Erythranthe
Erythranthe – rodzaj roślin z rodziny Phrymaceae, w tradycyjnych ujęciach włączany był do rodzaju kroplik Mimulus. Należy do niego 129 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje oba kontynenty amerykańskie oraz południową i wschodnią Azję. W Ameryce Północnej brak przedstawicieli rodzaju tylko na północnych krańcach kontynentu oraz w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, na Antylach i w części Ameryki Centralnej. W Ameryce Południowej brak przedstawicieli we wschodniej części kontynentu – w Brazylii i Paragwaju. W Azji rośliny te występują od rosyjskiego Dalekiego Wschodu i Japonię poprzez Chiny, Wietnam, Mjanmę po rejon Himalajów. W Polsce zadomowionymi antropofitami stały się kroplik żółty E. guttata i kroplik piżmowy E. moschata. Kilka dalszych jest uprawianych jako rośliny ozdobne. Takson wyodrębniony został z rodzaju Mimulus na podstawie molekularnych analiz filogenetycznych, wyróżnia go też położenie kątowe zalążków, a z cech morfologicznych m.in. długoszypułkowe kwiaty (szypułki są dłuższe od kielicha).
Kroplik żółty | |
| Systematyka[1][2] | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
Erythranthe |
| Nazwa systematyczna | |
| Erythranthe Spach Hist. Nat. Vég. 9: 312 (1840)[3] | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
E. cardinalis (Douglas ex Bentham) Spach[4] | |


Erythranthe – rodzaj roślin z rodziny Phrymaceae, w tradycyjnych ujęciach włączany był do rodzaju kroplik Mimulus[5]. Należy do niego 129 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje oba kontynenty amerykańskie oraz południową i wschodnią Azję. W Ameryce Północnej brak przedstawicieli rodzaju tylko na północnych krańcach kontynentu oraz w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, na Antylach i w części Ameryki Centralnej. W Ameryce Południowej brak przedstawicieli we wschodniej części kontynentu – w Brazylii i Paragwaju. W Azji rośliny te występują od rosyjskiego Dalekiego Wschodu i Japonię poprzez Chiny, Wietnam, Mjanmę po rejon Himalajów[3]. W Polsce zadomowionymi antropofitami stały się kroplik żółty E. guttata i kroplik piżmowy E. moschata[6]. Kilka dalszych jest uprawianych jako rośliny ozdobne[6][7].
Takson wyodrębniony został z rodzaju Mimulus na podstawie molekularnych analiz filogenetycznych, wyróżnia go też położenie kątowe zalążków, a z cech morfologicznych m.in. długoszypułkowe kwiaty (szypułki są dłuższe od kielicha)[8].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]
- Pokrój
- Na ogół półkrzewy ale też rośliny jednoroczne i byliny. Pędy są płożące, podnoszące się lub prosto wzniesione, nagie lub owłosione, także gruczołowato. Łodyga obła lub kanciasta, czworoboczna[8].
- Liście
- Odziomkowe (skupione w rozetę przyziemną u E. linearifolia i E. primuloides), ogonkowe lub siedzące. Blaszki czasem nieco mięsiste, ale nie skórzaste, pojedyncze, całobrzegie lub ząbkowane[8].
- Kwiaty
- Wyrastają w kątach liści w środkowej lub szczytowej części pędu. Osadzone są na zwykle dłuższej od kielicha szypułce, u różnych gatunków są wzniesione, odstają w bok lub zwisają. Kielich może być grzbiecisty lub promienisty, zrosłodziałkowy, z 5 lub 3 ząbkami. Korona kwiatu jest grzbiecista, dwuwargowa, przy czym dolna warga z trzema łatkami, a górna z dwoma. Płatki są barwy żółtej, różowej, czerwonej, fioletowej, rzadko białej. Pręciki są cztery, dwa z nich dłuższe, z nitkami osadzonymi w środkowej części rurki korony. Zalążnia górna, z dwóch zrośniętych owocolistków, dwukomorowa. Znamię dwułatkowe[8].
- Owoce
- Torebki na szczycie zaokrąglone lub ucięte, otwierają się dwiema łatkami. Zawierające kilkaset do dwóch tysięcy drobnych, wąskoeliptycznych, spłaszczonych nasion[8].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj z rodziny Phrymaceae. Najbliżsi krewni to Diplacus i Hemichaena[8].
- Erythranthe acutidens (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe alsinoides (Douglas ex Benth.) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe ampliata (A.L.Grant) G.L.Nesom
- Erythranthe androsacea (Curran ex Greene) N.S.Fraga
- Erythranthe angulosa M.Berger
- Erythranthe arenaria (A.L.Grant) G.L.Nesom
- Erythranthe arenicola (Pennell) G.L.Nesom
- Erythranthe arvensis (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe austrolatidens G.L.Nesom
- Erythranthe barbata (Greene) N.S.Fraga
- Erythranthe bergeri G.L.Nesom
- Erythranthe bhutanica (T.Yamaz.) G.L.Nesom
- Erythranthe bicolor (Hartw. ex Benth.) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe bodinieri (Vaniot) G.L.Nesom
- Erythranthe brachystylis (Edwin) G.L.Nesom
- Erythranthe bracteosa (P.C.Tsoong) G.L.Nesom
- Erythranthe breviflora (Piper) G.L.Nesom
- Erythranthe brevinasuta G.L.Nesom
- Erythranthe breweri (Greene) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe bridgesii (Benth.) G.L.Nesom
- Erythranthe × burnetii (S.Arn.) Silverside
- Erythranthe caespitosa (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe calcicola N.S.Fraga & D.A.York
- Erythranthe calciphila (Gentry) G.L.Nesom
- Erythranthe cardinalis (Douglas ex Benth.) Spach – kroplik szkarłatny
- Erythranthe carsonensis N.S.Fraga
- Erythranthe charlestonensis G.L.Nesom
- Erythranthe chinatiensis G.L.Nesom
- Erythranthe cinnabarina G.L.Nesom
- Erythranthe corallina (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe cordata (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe cuprea (Dombrain) G.L.Nesom – kroplik miedziany
- Erythranthe decora (A.L.Grant) G.L.Nesom
- Erythranthe dentata (Nutt. ex Benth.) G.L.Nesom
- Erythranthe dentiloba (B.L.Rob. & Fernald) G.L.Nesom
- Erythranthe depressa (Phil.) G.L.Nesom
- Erythranthe diffusa (A.L.Grant) N.S.Fraga
- Erythranthe diminuens G.L.Nesom
- Erythranthe discolor (A.L.Grant) N.S.Fraga
- Erythranthe eastwoodiae (Rydb.) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe erubescens G.L.Nesom
- Erythranthe exigua (A.Gray) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe filicaulis (S.Watson) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe filicifolia (Sexton, K.G.Ferris & Schoenig) G.L.Nesom
- Erythranthe flammea G.L.Nesom
- Erythranthe floribunda (Lindl.) G.L.Nesom
- Erythranthe gemmipara (W.A.Weber) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe geniculata (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe geyeri (Torr.) G.L.Nesom
- Erythranthe glabrata (Kunth) G.L.Nesom
- Erythranthe glaucescens (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe gracilipes (B.L.Rob.) N.S.Fraga
- Erythranthe grandis (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe grayi (A.L.Grant) G.L.Nesom
- Erythranthe guttata (DC.) G.L.Nesom – kroplik żółty
- Erythranthe hallii (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe hardhamiae N.S.Fraga
- Erythranthe howaldiae G.L.Nesom
- Erythranthe hymenophylla (Meinke) G.L.Nesom
- Erythranthe inamoena (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe inconspicua (A.Gray) G.L.Nesom
- Erythranthe inflata (Miq.) G.L.Nesom
- Erythranthe inflatula (Suksd.) G.L.Nesom
- Erythranthe jungermannioides (Suksd.) G.L.Nesom
- Erythranthe karakormiana (T.Yamaz.) G.L.Nesom
- Erythranthe laciniata (A.Gray) G.L.Nesom
- Erythranthe lagunensis G.L.Nesom
- Erythranthe latidens (A.Gray) G.L.Nesom
- Erythranthe lewisii (Pursh) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe linearifolia (A.L.Grant) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe lutea (L.) G.L.Nesom – kroplik złoty
- Erythranthe × maculosa (T.Moore) Mabb.
- Erythranthe madrensis (Seem.) G.L.Nesom
- Erythranthe marmorata (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe michiganensis (Pennell) G.L.Nesom
- Erythranthe microphylla (Benth.) G.L.Nesom
- Erythranthe minima (C.Bohlen) J.M.Watson & A.R.Flores
- Erythranthe minor (A.Nelson) G.L.Nesom
- Erythranthe mitodes G.L.Nesom
- Erythranthe montioides (A.Gray) N.S.Fraga
- Erythranthe moschata (Douglas ex Lindl.) G.L.Nesom – kroplik piżmowy
- Erythranthe naiandina (J.M.Watson & C.Bohlen) G.L.Nesom
- Erythranthe nasuta (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe nelsonii (A.L.Grant) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe neoglaucescens G.L.Nesom & Uelman
- Erythranthe nepalensis (Benth.) G.L.Nesom
- Erythranthe norrisii (Heckard & Shevock) G.L.Nesom
- Erythranthe nudata (Curran ex Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe orizabae (Benth.) G.L.Nesom
- Erythranthe pallens (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe palmeri (A.Gray) N.S.Fraga
- Erythranthe pardalis (Pennell) G.L.Nesom
- Erythranthe parishii (Greene) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe parvula (Wooton & Standl.) G.L.Nesom
- Erythranthe patula (Pennell) G.L.Nesom
- Erythranthe pennellii (Gentry) G.L.Nesom
- Erythranthe percaulis G.L.Nesom
- Erythranthe platyphylla (Franch.) G.L.Nesom
- Erythranthe plotocalyx G.L.Nesom
- Erythranthe primuloides (Benth.) G.L.Nesom & N.S.Fraga – kroplik pierwiosnkowaty
- Erythranthe procera (A.L.Grant) G.L.Nesom
- Erythranthe ptilota G.L.Nesom
- Erythranthe pubescens (Benth.) Guevara-Lazc.
- Erythranthe pulsiferae (A.Gray) G.L.Nesom
- Erythranthe purpurea N.S.Fraga
- Erythranthe regni G.L.Nesom
- Erythranthe rhodopetra N.S.Fraga
- Erythranthe rubella (A.Gray) N.S.Fraga
- Erythranthe rupestris (Greene) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe scouleri (Hook.) G.L.Nesom
- Erythranthe serpentinicola D.J.Keil
- Erythranthe sessilifolia (Maxim.) G.L.Nesom
- Erythranthe shevockii (Heckard & Bacig.) N.S.Fraga
- Erythranthe sierrae N.S.Fraga
- Erythranthe sinoalba G.L.Nesom
- Erythranthe stolonifera (Novopokr.) G.L.Nesom
- Erythranthe suksdorfii (A.Gray) N.S.Fraga
- Erythranthe szechuanensis (Y.Y.Pai) G.L.Nesom
- Erythranthe taylorii G.L.Nesom
- Erythranthe tenella (Bunge) G.L.Nesom
- Erythranthe thermalis (A.Nelson) G.L.Nesom
- Erythranthe tibetica (P.C.Tsoong & H.P.Yang) G.L.Nesom
- Erythranthe tilingii (Regel) G.L.Nesom
- Erythranthe trinitiensis G.L.Nesom
- Erythranthe unimaculata (Pennell) G.L.Nesom
- Erythranthe utahensis (Pennell) G.L.Nesom
- Erythranthe verbenacea (Greene) G.L.Nesom & N.S.Fraga
- Erythranthe veronicifolia (Greene) G.L.Nesom
- Erythranthe visibilis G.L.Nesom
- Erythranthe washingtonensis (Gand.) G.L.Nesom
- Erythranthe willisii G.L.Nesom
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-07-07] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-07-07] (ang.).
- ↑ a b c Erythranthe Spach, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-07-07].
- ↑ Erythranthe Spach. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-07-07].
- ↑ David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 343, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
- ↑ a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 116-117, ISBN 978-83-62975-45-7.
- ↑ a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 124. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b c d e f Erythranthe Spach. [w:] Flora of North America [on-line]. floranorthamerica.org. [dostęp 2025-07-07].