Elimce
Elimce, Batı Sicilya'daki antik Elim halkının soyu tükenmiş dilidir. Günümüze ulaşan metinlerin aşırı sınırlı sayıda ve parça parça olmasından dolayı özellikleri çok az bilinmektedir. Veri azlığından dolayı Elimcenin kökenleri ve diğer dillerle olan ilişkisi net değildir. Genellikle Hint-Avrupa dili olarak varsayılır ancak Hint-Avrupa dil ailesi içindeki sınıflandırması tartışmalıdır. Elimcenin İtalik dillerle veya Anadolu dilleriyle ilişkili olduğu öne sürülmüştür, akademisyenler ilkini tercih etseler de iki teori de tartışmalıdır. Elimce, MÖ 3. yüzyıla kadar konuşulmuş gibi duruyor.
| Elimce | |
|---|---|
| Bölge | Sicilya |
| Etnisite | Elimler |
| Ölü dil | MÖ 3. yy [1] |
| Dil ailesi | |
| Dil kodları | |
| ISO 639-3 | xly |
| Dilbilimci listesi | xly |
| Glottolog | elym1237[2] |
 Elimce kırmızı bölgede konuşulmuştur. | |
Elimce, Batı Sicilya'daki antik Elim halkının soyu tükenmiş dilidir. Günümüze ulaşan metinlerin aşırı sınırlı sayıda ve parça parça olmasından dolayı özellikleri çok az bilinmektedir.
Veri azlığından dolayı Elimcenin kökenleri ve diğer dillerle olan ilişkisi net değildir. Genellikle Hint-Avrupa dili olarak varsayılır[3][4] ancak Hint-Avrupa dil ailesi içindeki sınıflandırması tartışmalıdır. Elimcenin İtalik dillerle veya Anadolu dilleriyle ilişkili olduğu öne sürülmüştür, akademisyenler ilkini tercih etseler de iki teori de tartışmalıdır.[5]
Elimce, MÖ 3. yüzyıla kadar konuşulmuş gibi duruyor.[1]
Özellikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]MÖ 6. yy ile 4. yy arasına tarihlenen yalnızca bir avuç Elimce metni günümüze ulaşmıştır. Bunlar arasında Elimce olmayan kaynaklarda kaydedilmiş birkaç özel isim, Elim şehir isimlerini içeren çeşitli sikkelerdeki Yunan alfabesiyle yazılmış yazılar ve 170 civarı çömlekçilik parçasındaki Yunan alfabesiyle yazılmış yazılar bulunmaktadır (bu parçaların çoğu harap olmuş Elim şehri Segesta'daki adak emanetlerinde bulunmuştur). Bu metinler, Helenik olmayan özelliklerine, konumlarına ve yaşlarına binaen Elimce olarak tanımlanmıştır.
Metinlerin çoğunluğu çok kısa parçalıdır, sadece birkaç harften oluşmaktadır. Daha uzun metinlerin az sayıdaki bir kısmı görünüşe göre bir özel isim barındırmaktadır ve ithaf (adak) epigrafları olabilir. Bazen Helenik ithaf epigraflarını andırırlar, insan adı tamlayan halinde bulunurken ardından ek fiil eklenerek 'seninim, bu isme aitim' benzeri bir anlamı verilir.
Palermo'nun 15 km güneybatısındaki Montedoro'da bulunan bir vazoda tamamlanmış birkaç yazıttan biri bulunmaktadır. "Ben Ata Tuka'nınım (Ben [vazo] Ata Tuka'nın [bir hediyesi]yim)" veya "Ben Tuka'nın Ata'sınınım (Ben [vazo] Tuka'nın [oğlu] Ata'nın [bir hediyesi]yim)" şeklinde çevrilmiştir.
Sınıflandırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Elimcenin Hint-Avrupa dili olduğu genel olarak kabul edilmiştir ancak hangi dil grubuna dahil olduğu halen tartışmalıdır. Elimce için önerilen sınıflandırmalar iki ana görüşte özetlenebilir.
Bazı tarihsel dilbilimciler; bazı adak çömleklerindeki alfabetik olmayan semboller ve neredeyse bütün tam dizilerde bulunan tamlayan eki -ai gibi dilin bazı ayırt edici özelliklerinin Anadolu dilleriyle -özellikle de Hititçe ile- Elimce arasındaki bir bağlantıya işaret ettiği konusunda hemfikirdir. Diğer tarihsel dilbilimciler, Elimceyi diğer olası özellikler üzerinden İtalik dillerle ilişkili olarak sınıflandırdılar.[3]
Sonradan ikinci tez akademisyenler arasında destek gördü ve Elimce Kuzeybatı Sicilya'daki bir İtalik dil olarak görülmeye başlandı (her ne kadar fazla kanıt olmasa da), ancak daha doğuda konuşulan Sikulca'dan farklı bir dildi. Bir azınlık dışında Anadolu tezi artık savunulmamaktadır.[1][5]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c "Early Iron Age (map)". Indo-european.eu: Languages, Cultures & Peoples. May 2021. 27 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2025.
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, (Ed.) (2017). "Elymian". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ^ a b Marchesini, Simona (2012). "The Elymian Language". Tribulato, Olga (Ed.). Language and Linguistic Contact in Ancient Sicily. Cambridge: Cambridge University Press. ss. 95-114. doi:10.1017/CBO9781139248938.005. ISBN 9781139248938. 12 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2025.
All scholars agree that Elymian is a language of the Indo-European family (p. 96).
- ^ Schrijver, Peter (2000). "Elymian". Price, Glanville (Ed.). Encyclopedia of the languages of Europe. Oxford: Blackwell Publishing. ss. 136-137. ISBN 0631220399.
- ^ a b Biondi, Laura; Rockenhaus, Melanie. "Elimo" [Elymian]. Mnamon: Ancient writing systems in the Mediterranean: a critical guide to electronic resources. Pisa, Italy. Scuola Normale Superiore (Pisa, Italy): laboratorio di Storia, Archeologia, Epigrafia, Tradizione dell'antico. 16 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2024.
Konuyla ilgili yayınlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ambrosini, Riccardo. "Italica o anatolica la lingua dei graffiti di Segesta?". In Studi e Saggi Linguistici, VIII, 1968, 160–172 (In Italian)
- Agostiniani, Luciano. "Iscrizioni anelleniche di Sicilia, I: Le iscrizioni elime". Firenze, 1977. (In Italian)
- Laboratorio Di Storia, Archeologia (2008). Biondi, Laura (Ed.). = Scrittura&id = 49&lang = en# Elymian — 5th century BC
|url=değerini kontrol edin (yardım). Mnamon: Ancient Writing Systems in the Mediterranean — A Critical Guide to Electronic Resources. Rockenhaus, Melanie tarafından çevrildi. Pisa, Italy: Scuola Normale Superiore Laboratorio di Storia, Archeologia, Epigrafia, Tradizione dell'antico. doi:10.25429/sns.it/lettere/mnamon000. ISBN 978-88-7642-719-0. - Agostiniani, Luciano; De Cesare, Monica; Enegren, Hedvig Landenius (2014). "Garments for a goddess? Apropos of an inscribed loom weight from Segesta". Rivista di Archeologia (38): 57-73. ISSN 0392-0895.
- Durante, Marcello. "L'enigma della lingua degli Elimi". In: AA. VV. Φιλίας χάριν. Miscellanea di studi classici in onore di Eugenio Manni, 1980, III, 881–888. (In Italian)
- Kolb, M. J., Speakman, R. J. (2005). “Elymian Regional Interaction in Iron Age Western Sicily: A. Preliminary Neutron Activation Study of Incised/Impressed Tablewares”. In: Journal of Archaeological Science (JAS) Volume 32, Issue 5. pp. 795–804. https://doi.org/10.1016/j.jas.2005.01.003
- Prag, Jonathan (2020). "The Indigenous Languages of Sicily". Palaeohispanica (20): 531-551. doi:10.36707/palaeohispanica.v0i20.376
. ISSN 1578-5386. - Rizzo, Antonino, "Segesta", in Monetazione della Sicilia antica