Coprinopsis

Czernidłówka
	; Czernidłówka srokata
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	kruchaweczkowate
Rodzaj	czernidłówka
	Nazwa systematyczna
	Coprinopsis P. Karst.; Acta Soc. Fauna Flora fenn. 2(no. 1): 27 (1881)
	Typ nomenklatoryczny
	Coprinopsis friesii (Quél.) P. Karst. 1881
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Coprinopsis P. Karst. (czernidłówka) – rodzaj grzybów z rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae).

Charakterystyka

Do rodzaju Coprinopsis należy ponad 120 gatunków^[1]. Pewne ich oznaczenie jest trudne i zazwyczaj niemożliwe bez badań mikroskopowych. Tylko niektóre gatunki (np. Coprinopsis atramentaria) są łatwe do odróżnienia^[2].

Gatunki należące do rodzaju Coprinopsis charakteryzują się występowaniem na kapeluszu i trzonie osłony^[3]. Mikroskopowa budowa jej komórek ma duże znaczenie przy identyfikacji gatunków^[4]:

sekcja Narcotici: osłona składająca się głównie z niemal kulistych, cienkościennych, zawsze brodawkowatych komórek; zarodniki zawsze z exosporium (czasem niewyraźnym)
sekcja Nivei: osłona składa się głównie z prawie kulistych, cienkościennych, gładkich lub inkrustowanych komórek, czasami z wypustkami, ale nie gęsto pokrytych brodawkami
sekcja Tomentosi: osłona składająca się z łańcuchów komórek o kształcie zbliżonym do cylindra, cienko- lub grubościennych, gładka lub inkrustowana.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji: Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)^[1].

Badania z zakresu filogenetyki molekularnej wykazały, że rodzaj Coprinus nie był taksonem monofiletycznym i należy go rozbić na rodzaje Coprinus (sensu stricto), Coprinellus, Coprinopsis, Parasola, Narcissea, Tulosesus i inne. Tak więc do rodzaju Coprinopsis należy część gatunków dawniej włączanych do rodzaju Coprinus^[5].

W 2003 roku Władysław Wojewoda zaakceptował dla rodzaju Coprinus polską nazwę czenidłak^[6], po przeniesieniu z niego wielu gatunków do nowo utworzonego rodzaju Coprinopsis ich polskie nazwy stały się niespójne z nowymi nazwami naukowymi. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała dla rodzaju Coprinopsis nazwę czernidłówka^[7].

Gatunki występujące w Polsce

Coprinopsis acuminata (Romagn.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[8] – czernidłówka szpiczasta
Coprinopsis annulopora (Enderle) P. Specht & H. Schub. 2013^[3] – czernidłówka pierścieniopora
Coprinopsis argentea (P.D. Orton) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001
Coprinopsis atramentaria (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001 – czernidłówka pospolita
Coprinopsis argentea (P.D. Orton) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3] – czernidłówka srebrzysta
Coprinopsis bellula (Uljé) P. Roux & Eyssart. 2011^[3]
Coprinopsis candidata (Uljé) Gminder & Böhning 2016
Coprinopsis candidolanata (Doveri & Uljé) Keirle, Hemmes & Desjardin 2004^[3]
Coprinopsis canoceps (Kauffman) Örstadius & E. Larss. 2015 – czernidłówka drobna^[9]
Coprinopsis cinerea (Schaeff.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001– czernidłówka szarawa
Coprinopsis cinereofloccosa (P.D. Orton) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis coniophora (Romagn.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis cortinata (J.E. Lange) Gminder 2010^[6] – czernidłówka zasnówkowata
Coprinopsis cothurnata (Godey) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis echinospora (Buller) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis ephemeroides (DC.) G. Moreno – czernidłówka brązowoszara
Coprinopsis episcopalis (P.D. Orton) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis erythrocephala (Lév.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001 – czernidłówka różowawa
Coprinopsis extinctoria (Fr.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001 – czernidłówka nadrzewna^[6]
Coprinopsis filiformis (Berk. & Broome) Voto 2019 – czernidłówka nitkowatotrzonowa^[6]
Coprinopsis foetidella (P.D. Orton) A. Ruiz & G. Muñoz 2016^[3]
Coprinopsis friesii Quél. (Quél.) P. Karst. 1881 – czernidłówka łodygowa^[6]
Coprinopsis fusispora L. Nagy, Vágvölgyi & Papp 2013^[3] – czernidłówka wrzecionowatozarodnikowa
Coprinopsis geesterani (Uljé) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis gonophylla (Quél.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis goudensis (Uljé) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis idae (Uljé) La Chiusa & Boffelli 2017^[3]
Coprinopsis insignis (Peck) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis iocularis (Uljé) La Chiusa & Boffelli 2017^[3]
Coprinopsis jonesii (Peck) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis krieglsteineri (Bender) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3] – czernidłówka ciemnooczkowa
Coprinopsis kubickae (Pilát & Svrček) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis laanii (Kits van Wav.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001 – czernidłówka omączona^[6]
Coprinopsis lagopus (Fr.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001– czernidłówka srokata
Coprinopsis macrocephala (Berk.) Redhead, Vilgalys & Moncalv 2001 – czernidłówka wełnistotrzonowa
Coprinopsis marcescibilis (Britzelm.) Örstadius & E. Larss. 2008^[6]
Coprinopsis narcotica (Batsch) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001 – czernidłówka szarobiała^[6]
Coprinopsis nemoralis (Bender) La Chiusa & Boffelli 2017^[3] – czernidłówka gajowa
Coprinopsis nivea (Pers.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001 – czernidłówka śnieżnobiała^[6]
Coprinopsis ochraceolanata (Bas) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3] – czernidłówka żółtawa
Coprinopsis pachyderma (Bogart) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis pannucioides (J.E. Lange) Örstadius & E. Larss. 2008^[6]
Coprinopsis phaeospora (P. Karst.) P. Karst. 1881^[3]
Coprinopsis phlyctidospora (Romagn.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis picacea (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001– czernidłówka pstra
Coprinopsis poliomalla (Romagn.) Doveri, Granito & Lunghini 2005 – czernidłówka oszroniona^[6]
Coprinopsis pseudofriesii (Pilát & Svrček) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis pseudonivea (Bender & Uljé) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis pseudoradiata (Kühner & Joss. ex Watling) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis radiata (Bolton) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001 – czernidłówka końska
Coprinopsis romagnesiana (Singer) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis rugosobispora (J. Geesink & Imler ex Walleyn) A. Melzer & Schößler 2016^[3]
Coprinopsis rugosomagnispora Gierczyk, Pietras, Piątek, Gryc, Czerniawski & Rodr.-Flakus 2017^[3]
Coprinopsis saccharomyces (P.D. Orton) P. Roux & Guy García 2006
Coprinopsis scobicola (P.D. Orton) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis semitalis (P.D. Orton) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3] – czernidłówka skrzydlatozarodnikowa
Coprinopsis spelaiophila (Bas & Uljé) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis spilospora (Romagn.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis stangliana (Enderle, Bender & Gröger) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3] – czernidłówka wapieniolubna
Coprinopsis stercorea (Fr.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001– czernidłówka łajnowa
Coprinopsis subcylindrosporus (E. Ludw.) U. Täglich 2018^[3]
Coprinopsis subtigrinella (Dennis) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[9]
Coprinopsis tectispora (Bogart) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[9]
Coprinopsis trispora (Kemp & Watling) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis tuberosa (Quél.) Doveri, Granito & Lunghini 2005 – czernidłówka sklerotowa
Coprinopsis urticicola (Berk. & Broome) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]
Coprinopsis xenobia (P.D. Orton) Redhead, Vilgalys & Moncalvo 2001^[3]

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum^[10]. Wykaz gatunków występujących w Polsce według Władysława Wojewody (opisane jako czernidłaki Coprinus)^[6], uzupełniony o nowe badania B. Gierczyka^[3]^[8]. Nazwy polskie według Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.

Przypisy

↑ ^a ^b Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-10] (ang.).
↑ TillT. R.Lohmeyer TillT., UteU. Kũnkele UteU., Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie, Warszawa 2006, s. 153–155, ISBN 83-85444-65-3 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t ^u ^v ^w ^x ^y ^z ^aa ^ab ^ac ^ad ^ae ^af ^ag ^ah ^ai ^aj ^ak ^al ^am ^an ^ao ^ap Rare species of the genus Coprinus Pers. s. lato [online], Acta Mycologica, 2011, vol. 46 (1): 27–73 [dostęp 2020-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-13] (ang.).
↑ AndreasA. Melzer AndreasA., KyhnaerK. Hauptstraße KyhnaerK., Key to coprinoid species (Coprinellus, Coprinopsis, Parasola) [online] [dostęp 2025-03-02] (ang.).
↑ Scott A.S.A. Redhead Scott A.S.A., R.R. Vilgalys R.R., J.M.J.M. Moncalvo J.M.J.M., J.J. Johnson J.J., I.I. Hopple I.I., Coprinus Pers. and the Disposition of Coprinus Species sensu lato, „Taxon”, 50 (1), 2001, s. 203–241, DOI: 10.2307/1224525, JSTOR: 1224525 (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 144–156, ISBN 83-89648-09-1 .
↑ Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).
↑ ^a ^b Grzyby-makroskopijne-Polski w literaturze-mikologicznej – gatunki [online], grzyby.pl [dostęp 2023-01-08] .
↑ ^a ^b ^c Taksony z referencjami w bibliografii grzybowej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-03] (pol.).
↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).

[if-1] Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-10] (ang.).

[griz-2] TillT. R.Lohmeyer TillT., UteU. Kũnkele UteU., Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie, Warszawa 2006, s. 153–155, ISBN 83-85444-65-3 .

[gier-3] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t ^u ^v ^w ^x ^y ^z ^aa ^ab ^ac ^ad ^ae ^af ^ag ^ah ^ai ^aj ^ak ^al ^am ^an ^ao ^ap Rare species of the genus Coprinus Pers. s. lato [online], Acta Mycologica, 2011, vol. 46 (1): 27–73 [dostęp 2020-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-13] (ang.).

[key-4] AndreasA. Melzer AndreasA., KyhnaerK. Hauptstraße KyhnaerK., Key to coprinoid species (Coprinellus, Coprinopsis, Parasola) [online] [dostęp 2025-03-02] (ang.).

[red-5] Scott A.S.A. Redhead Scott A.S.A., R.R. Vilgalys R.R., J.M.J.M. Moncalvo J.M.J.M., J.J. Johnson J.J., I.I. Hopple I.I., Coprinus Pers. and the Disposition of Coprinus Species sensu lato, „Taxon”, 50 (1), 2001, s. 203–241, DOI: 10.2307/1224525, JSTOR: 1224525 (ang.).

[check-6] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 144–156, ISBN 83-89648-09-1 .

[kom-7] Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).

[mac-8] Grzyby-makroskopijne-Polski w literaturze-mikologicznej – gatunki [online], grzyby.pl [dostęp 2023-01-08] .

[lit-9] Taksony z referencjami w bibliografii grzybowej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-03] (pol.).

[if2-10] Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]