Radiogram

Ten artykuł dotyczy Radiogram. Zobacz też: Radiogram – zdjęcie rentgenowskie.

Radiogram, radiotelegram – wiadomość tekstowa przesłana falami radiowymi za pomocą radiostacji. Jest rodzajem telegramu, w odróżnieniu od telegramu zwykłego, który był przesyłany łączami kablowymi, radiogram przesyłany jest transmisją radiową.

Po 1833 różni wynalazcy opracowywali sposoby przesyłania wiadomości przy pomocy telegrafu. W 1837 amerykański wynalazca Samuel Morse wynalazł telegraf elektromagnetyczny oraz wymyślił sposób kodowania znaków (tzw. Kod Morse’a) który został wykorzystany do przesyłania wiadomości na odległość. W 1895 Guglielmo Marconi prowadził eksperymenty z bezprzewodową transmisją telegraficzną z wykorzystaniem fal radiowych a jego opatentowany wynalazek, Telegraf bezprzewodowy został powszechnie przyjęty do łączności radiotelegraficznej która umożliwiała przesyłanie wiadomości tekstowych (radiogramów): w żegludze, w wojsku oraz w usługach cywilnych^[1].

W 1918 rozpoczęły się wydarzenia związane z odzyskaniem niepodległość przez Polskę, Polacy przejęli stacje radiowe od zaborców na ziemiach polskich, 4 listopada 1918 przejęta została przez Polaków wojskowa stacja radiotelegraficzna w Krakowie, od 8 listopada radiostacja ta nadawała i odbierała pierwsze radiogramy w języku polskim. Oprócz wiadomości wojskowych wysyłała informacje dla serwisów prasowych^[2]. 16 listopada za pośrednictwem zdobytej przez Polaków radiostacji niemieckiej na warszawskiej Cytadeli radiotelegrafista wysłał bardzo ważną dla historii Polski wiadomość, zaadresowaną do rządów: Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Włoch, Japonii oraz państw neutralnych. Była to specjalna depesza radiowa informująca o powstaniu państwa polskiego, którą podpisał Józef Piłsudski. W Polsce sieć stacji radiotelegraficznych została rozbudowana w latach 1918–1922 przez Ministerstwo Poczt i Telegrafów. W tym czasie z Polski realizowano połączenia radiotelegraficzne które wysyłanie i odbiór radiotelegramów umożliwiały o zasięgu europejskim: z Bułgarią, Norwegią, Belgią, Ankarą, Amsterdamem, Barceloną (Madryt), Brukselą, Budapesztem, Kopenhagą, Londynem, Oslo, Rzymem, Sofią, Sztokholmem, Watykanem, Wiedniem i Zagrzebiem. Przykładowo radiostacja krakowska umożliwiała wysyłanie i odbiór telegramów z Wiednia, Budapesztu i Zagrzebia, radiostacja w Grudziądzu przesyłała wiadomości do Paryża i Londynu^[3][4][5]. Z radiostacji w Babicach pod Warszawą o zasięgu międzykontynentalnym przesyłano wiadomości radiotelegraficznych na największe odległości, m.in. do Bejrutu, Buenos Aires, Kairu, Nowego Jorku, Rio de Janeiro oraz do Tokio. W 1936 w Polsce znajdowały się 4 stacje radiotelegraficzne: w Warszawie, Radomiu, Krakowie oraz Gdyni^[6]. Liczba wysłanych wiadomości przedstawiała się następująco: 1922 – 427 tys., 1927 – 5 mln, 1930 – 7 mln, w 1937 ponad 9 mln wiadomości. Według statystyk w Polsce do 1937 mniejsza liczba telegramów była wykonana połączeniami kablowymi do krajów sąsiedzkich a największą liczbę wiadomości stanowiły radiogramy które wysyłano do dalszych państw Europy i na inne kontynenty^[3].

Usługę przesyłania wiadomości w postaci telegramów oraz radiogramów świadczyły placówki pocztowe. W Polsce takie usługi zapewniała poczta, która umożliwiała wysłanie tzw. telegramów morskich^[a][7] do pasażerów będących w podróży na statkach, w tym również transatlantyckich jak np. Stefan Batory, MS Piłsudski^[8]. Telegramy jako usługa telekomunikacyjna zostały wycofane w Polsce w 2018, tracąc swoją popularność wskutek upowszechnienia nowych technologii teleinformatycznych, takich jak telefony komórkowe, wiadomości sms, poczta e-mail oraz internetowe komunikatory^[9].

Typowy formularz wiadomości radiowej (radiogramu) zawierał zazwyczaj:

• nagłówek – który zawierał informacje takie jak: adresat lub sygnał rozpoznawczy radiostacji (znak wywoławczy okrętu, samolotu), numer radiogramu, liczba słów (grup tekstu), data i czas przyjęcia lub dostarczenia, adres odbiorcy (znak rozpoznawczy lub kod radiostacji odbiorczej), kategoria wiadomości (w przypadku wiadomości służbowych, wojskowych: jawna, poufna, tajna)
• tekst wiadomości – podstawowa część radiogramu która stanowi informację dla odbiorcy wiadomości, zapisana tekstem jawnym lub jako informacja zaszyfrowana (do celów wojskowych, dyplomatycznych, wywiadowczych)^[10].

• 
  Radiooperator nadaje radiogram na statku TSS Stefan Batory, na ścianie widoczny Znak wywoławczy statku SPYM
• 
  Radiogram tekstem zaszyfrowanym przez niemiecką maszynę Enigmę, wysłany 19 listopada 1942 z niemieckiego okrętu podwodnego typu VIIC U-264
• 
  Radiogram Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych informujący o ataku Japończyków na Pearl Harbor w 1941
• 
  Radiogram z tekstem jawnym, wysłany 3 stycznia 1944 ze statku z wiadomością wiadomość SOS i informacji o ewakuacji ze statku

• Radiogram. W: Stanisław Lam: Ilustrowana encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego, t. 8 (P–Sh). Warszawa: Toruńskie Zakłady Graficzne „Zapolex”, 1975, s. 191.
• Jak korzystać z poczty, telegrafu i telefonu. Warszawa: Ministerstwo Poczt i Telegrafów, 1937.
• K Szymański. DWADZIEŚCIA LAT ROZWOJU RADIOTELEGRAFU. „Przegląd Teletechniczny”, 1938. Warszawa: Stowarzyszenie Teletechników Polskich. 

• Radiogram – Słownik Języka Polskiego