Hoplit

Hoplit (/ˈhɒplaɪts/ HOP-lytes;^[1][2][3] Grekçe: ὁπλῖται Grekçe telaffuz: [hoplîːtai̯]) Antik Yunanistan'da, MÖ 8. yüzyılda ortaya çıkan ağır piyade sınıfından savaşçılara verilen addır. Hoplit Yunanca ὁπλίτης "oplon" kelimesinden türemiştir.

Hoplitler seçkin ve zırhlı Yunan mızraklı piyadeleridir. Mızraklı piyadelerle aynı avantaj ve dezavantajlara sahip olmakla birlikte savunma kabiliyetleri daha güçlüdür. Fakat zırhları ve almaları gereken pozisyon nedeniyle savaş sırasında Mızraklı Piyadelerden çok daha yavaş hareket ederler.

Falanks düzeninde (yanaşık düzen) savaşmak üzere silahlanmış olan Hoplitler, dizlik, göğüs zırhı ve tolga kuşanırlardı. Her üç zırh da bir ya da iki kat manda derisinden veya tunçtan yapılırdı. Hoplitler, omuzlarına astıkları geniş, yuvarlak bir kalkan, tunç temrenli uzun bir kargı (3,5-4 metre) ve omuza asılan bir tunç kılıçla silahlanmıştır.

Daha sonraları, deriyi at idrarıyla sertleştirme tekniği uygulanmıştır.

Her hoplit kendi teçhizatını sağlıyordu. Bu nedenle, sadece bu tür silahları satın alabilecek durumda olanlar hoplit olarak savaşabiliyordu. Roma Cumhuriyeti ordusunda olduğu gibi, piyadelerin büyük çoğunluğunu orta sınıfltan oluşuyordu. Teçhizat standartlaştırılmamıştı, ancak zaman içinde ve şehir devletleri arasında genel tasarımlarda şüphesiz eğilimler mevcuttu. Hoplitlerin zırhları kişiye özeldi, kalkanlar aile veya klan amblemleriyle süslenmişti, ancak daha sonraki yıllarda bunlar şehir devletlerinin sembolleri veya monogramlarıyla değiştirilmiştir. Teçhizat, üretimi pahalı olduğu için aile içinde nesilden nesile aktarılabiliyordu.

Hoplit ordusu ağır piyadelerden oluşmaktaydı. Zırhları, diğer adıyla panopli, bazen maddi durumu elverişli olanlar için tamamen bronzdan yapılıyor ve yaklaşık 32 kilogram (70 lb) ağırlığında oluyordu. günümüzde linothorax olarak bilinen keten zırh daha yaygındı çünkü uygun fiyatlı ve yeterli koruma sağlıyordu. Ortalama çiftçi-köylü hoplit herhangi bir zırhı satın alamazdı ve genellikle sadece bir kalkan, bir mızrak ve belki de bir miğferin yanı sıra ikincil bir silah taşırdı. Daha zengin üst sınıf hoplitler genellikle çan veya kaslı bronz bir zırh, yanak plakalı bronz bir miğferin yanı sıra dizlik ve diğer zırhları da taşırlardı. Kullanılan miğferlerin tasarımı zaman içinde değişmiştir. Korint miğferi ilk başta standartlaştırılmış ve başarılı bir tasarımdı. Daha sonraki varyantlar arasında Korint miğferinin hafifletilmiş bir versiyonu olan Kalkidya miğferi ve daha sonraki hoplitler tarafından giyilen basit Pilos miğferi yer alıyordu. Miğfer genellikle bir, bazen daha fazla at kılından yapılmış tepecikler ve/veya bronz hayvan boynuzları ve kulaklarıyla süslenirdi. Miğferler genellikle boyanırdı. Trakya miğferinin korumayı daha da artırmak için büyük bir vizörü vardı. Daha sonraki dönemlerde, daha dayanıklı ve üretimi daha ucuz olduğu için linotoraks da kullanılmıştır. Ketenin kalınlığı 05-santimetre (2,0 in) idi.

Hoplitlerin aksine, diğer çağdaş piyadeler (örneğin Persler) nispeten hafif zırhlar, hasır kalkanlar giyer ve daha kısa mızraklar, cirit ve yaylarla silahlanırlardı. En ünlüsü, zırh giymeyen ve hafif bir kalkan, cirit ve kısa bir kılıçla silahlanan hafif zırhlı birlikler olan peltastislerdir. Atinalı general İfikratis, paralı asker ordusu için yeni bir zırh ve silah türü geliştirmiştir; bu türde hafif keten zırhlar, daha küçük kalkanlar ve daha uzun mızraklar bulunurken, Peltastlarını daha büyük kalkanlar, miğferler ve daha uzun bir mızrakla donatarak hoplitlere karşı kendilerini daha kolay savunmalarını sağlamıştır. Bu yeni ordu türünü kullanarak, MÖ 391'de Lechaeum Muharebesi'nde bir Sparta kuvvetini yenmiştir. Yukarıda açıklanan silah ve zırhlar, hoplitler için en yaygın olanlardır.

Hoplitler, çapı 80 ve 100 santimetre (31 ve 39 inç) arasında ve ağırlığı 65 ve 8 kg (143 ve 18 lb) arasında değişen, aspis (bazen yanlışlıkla hoplon olarak da adlandırılır) adı verilen büyük, içbükey bir kalkan taşırlardı.^[4][5] Kalkanın ölçüsü, kısmen omuzda desteklenmesine olanak tanıyan şekli sayesinde büyük olmuştur. Kalkan üç katmandan oluşuyordu: orta katman kalın ahşaptan, düşmana bakan dış katman bronzdan ve kalkanın iç kısmı deriden yapılmıştı. Kalkanın devrim niteliğindeki kısmı ise tutma yeriydi. Argive tutma yeri olarak bilinen bu tutma yeri, sapı kalkanın kenarına yerleştiriyor ve merkezde (ön kol için) deri bir bağlama ile destekleniyordu. Bu iki temas noktası, kalkanın darbe aldıktan sonra yana doğru sallanma olasılığını ortadan kaldırıyor ve sonuç olarak askerler nadiren kalkanlarını kaybediyorlardı. Bu, hoplit askerine kalkanla daha fazla hareket kabiliyeti sağlamanın yanı sıra, saldırı yeteneklerinden yararlanma ve falanksı daha iyi destekleme olanağı da veriyordu. İleriye doğru itmek için tasarlanan büyük kalkanlar, hoplitler için en önemli ekipmandı.^[6]

Kullanılan başlıca saldırı silahı, doru veya dori adı verilen, 2,5-4,5-metre (8,2-14,8 ft) uzunluğunda ve 2,5-santimetre (1 in) çapında bir mızraktı. Sağ elle tutulur, sol el ise hoplitin kalkanını tutardı. Askerler genellikle düşmana yaklaşırken mızraklarını avuç içi aşağıda tutarlardı, ancak yakın temasa geçtiklerinde, vurmaya hazır bir şekilde avuç içi yukarıda tutarlardı (ancak aşağıya bakın). Mızrak ucu genellikle kavisli bir yaprak şeklindeydi, mızrağın arka tarafında ise mızrağı yere dikmek için kullanılan sauroter ("kertenkele katili") adı verilen bir sivri uç vardı (bu nedenle adı böyledir). Ayrıca ana gövde kırılırsa veya falanks ilerlerken arka saflardaki askerlerin düşmüş rakipleri bitirmesi için ikincil bir silah olarak da kullanılırdı. İkincil bir silah olarak kullanılmasının yanı sıra, sauroter mızrağı dengelemek için de kullanılırdı, ancak fırlatma amacıyla kullanılmazdı.

Hoplitlerin mızrağı üstten mi yoksa alttan mı kullandıkları konusu tarihçiler arasında tartışmalıdır. Alttan tutulduğunda, saplamalar daha az güçlü ancak daha kontrollü olurdu ancak bunun tersi de geçerliydi. Duruma bağlı olarak her iki hareketin de kullanılmış olması muhtemel görünmektedir. Saldırırken, üstten tutma hareketi rakibin savunmasını kırma olasılığını artırırdı. Yukarı doğru bir saplama, daha az kaldıraç etkisi nedeniyle zırh tarafından daha kolay saptırılırdı. Savunma yaparken, alttan tutma daha fazla şoku emerdi ve maksimum denge için koltuk altından kavranabilirdi. Üstten tutma hareketi, kalkan duvarı çöktüğünde aspis ve doru'nun daha etkili bir şekilde birleştirilmesine olanak sağlarken, alttan tutma hareketi, kalkanın savaş hattındaki komşuların kalkanlarıyla kenetlenmesi gerektiğinde daha etkili olurdu. Öndekilerin arkasındaki sıralardaki hoplitler neredeyse kesinlikle üstten saplamalar yaparlardı. Arka sıralar mızraklarını alttan tutar ve kalkanlarını artan açılarla yukarı kaldırırlardı. Bu, füzelere karşı etkili bir savunmaydı ve füzelerin gücünü saptırıyordu.

Hoplitler ayrıca çoğunlukla xiphos adı verilen kısa bir kılıç da taşıyorlardı, ancak daha sonra daha uzun ve ağır türleri de kullandılar. Kısa kılıç, mızrakları kırıldığında veya kaybolduğunda ya da falanks düzeni bozulduğunda kullanılan ikincil bir silahtı. Xiphos'un bıçağı genellikle yaklaşık 60 santimetre (24 in) uzunluğundaydı; ancak Spartalılar tarafından kullanılanlar genellikle sadece 30-45 santimetre uzunluğundaydı. Bu çok kısa xiphos, iki hoplit hattının karşılaştığı baskıda çok avantajlı olurdu; daha uzun bir kılıcı sallayacak yerin olmadığı kalkan duvarındaki boşluklardan düşmanın korumasız kasık veya boğazına saplanabilirdi. Bu kadar küçük bir silah, Peloponez Savaşı sırasında birçok hoplitin vücut zırhını terk etmeye başlamasından sonra özellikle yararlı olurdu. Hoplitler ayrıca alternatif olarak, öne doğru kavisli bir bıçağı olan ağır bir bıçak olan kopis de taşıyabilirlerdi. Kılıcın kılıfına koleos (κολεός) denirdi.^[7]

• 
  Selanik'teki İskender heykelinin yanındaki hoplit mızraklarının görüntüsü
• 
  Bir vazo üzerinde betimlenen hoplitler (MÖ 510-500)
• 
  Hücum eden hoplitler

Wikimedia Commons'ta Hoplit ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

• Hoplite Authors1 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• Perseus Digital Library database:
  • vases
  • statues
  • coins
• Sparta Pages10 Kasım 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.—web page on Sparta and the Hoplite.