kationy	dichromian sodu
Podobne związki	nadmanganian potasu
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Multimedia w Wikimedia Commons

Dichromian potasu, K
2Cr
2O
7 – nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu chromowego i potasu. Jest trujący i rakotwórczy.

Otrzymywanie

Związek ten można otrzymać w reakcji silnego kwasu mineralnego (np. kwasu siarkowego) z chromianem potasu:

2K
2CrO
4 + H
2SO
4 → K
2SO
4 + K
2Cr
2O
7 + H
2O

lub dichromianu sodu z chlorkiem potasu^[1]:

Na
2Cr
2O
7 + 2KCl → 2NaCl + K
2Cr
2O
7

Właściwości

W 500 °C ulega rozkładowi na chromian potasu, tlen i tlenek chromu(III):

4K
2Cr
2O
7 → 4K
2CrO
4 + 2Cr
2O
3 + 3O
2↑

Wykrywanie dichromianów w roztworach wodnych

Dichromiany w roztworach wodnych można wykryć za pomocą próby Lehnera. Do ok. 3 ml badanego dodaje się kilka kropli wody utlenionej i roztworu kwasu siarkowego oraz 1 ml alkoholu amylowego, po czym całość należy wytrząsnąć. W obecności dichromianów zachodzi reakcja, w wyniku której do warstwy organicznej (alkohol) ekstrahuje się nietrwały nadtlenek chromu(VI), zabarwiając ją na niebiesko, natomiast w roztworze wodnym obserwujemy intensywne wydzielanie gazu (tlen) i stopniową zmianę barwy na zieloną (spowodowaną obecnością jonów chromowych(III)).

Równowaga dichromiany – chromiany

W roztworach wodnych dichromiany są trwałe tylko w środowisku kwasowym, po dodaniu zasady ich barwa zmienia się z pomarańczowej na żółtą w wyniku rozpadu jonów dichromianowych do chromianowych:

Cr
2O2−
7 + 2OH−
→ 2CrO2−
4 + H
2O

Natomiast gdy do żółtych chromianów doda się kwasu, roztwór zabarwia się na pomarańczowo w wyniku reakcji odwrotnej:

2CrO2−
4 + 2H+
→ Cr
2O2−
7 + H
2O

Zarówno w chromianach, jak i w dichromianach chrom występuje na stopniu utlenienia +6, wyżej wymienione reakcje nie są więc procesami redoks.

Zastosowanie

Dichromian potasu jest wykorzystywany jako utleniacz w przemyśle chemicznym i preparatyce laboratoryjnej, poza tym do produkcji barwników, w elektrolizie, pirotechnice, wyrobie szkła, klejów, farbiarstwie, w fotografii, w litografii i w przemyśle ceramicznym.

Zakwaszony roztwór dichromianu potasu może służyć jako wskaźnik obecności substancji o własnościach redukujących (np. aldehydów) w badanym roztworze. Próba jest pozytywna, jeśli roztwór zmieni barwę w wyniku redukcji jonów Cr
2O2−
7 (pomarańczowe) do Cr3+
(zielone).

Roztwór dichromianu potasu w kwasie siarkowym znany jest pod nazwą chromianka. Mieszanina ta ma bardzo silne własności utleniające i była niegdyś masowo stosowana w laboratoriach do mycia szkła w celu usunięcia pozostałości substancji organicznych. Obecnie chromianka jest stosowana rzadko ze względu na kłopotliwą utylizację odpadów zawierających związki chromu, a związki organiczne usuwa się ze szkła za pomocą kąpieli w ługach (takich jak stężone roztwory NaOH lub KOH; roztwór propan-2-olanu potasu w propan-2-olu), lub w roztworze Pirania (mieszanina perhydrolu i kwasu siarkowego).

Zagrożenia

Dichromian potasu, podobnie jak inne związki chromu(VI)^[5], jest toksyczny i ma działanie mutagenne, teratogenne oraz rakotwórcze dla ludzi^[6]. Jest też niebezpieczny dla środowiska^[6]^[7]. W przypadku spożycia 2–3 gramów dichromianu potasu dochodzi do ostrej niewydolności nerek i wątroby oraz uszkodzenia układu pokarmowego, co często powoduje śmierć^[8].

Przypisy

↑ ^a ^b ^c Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 96, ISBN 83-7183-240-0 .
↑ ^a ^b Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4 .
↑ ^a ^b David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-82, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
↑ Dichromian potasu (nr 483044) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Stanów Zjednoczonych.
↑ Chromium in Drinking Water. Environmental Protection Agency, 2015-11-23. [dostęp 2016-07-12].
↑ ^a ^b Anita K.A.K. Patlolla Anita K.A.K., ConstanceC. Barnes ConstanceC., DiahannaD. Hackett DiahannaD., Paul B.P.B. Tchounwou Paul B.P.B., Potassium Dichromate Induced Cytotoxicity, Genotoxicity and Oxidative Stress in Human Liver Carcinoma (HepG2) Cells, „International Journal of Environmental Research and Public Health”, 6 (2), 2009, s. 643–653, DOI: 10.3390/ijerph6020643, ISSN 1661-7827, PMID: 19440407, PMCID: PMC2672371 [dostęp 2018-07-03] .
↑ Dichromian potasu (nr 483044) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski.
↑ J.P.J.P. Goullé J.P.J.P., E.E. Saussereau E.E., J.J. Grosjean J.J., C.C. Doche C.C., L.L. Mahieu L.L., Accidental potassium dichromate poisoning. Toxicokinetics of chromium by ICP-MS-CRC in biological fluids and in hair, „Forensic Science International”, 217 (1–3), 2012, s. e8–e12, DOI: 10.1016/j.forsciint.2011.10.020, ISSN 1872-6283, PMID: 22024652 [dostęp 2018-07-03] .

[psc-1] Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 96, ISBN 83-7183-240-0 .

[FPX-2] Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4 .

[CRC-3] David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-82, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).

[4] Dichromian potasu (nr 483044) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Stanów Zjednoczonych.

[5] Chromium in Drinking Water. Environmental Protection Agency, 2015-11-23. [dostęp 2016-07-12].

[:0-6] Anita K.A.K. Patlolla Anita K.A.K., ConstanceC. Barnes ConstanceC., DiahannaD. Hackett DiahannaD., Paul B.P.B. Tchounwou Paul B.P.B., Potassium Dichromate Induced Cytotoxicity, Genotoxicity and Oxidative Stress in Human Liver Carcinoma (HepG2) Cells, „International Journal of Environmental Research and Public Health”, 6 (2), 2009, s. 643–653, DOI: 10.3390/ijerph6020643, ISSN 1661-7827, PMID: 19440407, PMCID: PMC2672371 [dostęp 2018-07-03] .

[7] Dichromian potasu (nr 483044) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski.

[8] J.P.J.P. Goullé J.P.J.P., E.E. Saussereau E.E., J.J. Grosjean J.J., C.C. Doche C.C., L.L. Mahieu L.L., Accidental potassium dichromate poisoning. Toxicokinetics of chromium by ICP-MS-CRC in biological fluids and in hair, „Forensic Science International”, 217 (1–3), 2012, s. e8–e12, DOI: 10.1016/j.forsciint.2011.10.020, ISSN 1872-6283, PMID: 22024652 [dostęp 2018-07-03] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]