Gadaa
Gadaa (Oromoo dilinde "Geçit" anlamına gelen "Geda" olarak telaffuz edilir), Etiyopya ve Kuzey Kenya'daki Oromolar tarafından kullanılan yerli yönetim sistemidir. Güney Etiyopya'daki Konso, Burji ve Gedeo halkı tarafından da uygulanmaktadır. Sistem toplumun siyasi, ekonomik, sosyal ve dini faaliyetlerini düzenlemektedir. Gadaa yönetimi altında, Oromolar her sekiz yılda bir, Salgan ya’ii Borana (dokuz Borana meclisi) olarak bilinen dokuz lideri oybirliğiyle seçer. Gadaa sistemiyle seçilen bir lider yalnızca 8 yıl iktidarda kalır ve bu 8 yılın sonunda seçim yapılır. Ne zaman bir Abbaa Gadaa görevini yerine getirirken ölürse bokkuu (güç sembolü) karısına geçer ve o bokkuu'yu korur ve yasaları düzenler. Gadaa sistemi, 2016'da UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras olarak listelenmiştir. Gadaa, Oromia'nın Meda Welabu ilçesindeki Oromo halkının bir mirasıdır. Oromo halkı, sistemi ortak mirasları ve kültürel kimliklerinin önemli bir parçası olarak görmektedir. Oromo halkının yüzyıllardır demokratik bir şekilde kendi kendini yönettiği sistemdir.
Gadaa[1] (Oromoo dilinde "Geçit" anlamına gelen "Geda" olarak telaffuz edilir), Etiyopya ve Kuzey Kenya'daki Oromolar tarafından kullanılan yerli yönetim sistemidir.[1] Güney Etiyopya'daki Konso, Burji ve Gedeo halkı tarafından da uygulanmaktadır. Sistem toplumun siyasi, ekonomik, sosyal ve dini faaliyetlerini düzenlemektedir.[2][3][4]
Gadaa yönetimi altında, Oromolar her sekiz yılda bir, Salgan ya’ii Borana (dokuz Borana meclisi) olarak bilinen dokuz lideri oybirliğiyle seçer.[5][6] Gadaa sistemiyle seçilen bir lider yalnızca 8 yıl iktidarda kalır ve bu 8 yılın sonunda seçim yapılır.[7][8][9] Ne zaman bir Abbaa Gadaa görevini yerine getirirken ölürse bokkuu (güç sembolü) karısına geçer ve o bokkuu'yu korur ve yasaları düzenler.[10]
Gadaa sistemi, 2016'da UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras olarak listelenmiştir.[11] Gadaa, Oromia'nın Meda Welabu ilçesindeki Oromo halkının bir mirasıdır.[12][13] Oromo halkı, sistemi ortak mirasları ve kültürel kimliklerinin önemli bir parçası olarak görmektedir.[14] Oromo halkının yüzyıllardır demokratik bir şekilde kendi kendini yönettiği sistemdir.[15][16]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Gada system, an indigenous socio-political system of the Oromo". unesco.org. 4 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Gada system, an indigenous socio-political system of the Oromo". unesco.org. 4 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Intro to the Gadaa System[ölü/kırık bağlantı]
- ^ Oromo Indigenous Philosophy (Gadaa System): The Case of 74th Gujii Oromo Gadaa Power Transition (PDF), 25 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)28 Ekim 2025
- ^ Galla, Candace (2012). "Sustaining generations of Indigenous voices: Reclaiming language and integrating multimedia technology". {World Indigenous Nations Higher Education Consortium Journal: 46-48.
- ^ Tesema Ta'a (2006). The Political Economy of an African Society in Transformation: the Case of Macca Oromo (Ethiopia). Otto Harrassowitz Verlag. ss. 26-27. ISBN 978-3-447-05419-5.
- ^ John Ralph Willis (2005). Slaves and Slavery in Africa: Volume Two: The Servile Estate. Routledge. ss. 122-127, 129-134, 137. ISBN 978-1-135-78017-3.
- ^ John Ralph Willis (2005). Slaves and Slavery in Africa: Volume Two: The Servile Estate. Routledge. ss. 128-134. ISBN 978-1-135-78016-6.
- ^ Ira M. Lapidus (2014). A History of Islamic Societies. Cambridge University Press. s. 483. ISBN 978-1-139-99150-6.
- ^ "The Gadaa System and Some of Its Institutions among the Booranaa: A Historical Perspective". ajol.info. ss. 91-92. 28 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Gada system, an indigenous democratic socio-political system of the Oromo". unesco.org. 4 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "A heroic send-off for Aliyi Cirri, a pioneer Oromo freedom fighter whose courage and bravery inspired generations". www.opride.com. 17 Kasım 2017. 22 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Historical Background". mwu.edu.et. 1 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "The Gada sysytem; full Dimocratical politics of Oromo;71stBorana BalliHand overing Day Febrawary 2009/20017:The Gada of Kura Jarso" (PDF). oromiatourism.gov.et. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2019.
- ^ "Gada System inscribed in UNESCO as Intangible World Heritage". ethiopianembassy.be. 2 Ekim 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Briefing: What is Oromo's Gada system?". hornaffairs.com. December 2016. 17 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.