Kulp
Kulp (Kurmanci: Pasûr, Zazaca: Pasor), Diyarbakır iline bağlı bir ilçedir. İlçenin yüzölçümü 1.493 km²dir. Nüfusu 2025 yılı itibarıyla 33.4973'dur. Bu nüfus, 17.406 erkek ve 16.567 kadından oluşmaktadır. Yüzde olarak ise: %51,23 erkek, %48,77 kadındır. Diyarbakır'a uzaklığı 135 km'dir. Kulp ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.034 metredir. Silvan'ın kuzeyinde yer alan ilçe kış aylarında uzun süre kar altında kalır. Volkanik ve birinci derecede deprem bölgesi olan sarp bir bölgede kurulan Kulp, eski bir yerleşim merkezidir. İdari yapı olarak İlçede toplam 58 mahalle bulunmaktadır. İlçe merkezi, Merkez eski mahallesi, Merkez Yeni Mahallesi, Yeşilköy Mahallesi, Tepecik Mahallesi, Erkan Mahallesi ve Turgut Özal Mahallerinden oluşmaktadır. Halk ise Kurmançlardan oluşur. Kulp adının çoğu kaynaklardan adını madenci topluluklar olan Khalib'lere dayandığını belirtirler. Kulp'a yerli halk "Başkale" de der. Bu ismin geçmişteki medeniyetlerin ilçeye kurdukları 'Kefrum Kalesi'nden kaynaklandığı rivayet edilir. Kulp adını ise bölgeye egemen olan "Kulpo" adlı bir derebeyinden aldığı sanılmakta idiyse de, bölge halkının kulp işçiliğinde çok ileri gittiği yapılan kazılardan anlaşıldıktan sonra ismin gerçek kaynağı anlaşılmıştır.
| Kulp | |
|---|---|
 Şehrin genel görünümü (Ağustos 2019) | |
 Türkiye'de yeri | |
 İlçe sınırları haritası | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Diyarbakır |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Kaymakam | Burak Akeller[1] |
| • Belediye başkanı | Fatma Ay (DEM Parti)[2] |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 1.493 km² |
| Rakım | 1034 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 36.640 |
| • Kır | - |
| • Şehir | 35.449 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 21900 |
| İl alan kodu | 412 |
| İl plaka kodu | 21 |
Resmî site www.kulp.gov.tr | |
 | Bu maddenin daha doğru ve güvenilir bilgi sunması için güncellenmesi gerekmektedir. Daha fazla bilgi için tartışma sayfasına bakınız. (Bu şablonun nasıl ve ne zaman kaldırılması gerektiğini öğrenin) |
Kulp (Kurmanci: Pasûr, Zazaca: Pasor), Diyarbakır iline bağlı bir ilçedir. İlçenin yüzölçümü 1.493 km²dir.[4] Nüfusu 2025 yılı itibarıyla 33.4973'dur. Bu nüfus, 17.406 erkek ve 16.567 kadından oluşmaktadır. Yüzde olarak ise: %51,23 erkek, %48,77 kadındır.[5] Diyarbakır'a uzaklığı 135 km'dir. Kulp ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.034 metredir.[6][7]
Silvan'ın kuzeyinde yer alan ilçe kış aylarında uzun süre kar altında kalır. Volkanik ve birinci derecede deprem bölgesi olan sarp bir bölgede kurulan Kulp, eski bir yerleşim merkezidir. İdari yapı olarak İlçede toplam 58 mahalle bulunmaktadır.[8] İlçe merkezi, Merkez eski mahallesi, Merkez Yeni Mahallesi, Yeşilköy Mahallesi, Tepecik Mahallesi, Erkan Mahallesi ve Turgut Özal Mahallerinden oluşmaktadır.[9] Halk ise Kurmançlardan oluşur.[10][11]
Kulp adının çoğu kaynaklardan adını madenci topluluklar olan Khalib'lere dayandığını belirtirler. Kulp'a yerli halk "Başkale" de der. Bu ismin geçmişteki medeniyetlerin ilçeye kurdukları 'Kefrum Kalesi'nden kaynaklandığı rivayet edilir. Kulp adını ise bölgeye egemen olan "Kulpo" adlı bir derebeyinden aldığı sanılmakta idiyse de, bölge halkının kulp işçiliğinde çok ileri gittiği yapılan kazılardan anlaşıldıktan sonra ismin gerçek kaynağı anlaşılmıştır.[12][13][14]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Kulp ilçesinde kırmızı renkli 'terra rosa' olarak da bilinen toprak türü ve ilçenin dağ eteğinin üzerinde olması sebebiyle Peya Sor (Pasûr) ismiyle anılır. Tarihte ilk yerleşmelerin kurulduğu yerlerden biri olan Kuzey Mezopotamya bölgesinde su kaynaklarının bol olduğu bir coğrafyada kurulduğundan cazibeli bir yerleşme olma özelliği süregelmiştir. Sümerler, Mitanniler (Huriler), Urartular, Kimmerler, Medler ve İskender'in hakimiyetine girmiştir. Bir süre Ermeni hakimiyeti de bölgede hüküm sürmüştür. MS 226'da Roma egemenliğine giren Kulp, 637 yılında ise Halid bin Velid tarafından ele geçirilmiştir. Bir süre Cizre'ye, sonra Diyarbakır'a ve Silvan'a bağlanmış, Şeyhoğulları, Büveyhoğulları, Mervanoğulları eline geçmiş, 1515 yılında burayı Osmanlılar fethetmiştir.
1540 tarihli tahrir defterinde Kulp, Diyarbekir Eyaletine bağlı 11 Ocak'tan biri olarak görülmekteydi. Daha eskilerde Muş vilayetine bağlı kalmış, 1927 yılına dek Lice sancağına bağlı bir bucak iken, aynı yıl ilçe haline gelmiştir.
20 Mart 2021 tarihinde Resmî Gazetede yayımlanan 3677 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı sonucunda ilçenin bazı bölümleri Muş'a bağlanmıştır.[15]
Coğrafya ve ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]
İlçe ekonomisi coğrafyanın tarıma elverişli olmamasından ötürü hayvancılığa, arıcılığa, ipek böcekçiliğine dayalıdır. Bir kesim de Kulp Çayı'dan yapılan balıkçılıkla geçimini sağlamaktadır. Kulp balığı bölge de tatlı su balıklarından çok leziz olanıdır. Bölgenin dağlık olması büyükbaş hayvancılığı tetiklemiştir. Ayrıca ilçede dut ağaçlarının yoğun olarak bulunması sadece dut yaprağı ile beslenebilen ipek böceklerinin yetişmesine ve Türkiye'de 3. önemde ipek böcekçiliği yapılmasını sağlamıştır. Ceviz, küçük tatlı soğan, elma, armut ve bol miktarda üzüm de ilçede yetişmektedir.
İlçede görülmeye değer yerler Kefrum kalesi, Kanîkan mağaraları, Badikan mıntıkasındaki İmam-ı Gazali türbesi, Kale-i Ulya, Cikse kalesi, Büyük Kaya, Karpuzlu ve Konuklu mahallesi Çiçekli mezrasında bulunan tarihi kiliseler, Düzce mahallesinde oldukları sanılan İnkaya mahallesi, harabeleri olan Bahemdan mahallesidir. Narlıca mahallesinde bulunan şifalı su kaynağı ve Karabulak mahallesinde bulunan Telli Ağa kasrı ilgi çeken yerler arasında görülür.[16]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1927 | 11.232 | 446 | 10.786 |
| 1935 | 12.619 | 1.023 | 11.596 |
| 1940 | 15.419 | 1.138 | 14.281 |
| 1945 | 16.551 | 1.184 | 15.367 |
| 1950 | 19.554 | 1.562 | 17.992 |
| 1955 | 23.450 | 2.149 | 21.301 |
| 1960 | 26.421 | 2.153 | 24.268 |
| 1965 | 29.181 | 3.375 | 25.806 |
| 1970 | 35.761 | 6.346 | 29.415 |
| 1975 | 36.705 | 4.474 | 32.231 |
| 1980 | 42.047 | 5.619 | 36.428 |
| 1985 | 46.977 | 6.679 | 40.298 |
| 1990 | 50.482 | 7.472 | 43.010 |
| 2000 | 40.454 | 15.825 | 24.629 |
| 2007 | 35.464 | 11.474 | 23.990 |
| 2008 | 36.588 | 10.616 | 25.972 |
| 2009 | 36.415 | 9.858 | 26.557 |
| 2010 | 36.939 | 10.119 | 26.820 |
| 2011 | 37.615 | 11.004 | 26.611 |
| 2012 | 37.191 | 11.205 | 25.986 |
| 2013 | 36.796 | 36.796 | veri yok |
| 2014 | 36.215 | 36.215 | veri yok |
| 2015 | 35.061 | 35.061 | veri yok |
| 2016 | 34.948 | 34.948 | veri yok |
| 2017 | 35.723 | 35.723 | veri yok |
| 2018 | 36.640 | 36.640 | veri yok |
| 2019 | 35.357 | 35.357 | veti yok |
| 2020 | 35.449 | 35.449 | veri yok |
| 2021 | 34.664 | 34.664 | veri yok |
| 2022 | 34.357 | 34.357 | veri yok |
| 2023 | 37.576 | 37.576 | veri yok |
| 2024 | 35.264 | 35.264 | veri yok |
| 2025 | 33.973 | 33.973 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.[17]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "T.C. KULP KAYMAKAMLIĞI". 4 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 26 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2012.
- ^ "HGM | Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu". www.harita.gov.tr. 7 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2025.
- ^ "Kulp Nüfusu Diyarbakır". www.nufusu.com. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ "Kulp Haritası Kulp Nerede". www.haritatr.com. 13 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ "KULP". diyarbakir.ktb.gov.tr. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ İÇLİ, NESRİN (2017-12-31). "KASTAMONU TARHANASI MALZEMELERİNDEN DARAK DALI VE FESLEĞENİN TOPLAM ANTİOKSİDAN KAPASİTE, TOPLAM FENOLİK BİLEŞİKLER VE TOPLAM FLAVONOİD MADDE MİKTARLARI". Sağlık Akademisi Kastamonu. doi:10.25279/sak.355048. ISSN 2548-1010.
- ^ "KULP NÜFUSU, DİYARBAKIR". nufusune.com. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ "T.C. KULP KAYMAKAMLIĞI - Tarihçe". www.kulp.gov.tr. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ کوردیپێدیا, Kurdipedia-. "Kulp (Diyarbakır)". Kurdipedia.org. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ "T.C. KULP KAYMAKAMLIĞI - Keferun kalesi". www.kulp.gov.tr. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ Aydın, Emine (2023-10-06). "Emine Aydın: Diyarbakır'ın Kulp İlçesi: Tarih, Doğa ve Kültürün Buluştuğu Yer". Diyarbakır Son Dakika Haber | Bismil Haber. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ "KULP". diyarbakir.ktb.gov.tr. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 20 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Mart 2021.
- ^ MERKEZİ, HABER (2023-04-09). "Kulp: Tarihin İzleri ve Doğanın Güzelliği". Bitlis Haber - Bitlis Son Dakika Haberleri. Erişim tarihi: 2026-03-01.
- ^ "Kulp Nüfusu Diyarbakır". www.nufusu.com. Erişim tarihi: 2026-03-01.
| Otorite kontrolü |
|
|---|
