Neopren
Neopren (aynı zamanda polikloropren olarak da bilinir), kloroprenin polimerizasyonu ile üretilen sentetik kauçuk ailesine ait bir malzemedir. Neopren, iyi kimyasal kararlılık gösterir ve geniş bir sıcaklık aralığında esnekliğini korur. Neopren, ya katı kauçuk ya da lateks formunda satılmakta olup, dizüstü bilgisayar kılıfları, ortopedik destekler (bilek, diz vb.), elektrik yalıtımı, medikal eldivenler, sıvı ve levha şeklinde uygulanan elastomerik membranlar veya kaplamalar ve otomotiv fan kayışları gibi çok çeşitli ticari uygulamalarda kullanılmaktadır.
Neopren (aynı zamanda polikloropren olarak da bilinir), kloroprenin polimerizasyonu ile üretilen sentetik kauçuk ailesine ait bir malzemedir.[1] Neopren, iyi kimyasal kararlılık gösterir ve geniş bir sıcaklık aralığında esnekliğini korur. Neopren, ya katı kauçuk ya da lateks formunda satılmakta olup, dizüstü bilgisayar kılıfları, ortopedik destekler (bilek, diz vb.), elektrik yalıtımı, medikal eldivenler, sıvı ve levha şeklinde uygulanan elastomerik membranlar veya kaplamalar ve otomotiv fan kayışları gibi çok çeşitli ticari uygulamalarda kullanılmaktadır.[2]
Üretimi
[değiştir | kaynağı değiştir]Neopren, kloroprenin serbest radikal polimerizasyonu ile üretilir. Ticari üretimde bu polimer, serbest radikal emülsiyon polimerizasyonu ile hazırlanır. Polimerizasyon, potasyum persülfat kullanılarak başlatılır. Bifonksiyonel nükleofiller, metal oksitler (ör. çinko oksit) ve tiyoüreler, bireysel polimer zincirlerini çapraz bağlamak için kullanılır.[3]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Neopren, DuPont kimyagerleri tarafından 17 Nisan 1930 tarihinde icat edildi. Bunun öncesinde, DuPont'tan Elmer K. Bolton, Notre Dame Üniversitesi'nde kimya profesörü olan Fr. Julius Arthur Nieuwland'ın bir dersine katılmıştır. Asetilen üzerinde yaptığı çalışmalar sırasında Nieuwland, kükürt diklorür ile muamele edildiğinde kauçuk benzeri elastik bir bileşiğe dönüşen jölemsi bir madde olan divinil asetileni üretmiştir. DuPont, üniversiteden patent haklarını satın aldıktan sonra, DuPont'tan Wallace Carothers, Nieuwland'ın keşfini ticarileştirme çalışmalarını Nieuwland ve DuPont kimyagerleri Arnold Collins, Ira Williams ve James Kirby ile iş birliği içinde üstlenmiştir.[4] Collins, monovinil asetilene odaklanmış ve bunu hidrojen klorür gazı ile reaksiyona sokarak kloropreni üretmiştir.[5]
DuPont, bileşiği ilk olarak 1931 yılında "DuPrene" ticari adıyla piyasaya sürdü,[6] ancak orijinal üretim süreci ürünün kötü kokuya sahip olmasına yol açtığı için ticari potansiyeli sınırlıydı. Daha sonra kokuya neden olan yan ürünleri ortadan kaldıran ve üretim maliyetlerini yarıya indiren yeni bir süreç geliştirildi ve şirket, malzemeyi son ürün üreticilerine satmaya başladı.[7] Malzemeye olan talep çok hızlı bir şekilde arttı: 1932 yılında yaklaşık 3.600 kilogram neopren üretilirken, 1933 yılında bu miktar yaklaşık 23.600 kilograma ulaştı ve takip eden beş yıl boyunca bu miktar her yıl iki katına çıktı.[8]
Kalite kontrolü amacıyla, DuPrene ticari markası yalnızca DuPont tarafından satılan malzemeye uygulanmak üzere sınırlandırılmıştı.[7] Şirketin kendisi DuPrene içeren son ürünleri üretmediği için, ticari marka 1937 yılında kaldırıldı ve yerine malzemenin bir “bitmiş tüketici ürünü değil, bir bileşen” olduğunu belirtmek amacıyla neopren adı verildi.[9] DuPont, ürününe talep yaratmak için kapsamlı çalışmalar yürüttü ve kendi teknik dergisini yayımlamak da dahil olmak üzere, neoprenin kullanım alanlarını tanıtan ve diğer şirketlerin neopren bazlı ürünlerini reklamını yapan bir pazarlama stratejisi uyguladı. 1939 yılına gelindiğinde, neopren satışları şirket için 300.000 doların üzerinde kar sağlıyordu (2024 yılı itibarıyla yaklaşık 6.800.000 dolara eşdeğer).[7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Werner Obrecht, Jean-Pierre Lambert, Michael Happ, Christiane Oppenheimer-Stix, John Dunn and Ralf Krüger "Rubber, 4. Emulsion Rubbers" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2012, Wiley-VCH, Weinheim. DOI:10.1002/14356007.o23_o01
- ^ "Technical information — Neoprene" (PDF). Du Pont Performance Elastomers. October 2003. 29 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2008.
- ^ Furman, Glenn E. (14 Ekim 2005). "Chloroprene Polymers". Encyclopedia of Polymer Science and Technology. Wiley Online Library. doi:10.1002/0471440264.pst053. ISBN 0471440264.
- ^ Carothers, Wallace H.; Williams, Ira.; Collins, Arnold M.; Kirby, James E. (November 1931). "Acetylene Polymers and Their Derivatives. Ii. A New Synthetic Rubber: Chloroprene and ITS Polymers". Journal of the American Chemical Society. 53 (11). ss. 4203-4225. Bibcode:1931JAChS..53.4203C. doi:10.1021/ja01362a042.
- ^ Smith, John K. (January 1985). "The Ten-Year Invention: Neoprene and Du Pont Research, 1930-1939". Technology and Culture. 26 (1). ss. 34-55. doi:10.2307/3104528. JSTOR 3104528.
- ^ "Neoprene: 1930 - Overview". DuPont Heritage. DuPont. 9 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2011.
- ^ a b c Hounshell, David A.; Smith, John Kenly (1988). Science and Corporate Strategy: Du Pont R&D, 1902-1980
. Repr. Cambridge [Cambridgeshire]: Cambridge University Press. ss. 253-257. ISBN 0-521-32767-9.
- ^ Smith, John K. (1985). "The Ten-Year Invention: Neoprene and Du Pont Research, 1930-1939"
. Technology and Culture. 26 (1). ss. 34-55. doi:10.2307/3104528. ISSN 0040-165X. JSTOR 3104528. 6 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Ocak 2026.
- ^ "Neoprene: 1930 - In Depth". DuPont Heritage. DuPont. 10 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2011.
