Matamata

Matamata

Chelus fimbriata[1]
(Schneider, 1783)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	gady / zauropsydy
Rząd	żółwie
Podrząd	żółwie bokoszyjne
Rodzina	matamatowate
Rodzaj	Chelus
Gatunek	matamata
Synonimy Testudo terrestris Fermin, 1765 (nomen oblitum)[2] Testudo fimbriata Schneider, 1783 Testudo fimbria Gmelin, 1789 (nomen subst. pro T. fimbriata Schneider) Testudo matamata Bruguière, 1792 Testudo bi-spinosa Daudin, 1802 Testudo rapara Gray, 1831 (nomen nudum) Testudo raparara Gray, 1844 (nomen nudum) Chelys Matamata — Duméril & Bibron, 1835 Chelys fimbriata — Günther, 1882 Chelus fimbriatus (Schneider, 1783)
Zasięg występowania
Zasięg występowania w starszym ujęciu systematycznym (wraz z Chelus orinocensis)
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Matamata^[3] (Chelus fimbriata) – gatunek żółwia bokoszyjnego z rodziny matamatowatych (Chelidae).

Karapaks płaski i okrągły. Na tarczach grzbietowych występują trzy rzędy dużych pojedynczych rogowych guzów. Głowa duża, trójkątna, z mocno zwężonym końcem pyska i zakończona długim, rurkowatym wyrostkiem nad pyskiem z nozdrzami umożliwiającymi oddychanie powietrzem w trakcie zanurzenia. Szyja długa, pokryta miękką skórą z długimi frędzelkowatymi wyrostkami skórnymi po bokach^[3]. Frędzle na głowie i szyi są silnie unerwione, co pozwala żółwiowi na odbieranie nawet niewielkich zmian w otoczeniu i ułatwia wykrycie ofiary^[4]. Kończyny masywne, zakończone palcami spiętymi błoną pływną i mocnymi pazurami. Całe ciało jest ciemno ubarwione, a karapaks pokrywają glony, wskutek czego zlewa się z otoczeniem i przypomina stertę butwiejących liści^[3].

Karapaks samców do 42,8 cm długości, samic do 43,7 cm^[5].

Północna połowa Ameryki Południowej. Vargas-Ramírez i współpracownicy (2020) zaliczyli do tego gatunku jedynie populacje zasiedlające dorzecze Amazonki i Mahury; populacje z dorzecza Orinoko, Rio Negro i Essequibo zostały przez tych autorów przeniesione do odrębnego gatunku Chelus orinocensis^[6]. W tym ujęciu systematycznym matamata zamieszkuje następujące państwa: Boliwia, Brazylia, Ekwador, Gujana Francuska, Kolumbia, Peru i Surinam^[7][5].

Rzeki i ich bagniste rozlewiska^[3].

Jedzą głównie małe ryby oraz inne organizmy wodne: żaby, kijanki^[3], owady wodne i ich larwy.

Na zdobycz czatuje nieruchomo na dnie pod wodą, czekając, aż ryba zbliży się na odpowiednią odległość, i wtedy jednym gwałtownym ruchem otwiera szeroki pysk, a wytworzony prąd wsysa rybę do środka^[3].

12–28 jaj składanych na plażach bądź brzegach małych zatoczek. Czas inkubacji przy temperaturze 28–30 °C wynosi ok. 200 dni.

Gatunek ten od 2023 roku jest objęty załącznikiem II konwencji waszyngtońskiej (CITES)^[8][9] i aneksem B UE^[9].