Cidde
Cidde (Arapça: جدة), Suudi Arabistan'ın Hicaz bölgesinde, Kızıldeniz kıyısında yer almaktadır. Bir valilik görevi gören Cidde, Mekke vilayetinin en büyük şehridir ve başkent Riyad'dan sonra ülkenin ikinci büyük şehridir. Cidde, ülkenin ticaret merkezidir. Cidde'nin ne zaman kurulduğu bilinmemekle birlikte, 647 yılında Halife Osman'ın, İslam hacıları için kutsal Mekke şehrine giden Müslüman yolculara hizmet veren bir seyahat merkezi haline getirmesiyle önemi artmıştır. O zamandan beri Cidde, Suudi Arabistan'a gelen milyonlarca hacı için bir geçiş kapısı görevi görmüştür. 2022 yılı itibarıyla yaklaşık 3.751.722 nüfusa sahip olan Cidde, Hicaz'ın en büyük şehri ve Orta Doğu'nun dokuzuncu büyük şehridir. Ayrıca İslam İşbirliği Teşkilatı'nın (İİT) idari merkezi olarak da hizmet vermektedir. Kızıldeniz kıyısındaki Cidde İslam Limanı, dünyanın otuz altıncı büyük limanı ve Orta Doğu'nun (Dubai'nin Cebel Ali Limanı'ndan sonra) ikinci büyük ve ikinci en işlek limanıdır. Cidde, İslam'ın en kutsal şehri olan Mekke Şerifliği'ne (doğuya 65 kilometre) açılan ana kapıdır; ikinci en kutsal şehir olan Medine ise kuzeye 360 kilometre uzaklıktadır. Ekonomik olarak Cidde, Suudi Arabistan ve Orta Doğu'da bilimsel ve mühendislik alanındaki liderliğin sermaye yatırımını daha da geliştirmeye odaklanmaktadır. Cidde, 2009 yılında İnovasyon Şehirleri Endeksi'nde Afrika, Orta Doğu ve 'stan ülkeleri bölgesinde dördüncü sırada yer almıştır. Cidde, Suudi Arabistan'ın başlıca tatil şehirlerinden biridir ve Küreselleşme ve Dünya Şehirleri Araştırma Ağı (GaWC) tarafından Beta dünya şehri olarak adlandırılmıştır. Şehrin Kızıldeniz'e yakınlığı nedeniyle, ülkenin diğer bölgelerinden farklı olarak balıkçılık ve deniz ürünleri yemek kültürüne hakimdir. Şehrin Arapça sloganı "Jeddah Ghair" olup, "Cidde farklıdır" anlamına gelir.
| Cidde جدّة Cidde | |
|---|---|
Cidde | |
Slogan: Kızıldeniz'in gelini | |
 Cidde'nin haritadaki yeri | |
  Cidde | |
| Şehir |  Suudi Arabistan |
| İdare | |
| • Tür | Valilik |
| • İl Valisi | Mish'al Al-Saud |
| • Belediye Başkanı | Hani Abu Ras[1] |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 3000 km² |
| • Kara | 1.570 km² (600 mil²) |
| Rakım | 12 m |
| Nüfus (2008)Cidde nüfusu | |
| • Toplam | 4.234,000 |
| • Yoğunluk | oto 2921/km² |
| • Kent | 3.855,912 |
| • Metropol | 5.500.000 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (Doğu Afrika Saati) |
| • Yaz (YSU) | UTC+03.00 (Doğu Afrika Zaman Dilimi) |
| Alan kodu | +966-2 |
Resmî site Jeddah Municipality | |
 Cidde, 1938 | |
| Konum |  Suudi Arabistan |
| Kriter | Kültürel: ii, iv, vi |
| Referans | 1361[2] |
| Tescil | 2014 (38. oturum) |
| Bölge | Arap Ülkeleri |
.jpg)
_(50703484406).jpg)
Cidde (Arapça: جدة), Suudi Arabistan'ın Hicaz bölgesinde, Kızıldeniz kıyısında yer almaktadır. Bir valilik görevi gören Cidde, Mekke vilayetinin en büyük şehridir ve başkent Riyad'dan sonra ülkenin ikinci büyük şehridir. Cidde, ülkenin ticaret merkezidir. Cidde'nin ne zaman kurulduğu bilinmemekle birlikte, 647 yılında Halife Osman'ın, İslam hacıları için kutsal Mekke şehrine giden Müslüman yolculara hizmet veren bir seyahat merkezi haline getirmesiyle önemi artmıştır. O zamandan beri Cidde, Suudi Arabistan'a gelen milyonlarca hacı için bir geçiş kapısı görevi görmüştür.
2022 yılı itibarıyla yaklaşık 3.751.722 nüfusa sahip olan Cidde, Hicaz'ın en büyük şehri ve Orta Doğu'nun dokuzuncu büyük şehridir. Ayrıca İslam İşbirliği Teşkilatı'nın (İİT) idari merkezi olarak da hizmet vermektedir. Kızıldeniz kıyısındaki Cidde İslam Limanı, dünyanın otuz altıncı büyük limanı ve Orta Doğu'nun (Dubai'nin Cebel Ali Limanı'ndan sonra) ikinci büyük ve ikinci en işlek limanıdır.
Cidde, İslam'ın en kutsal şehri olan Mekke Şerifliği'ne (doğuya 65 kilometre) açılan ana kapıdır; ikinci en kutsal şehir olan Medine ise kuzeye 360 kilometre uzaklıktadır. Ekonomik olarak Cidde, Suudi Arabistan ve Orta Doğu'da bilimsel ve mühendislik alanındaki liderliğin sermaye yatırımını daha da geliştirmeye odaklanmaktadır. Cidde, 2009 yılında İnovasyon Şehirleri Endeksi'nde Afrika, Orta Doğu ve 'stan ülkeleri bölgesinde dördüncü sırada yer almıştır.
Cidde, Suudi Arabistan'ın başlıca tatil şehirlerinden biridir ve Küreselleşme ve Dünya Şehirleri Araştırma Ağı (GaWC) tarafından Beta dünya şehri olarak adlandırılmıştır. Şehrin Kızıldeniz'e yakınlığı nedeniyle, ülkenin diğer bölgelerinden farklı olarak balıkçılık ve deniz ürünleri yemek kültürüne hakimdir. Şehrin Arapça sloganı "Jeddah Ghair" olup, "Cidde farklıdır" anlamına gelir.
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Cidde kentinin tarihi merkezi "Al-Balad" olarak adlandırılan deniz kıyısındaki bölgedir. Yerel mimari üslup ile yapılmış tarihi evleri ve sur kalıntılarıyla UNESCO dünya miras listesi 2014 yılında girmeye hak kazanmıştır.
Osmanlı Dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]I. Selim tarafından 1517 yılında fethedilmiştir. Osmanlı hükûmeti 1525 yılında duvarları onarmıştır. Yeni Türk duvarları 6 adet kapı ve kule içermektedir. Ayrıca Cidde Redif Kışlası o dönemde yapılmıştır.
İklim
[değiştir | kaynağı değiştir] Cidde iklimi 
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
| En yüksek sıcaklık (°C) | 35,0 | 36,0 | 40,2 | 44,5 | 48,2 | 52,0 | 47,0 | 46,0 | 48,0 | 46,4 | 40,0 | 37,0 | 52,0 |
| Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) | 29,0 | 29,5 | 31,8 | 34,9 | 37,2 | 38,3 | 39,4 | 38,8 | 37,6 | 36,7 | 33,5 | 30,7 | 34,8 |
| Ortalama sıcaklık (°C) | 24,5 | 24,8 | 26,1 | 28,5 | 30,2 | 31,2 | 32,7 | 32,7 | 31,5 | 29,8 | 27,4 | 25,9 | 28,8 |
| Ortalama en düşük sıcaklık (°C) | 20,3 | 20,1 | 21,4 | 22,1 | 24,0 | 24,8 | 26,6 | 27,6 | 26,4 | 24,1 | 22,3 | 21,0 | 23,4 |
| En düşük sıcaklık (°C) | 11,0 | 9,8 | 10,0 | 12,0 | 16,4 | 20,0 | 20,5 | 22,0 | 17,0 | 15,6 | 15,0 | 11,4 | 9,8 |
| Ortalama yağış (mm) | 9,9 | 3,7 | 2,9 | 2,8 | 0,2 | 0,0 | 0,3 | 0,5 | 0,1 | 1,1 | 26,4 | 13,1 | 61,0 |
| Kaynak: Cidde Bölgesel İklim Merkezi[3] | |||||||||||||
Yerleşim ve Altyapı
[değiştir | kaynağı değiştir]Resimler
[değiştir | kaynağı değiştir]
Kardeş şehirler
[değiştir | kaynağı değiştir]Cidde ekonomik, kültürel ve politik kriterlere göre belirlenmiş 25 kardeş şehre sahiptir;
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Farsi, Hani M.S. (Mohamed Said). Jeddah: city of art: the sculptures and monuments. London: Stacey International, 1991. ISBN 0-905743-66-0
- Facey, William & Grant, Gillian. Saudi Arabia by the First Photographers. ISBN 0-905743-74-1
- Tarabulsi, Mohammed Yosuf. Jeddah: A Story of a City. Riyadh: King Fahd National Library, 2006. ISBN 9960-52-413-2
- John F. Keane. Six months in the Hijaz : journeys to Makkah and Madinah 1877-1989. Manchester: Barzan Publishing, 2006. ISBN 0-9549701-1-X
- Al-Khaldi, Ibrahim. The Bedouin Photographer - Al-Mosawwir Al-Badawi. Kuwait, 2004.
- Badr El-Hage. Saudi Arabia : caught in time 1861-1939. Published by Garnet, Reading, 1997. ISBN 1-85964-090-7
- Captain G. S. Froster. A trip Across the Peninsula - Rehla Abr Al-Jazeera. Mombai, India, 1866.
- From Bullard to Mr Chamberlain. Jeddah, 1925 Feb. (No.# secrets) - Archived Post.
- Al-Rehani. Nejd and Its Followers.
- Al-Turki, Thuraya. Jeddah: Um Al-Rakha wal Sheddah. Published by Dar Al-Shrooq.
- Al-Harbi, Dalal. King Abdulaziz and his Strategies to deal with events : Events of Jeddah. King Abdulaziz National Library, 2003. ISBN 9960-624-88-9
- Didier, Charles. Séjour Chez Le Grand-Cherif De La Mekke. Librairie De L. Hachette et, Rue Pierre.
- Didier, Charles. Rehla Ela Al-Hejaz: A trip to Hejaz. Translated from "Séjour Chez Le Grand-Cherif De La Mekke" into Arabic. Paris, 1854. ISBN 9960-677-14-1
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Abu Ras promises new Jeddah". Saudigazette.com.sa. 19 Ağustos 2010. 14 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2011.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2016.
- ^ "Cidde İklim Verileri". Cidde Bölgesel İklim Merkezi. 12 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2015.
- ^ Burak Sansal (20 Kasım 2006). "Sister cities of Istanbul". Greatistanbul.com. 22 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2011.
- ^ "Sister cities of Taipei". Protocol.taipei.gov.tw. 24 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2011.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Cidde Belediyesi (Arapça)
- Cidde Prensliği11 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Arapça)
- City of Jeddah Resmi site (İngilizce)
- Interactive Jeddah Map from Jeddah Municipality (Official)
- Jeddah Strategic Plan Elements
Afif · Arar · Abha · Abkayk · El Baha · Barik · Bişa · Bureyde · Cevf Bölgesi · Cidde · Cizan · El-Cübeyl · Ed-Dammam · Diriye · Duba · Harayba · Hail · Hafar El-Batin · Hafci · Hamis Muşayt · El-Harc · Hufuf · El-Huber · Katif · El Kunfuda · El Lis · Mekke · Medine · An Nabk · Necran · Ras Tanura · Riyad (başkent) · Taif · Tebük · Uneyze · Yenbu el Bahr · Zahran |
| Yönetim merkezi |  | |
|---|---|---|
| Valilikler (Muhafaza) | ||
