Emeritus

Bu maddede yer alan bilgiler belli bir bölgenin bakış açısından ele alınmıştır ve içeriğinin fazla yerel olduğu düşünülmektedir. Maddenin evrenselleştirilmesi ve uygun hâle getirilmesi için lütfen tartışmaya katılınız.

Emeritus profesör (veya kısaca Emeritus), akademik kariyerinde uzun yıllar hizmet verdikten sonra emekliye ayrılan ancak mesleki birikimi ve uluslararası saygınlığı nedeniyle üniversitesi tarafından çalışmalarını sürdürmesi istenen öğretim üyelerine verilen "onursal" statü ve unvandır.

Latince kökenli olan bu kavram, emeklilik yaşına gelmiş (Türkiye'de 67 yaş) olmasına rağmen bilimsel üretkenliği devam eden, üniversite bünyesinde ofis, laboratuvar veya araştırma imkanları korunan ve akademik protokole dahil edilen kıdemli profesörleri tanımlar.^[1]

Emeritus statüsü, her emekli olana verilen otomatik bir hak değil, üniversite senatosunun kararıyla tevcih edilen bir seçkinlik göstergesidir.

Sözcük, Latince "hizmetini tamamlamış, hak etmiş" anlamına gelen emeritus sıfatından gelir. Kökeni ex- (dışarı) ve meritus (liyakat, hizmet, hak etmek) kelimelerine dayanır.

Antik Roma'da bu terim, zorunlu hizmet süresini tamamlayarak ordudan onurlu bir şekilde terhis edilen askerler (gaziler) için kullanılırdı. Akademik bir unvan olarak kullanımı ise 18. yüzyıldan itibaren Batı üniversitelerinde yaygınlaşmıştır.^[2]

Emeritus profesörler, "tam zamanlı" (full-time) idari kadrodan çıkmış olsalar da, akademik kadronun "doğal" bir parçası sayılırlar. Üniversitelerin yönetmeliklerine göre değişmekle birlikte genellikle şu haklara sahiptirler:

• Eğitim: Lisans veya lisansüstü düzeyde ders verebilirler.
• Tez Danışmanlığı: Normal emekli öğretim üyelerinden farklı olarak, yüksek lisans ve doktora tezlerini yönetmeye devam edebilirler.^[3]
• Fiziki İmkanlar: Üniversite kampüsünde kendilerine tahsis edilen bir çalışma ofisini, laboratuvarları, kütüphane veritabanlarını ve kurumsal e-posta adreslerini süresiz olarak kullanabilirler.
• Araştırma: Üniversite adına ulusal ve uluslararası projelere yürütücü veya araştırmacı olarak katılabilirler.
• Temsil: Akademik törenlerde cübbelerini giyerek senato üyeleriyle birlikte protokolde yer alırlar.

Ancak, genellikle Rektör veya Dekan gibi idari görevlere atanamazlar ve üniversite yönetim kurullarında oy kullanma hakları (sembolik katılım hariç) bulunmaz.

Türkiye'de akademik personel rejimi 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu'na tabi olup, devlet üniversitelerinde öğretim üyeleri için zorunlu emeklilik yaşı 67'dir. Bu yaş sınırı nedeniyle devlet üniversitelerinde uzun yıllar boyunca "Emeritus" kavramı fiilen uygulanamamış, emekli olan hocaların üniversite ile ilişiği kesilmiştir.

Ancak özellikle vakıf üniversitelerinin kurulması ve yaygınlaşmasıyla birlikte, devletten emekli olan kıdemli bilim insanları "Emeritus Profesör" unvanıyla bu kurumlarda istihdam edilmeye başlanmıştır. Son yıllarda ODTÜ, Boğaziçi Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesi gibi devlet üniversiteleri de kendi senato yönergelerini çıkararak bu statüyü uygulamaya başlamışlardır.^{[kaynak belirtilmeli]}

• Profesör
• Doktora