Program SAFE

Rozporządzenie Rady (UE) 2025/1106 z dnia 27 maja 2025 r. ustanawiające Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy („instrument SAFE”) poprzez wzmocnienie europejskiego przemysłu obronnego

Zasięg geograficzny na mapie: Unia Europejska (zielony) oraz Kanada (pomarańczowy).
Nazwa potoczna	Instrument SAFE
Skrót nazwy	SAFE
Organizacja	Unia Europejska
Data wydania	27 maja 2025
Miejsce publikacji	Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 2025/1106
Data wejścia w życie	29 maja 2025
Rodzaj aktu	rozporządzenie Rady UE
Przedmiot regulacji	prawo Unii Europejskiej; instrument finansowy dla zakupów/inwestycji obronnych
Status	obowiązujący
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych

Program SAFE (ang. Security Action for Europe; w Polsce implementowany jako: Finansowy Instrument Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE)^[1] – unijny instrument finansowy służący udzielaniu państwom członkowskim UE długoterminowych pożyczek (nie grantów) na inwestycje i zakupy w dziedzinie obronności, ze szczególnym uwzględnieniem wspólnych zamówień oraz wzmocnienia europejskiej bazy przemysłowej obronności. Pułap instrumentu określono na 150 mld euro^[2][3][4]. Komisja Europejska przedstawiała SAFE jako element pakietu Gotowość 2030 (ReArm Europe)^[2][5].

Instrument SAFE powstał jako odpowiedź instytucji unijnych na dwie nakładające się presje: rosyjską inwazję na Ukrainę rozpoczętą w 2022 r., która ujawniła niedobory w europejskich zdolnościach obronnych i produkcyjnych, oraz sygnały ze strony Stanów Zjednoczonych o stopniowym ograniczaniu zaangażowania w konwencjonalną obronę Europy^[5][6].

Instrument wpisuje się w szerszy proces europejskiej integracji obronnej, której dynamika wzrosła po 2022 r.^[5] OSW wskazywał, że dla oceny długofalowych skutków instrumentu kluczowe jest rozróżnienie między dwoma celami, które SAFE ma jednocześnie realizować: zwiększeniem zdolności obronnych państw członkowskich oraz wzmocnieniem europejskiego przemysłu obronnego. Cele te mogą pozostawać w sprzeczności, szczególnie gdy operacyjnie optymalne zakupy wskazują na dostawców spoza obszaru kwalifikowalnego instrumentu^[6].

Instrument ustanowiono rozporządzeniem Rady (UE) 2025/1106 z 27 maja 2025 roku, przyjętym na podstawie artykułu 122 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej^[7].

Artykuł 122 TFUE dotyczy środków stosownych do sytuacji gospodarczej, w szczególności w przypadku poważnych trudności w zaopatrzeniu w niektóre produkty^[8]. Przepis ten umożliwia przyjęcie rozporządzenia przez Radę UE na wniosek Komisji bez udziału Parlamentu Europejskiego w roli współustawodawcy.^[7] W analizie OSW wskazywano, że wybór tej ścieżki legislacyjnej zamiast artykułu 173 lub 182 TFUE skutkuje ograniczeniem demokratycznej kontroli nad instrumentem o wielodekadowym horyzoncie zobowiązań^[6]. Parlament Europejski wyraził sprzeciw wobec pominięcia go w procesie legislacyjnym, jednak nie dysponował instrumentami prawnymi umożliwiającymi zablokowanie rozporządzenia Rady^[6].

W sierpniu 2025 roku Parlament Europejski wniósł skargę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (na podstawie artykułu 263 TFUE) o stwierdzenie nieważności rozporządzenia SAFE, argumentując, że przesłanki zastosowania artykułu 122 TFUE nie zostały spełnione, a pominięcie PE narusza zasadę równowagi instytucjonalnej. Parlament zaznaczył przy tym, że popiera cele instrumentu, a skarga dotyczy wyłącznie ścieżki prawnej jego przyjęcia^[9][10].

Verfassungsblog(inne języki) opisywał wybór art. 122 jako kontynuację trendu rozszerzania kompetencji kryzysowych Komisji zapoczątkowanego w czasie pandemii i kryzysu energetycznego, wskazując, że uprawnienie do oceny planów obronnych i warunkowania wypłat przenosi na szczebel ponadnarodowy decyzje dotychczas podejmowane przez ministerstwa obrony^[11]. IRIS wskazywał, że pytania o kwalifikowalność wydatków, warunki wyłączeń fiskalnych i kompetencje decyzyjne maskują spór o dopuszczalny zakres integracji w dziedzinie obrony^[12].

Ponieważ rozporządzenie przyjęto bez zwykłej procedury ustawodawczej, jego ewentualna zmiana lub uchylenie wymaga powtórzenia tej samej ścieżki, bez gwarancji szerszej debaty parlamentarnej^[7][6].

Wniosek legislacyjny Komisja Europejska przedstawiła 19 marca 2025 roku (COM(2025) 122)^[13]. Rada UE przyjęła rozporządzenie 27 maja 2025 r.^[7][14] Publikacja w Dzienniku Urzędowym UE nastąpiła 28 maja 2025 r., a rozporządzenie weszło w życie 29 maja 2025 r.^[7]

Zgodnie z rozporządzeniem SAFE mechanizm opiera się na modelu „UE pożycza i pożycza dalej":^[7]

1. państwo składa wniosek wraz z planem działań/inwestycji,
2. Komisja dokonuje oceny, a następnie Rada przyjmuje decyzję wykonawczą przyznającą wsparcie,
3. Komisja zawiera z państwem umowę pożyczki oraz uzgodnienia operacyjne.

Główne parametry instrumentu obejmują:^[7][4]

• maksymalny czas trwania umowy pożyczki: 45 lat,
• okres karencji w spłacie kapitału do 10 lat,
• prefinansowanie do 15% kwoty wsparcia (po wejściu w życie umowy pożyczki),
• wypłaty w transzach do 31 grudnia 2030 przy maksymalnie dwóch wnioskach o wypłatę rocznie,
• możliwość zawieszenia wypłat w przypadku negatywnej oceny spełnienia warunków realizacji planu (mechanizm warunkowości wykonawczej).

Rozporządzenie przyznaje Komisji uprawnienie do wstrzymania transz, jeżeli państwo członkowskie nie podejmie działań w odpowiedzi na jej wnioski lub zalecenia w ramach oceny realizacji planu, przy czym umowa pożyczki może trwać do 45 lat.^[7] OSW wskazywał, że warunkowość wypłat stanowi jeden z głównych czynników komplikujących ocenę instrumentu dla państw o intensywnych zakupach pozaeuropejskich.^[6] Komentatorzy podnosili, że mechanizm ten tworzy ryzyko uzależnienia krajowych decyzji obronnych od ocen Komisji przez cały czas trwania umowy pożyczki^[15].

W oficjalnych komunikatach Rady UE wskazywano, że kwalifikujące się działania odnoszą się do listy priorytetowych obszarów zdolności i są podzielone na dwie kategorie:^[3][7]

• kategoria 1: amunicja i pociski; systemy artyleryjskie (w tym zdolności precyzyjnych uderzeń dalekiego zasięgu); zdolności walki lądowej i ich systemy wsparcia (w tym wyposażenie żołnierza i broń piechoty); ochrona infrastruktury krytycznej; cyber; mobilność wojskowa (w tym kontrmobilność);
• kategoria 2: systemy obrony powietrznej i przeciwrakietowej; zdolności morskie nawodne i podwodne; drony i systemy antydronowe; strategiczne zdolności wsparcia (m.in. strategiczny transport lotniczy, tankowanie w powietrzu oraz systemy C4ISTAR(inne języki), a także zasoby i usługi kosmiczne); ochrona aktywów kosmicznych; sztuczna inteligencja i wojna elektroniczna^[3][5].

Rozporządzenie wprowadza limit udziału komponentów spoza UE/EEA-EFTA/Ukrainy^[a] co do zasady nieprzekraczający 35% wartości wszystkich komponentów w produkcie końcowym, co odpowiada wymogowi co najmniej ok. 65% wartości komponentów z obszaru kwalifikowalnego^[7].

Francuski przegląd strategiczny z 2025 r. postulował zasadę „kupowania europejskiego" i tworzenie „europejskich czempionów" w sektorze obronnym^[16]. Reguły kwalifikowalności SAFE realizują tę zasadę instrumentalnie, gwarantując rynek zbytu producentom takim jak Dassault, Thales czy MBDA. Francja jednocześnie złożyła wniosek o ok. 16 mld EUR pożyczek z SAFE, korzystając zarówno z popytu generowanego przez instrument, jak i z samego finansowania^[17].

OSW podkreślał, że reguły kwalifikowalności są efektem kompromisu negocjacyjnego i zwiększają złożoność prawną i kontraktową zakupów, co jest szczególnie istotne dla państw intensywniej współpracujących z partnerami zagranicznymi spoza obszaru kwalifikowalnego^[18]. Rozporządzenie przewiduje również zwolnienia z VAT dla określonych dostaw produktów obronnych realizowanych w ramach zamówień wspieranych przez SAFE^[7].

Rozporządzenie SAFE przewiduje możliwość objęcia instrumentem państw trzecich związanych z UE umową o partnerstwie w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, pod warunkiem jednomyślnej zgody Rady^[7].

Na tej podstawie w 2025 roku Kanada uzyskała status państwa kwalifikowalnego^[19]. Turcja, będąca członkiem NATO, formalnie wystąpiła o przystąpienie we wrześniu 2025, jednak jej wniosek został zablokowany przez Cypr i Grecję, które powołały się na okupację północnej części Cypru oraz roszczenia terytorialne Ankary na Morzu Egejskim^[20][21]. Decyzja ta wywołała debatę o napięciu między wymogiem jednomyślności a spójnością współpracy UE z sojusznikami NATO^[22].

Wielka Brytania prowadziła negocjacje o przystąpienie do SAFE w ramach partnerstwa w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony(inne języki), uzgodnionego na szczycie UE-UK w maju 2025 Rozmowy zakończyły się w listopadzie 2025 r. bez porozumienia z powodu rozbieżności dotyczących warunków finansowych przystąpienia^[23][24]. Brytyjskie firmy zbrojeniowe zachowały możliwość uczestnictwa w projektach finansowanych z SAFE na warunkach dotyczących podmiotów z państw trzecich^[24].

Pożyczki SAFE są denominowane i wypłacane w euro^[7]. Instrument jest finansowany przez UE poprzez emisję unijnych obligacji na rynku kapitałowym^[25]. Warunki ekonomiczne dla państwa-beneficjenta odzwierciedlają koszt finansowania UE oraz alokowane koszty zarządzania płynnością i koszty administracyjne^[7].

Rozporządzenie nie zawiera z góry zapisanej stałej stopy procentowej; koszt zależy od warunków rynkowych w momencie emisji długu UE oraz od harmonogramu wypłat transz^[2][7]. Rzeczywisty koszt obsługi zobowiązania jest więc dla państwa-pożyczkobiorcy częściowo nieznany w chwili podpisania umowy. Bruegel wskazywał, że obligacje UE korzystają z najwyższego ratingu kredytowego i kategorii I w ramach kontroli ryzyka EBC, co zapewnia im niski koszt rynkowy, lecz nie eliminuje zmienności w czasie^[26].

Atrakcyjność instrumentu jest funkcją warunków rynkowych i różni się istotnie między państwami członkowskimi w zależności od ich profilu kredytowego^[27]. Dla państw o niższym ratingu kredytowym pożyczki oparte na profilu UE mogą oznaczać nominalnie niższy koszt odsetkowy niż emisja krajowa. Dla państw o wysokim ratingu i niskich kosztach krajowego finansowania potencjalna oszczędność jest mniejsza lub nieistniejąca, co tłumaczy odmienne decyzje poszczególnych rządów co do uczestnictwa^[27][28].

Dla państw spoza strefy euro porównanie kosztu SAFE z emisją obligacji krajowych musi dodatkowo uwzględniać ryzyko walutowe. Zobowiązanie denominowane w euro przy dochodach budżetowych głównie w walucie krajowej oznacza wielodekadową ekspozycję kursową, której wartość w dłuższym horyzoncie może przewyższyć nominalną oszczędność odsetkową^[29][26]. OSW wskazywał, że warunkowość wypłat i ograniczenia kwalifikowalności zakupów stanowią dodatkowe czynniki, które powinny być uwzględnione obok kosztu odsetkowego przy ocenie opłacalności instrumentu dla poszczególnych państw^[18].

W analizach instytucji i ośrodków badawczych wskazywano następujące korzyści instrumentu:

• Niższy koszt finansowania: dostęp do pożyczek opartych na profilu kredytowym UE (rating AAA) i dużej skali emisji obligacji, co obniża nominalny koszt długu dla państw o niższym ratingu lub wyższych kosztach krajowego finansowania^[2][27].
• Szybkość uruchomienia: długi horyzont spłaty (do 45 lat), okres karencji (do 10 lat) oraz prefinansowanie (do 15%) pozwalają państwom kontraktować zakupy bez oczekiwania na wpływy budżetowe, co przyspiesza dostawy w stosunku do standardowego cyklu budżetowego^[7][25].
• Efekt skali i redukcja fragmentacji: wymóg wspólnych zamówień (co najmniej dwa państwa uczestniczące) pozwala na agregację popytu, co obniża ceny jednostkowe, skraca terminy dostaw i zmniejsza liczbę typów sprzętu używanych w europejskich siłach zbrojnych. RUSI wskazywał, że w latach 2022–2023 ok. 78% wydatków zamówieniowych w Europie kierowano na produkty pozaeuropejskie, a SAFE ma ten wskaźnik obniżyć^[3][27].
• Interoperacyjność: wspólne zamówienia wymuszają harmonizację wymagań technicznych między państwami członkowskimi, co przekłada się na kompatybilność sprzętu w ramach operacji NATO^[3][30].
• Wzmocnienie europejskiej bazy przemysłowej: SAFE finansuje nie tylko bezpośrednie zakupy uzbrojenia, lecz również budowę nowych linii produkcyjnych, rozbudowę kadr i modernizację łańcuchów dostaw, co ma zwiększyć zdolności wytwórcze europejskiego przemysłu obronnego w perspektywie wieloletniej^[31].
• Dostępność dla mniejszych państw: instrument umożliwia państwom o mniejszych budżetach obronnych dostęp do finansowania na warunkach niedostępnych przy samodzielnej emisji długu, wyrównując możliwości inwestycyjne w obronności między państwami członkowskimi^[25][31].
• Zwolnienie z VAT dla kwalifikowanych zakupów obronnych, obniżające efektywny koszt nabycia sprzętu^[7].

• Charakter dłużny instrumentu: SAFE zwiększa dług publiczny państw korzystających i generuje wielodekadowe zobowiązania, których koszt obsługi jest trudny do przewidzenia przy zmiennym oprocentowaniu. Dla państw spoza strefy euro dochodzi ekspozycja na ryzyko kursowe przez cały okres trwania umowy pożyczki (do 45 lat)^[26][27].
• Ograniczona demokratyczna kontrola: zastosowanie art. 122 TFUE wykluczyło Parlament Europejski jako współustawodawcę przy instrumencie o horyzoncie 45 lat. OSW wskazywał, że rodzi to pytania o możliwość demokratycznej rewizji warunków w przyszłości^[32].
• Warunkowość wypłat: mechanizm zawieszania transz przez Komisję tworzy ryzyko uzależnienia krajowych decyzji obronnych od ocen zewnętrznego ośrodka przez cały czas trwania umowy pożyczki^[7][15].
• Reguły kwalifikowalności a skuteczność obronna: wymóg minimum 65% wartości komponentów z obszaru kwalifikowalnego faworyzuje europejskich producentów i może zwiększać złożoność kontraktową zakupów, szczególnie dla państw współpracujących z dostawcami spoza tego obszaru. Jednocześnie część państw z największą bazą wytwórczą (np. Niemcy) nie zdecydowała się na zaciągnięcie pożyczek, co według części analiz może wskazywać na nierównomierny rozkład korzyści przemysłowych i kosztów obsługi długu^[18][33][34].
• Ryzyko „zastępowania": ryzyko, że SAFE finansuje wydatki, które państwa i tak by poniosły, zamiast realnie zwiększać łączne nakłady obronne^[35].
• Ryzyka operacyjne i harmonogramowe: okno czasowe na kwalifikowanie wydatków (do końca 2030 r.) może limitować liczbę systemów możliwych do dostarczenia i wymuszać sztuczny podział zamówień^[36]. Podnoszono również, że upublicznianie listy projektów finansowanych z SAFE może dostarczać informacji wywiadowczych potencjalnym przeciwnikom^[37][38].
• Rozbieżność między strukturą kosztów a strukturą korzyści: wymóg 65% wartości komponentów z obszaru kwalifikowalnego gwarantuje rynek zbytu dużym zachodnioeuropejskim koncernom (Rheinmetall, Dassault, Leonardo), których przychody wzrosły średnio o 57% w latach 2021–2025^[39]. Państwa zaciągające dług w ramach SAFE (głównie flanka wschodnia) ponoszą wielodekadowy koszt obsługi zobowiązań, podczas gdy istotna część środków trafia do producentów z państw, które do SAFE nie przystąpiły^[18][39].
• Adekwatność wydatków wobec zmian w charakterze działań zbrojnych: wojna na Ukrainie wykazała przesunięcie działań zbrojnych od dużych platform konwencjonalnych ku masowemu użyciu tanich bezzałogowców i systemów sterowanych przez sztuczną inteligencję^[40]. Reguły kwalifikowalności SAFE kierują środki ku europejskim producentom, którzy w znacznej mierze nie dysponują technologią przetestowaną bojowo, podczas gdy doświadczenia operacyjne koncentrują się poza obszarem kwalifikowalnym (Ukraina, USA, Izrael)^[41][40].

Struktura uczestnictwa w SAFE odzwierciedla nierównomierny rozkład ciężaru zbrojeniowego w UE, zarówno pod względem finansowym, jak i przemysłowym. Państwa flanki wschodniej (Polska, państwa bałtyckie, Rumunia, Finlandia) przystąpiły do instrumentu i zaciągają wielodekadowe zobowiązania dłużne, przeznaczając na obronność od 4 do ponad 5% PKB, podczas gdy osiem państw członkowskich, w tym Niemcy, Holandia i Szwecja, nie złożyło wniosków o pożyczki, choć koncerny zbrojeniowe z tych państw należą do głównych beneficjentów zamówień finansowanych z SAFE. Rheinmetall odnotował w 2025 r. przychody 9,9 mld EUR (wzrost o 29%) i prognozował dalszy wzrost o 40–45% w 2026 r., finansując obronność z budżetu krajowego i unikając warunkowości Komisji^{[42][43][39][44][45][28]}.

Raport Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa z 2026 r. wskazywał na „wyraźny podział między stabilnymi fiskalnie państwami o wysokich wydatkach na północnym wschodzie a obciążonymi fiskalnie państwami o niższych wydatkach na południowym zachodzie"^[45]. Foreign Policy oceniał, że poprawa gotowości obronnej od 2022 r. jest „przede wszystkim zasługą niewielkiej grupy państw frontowych", a bezpieczeństwo Europy opiera się na „koalicjach chętnych i zdolnych", nie na solidarnym wysiłku całej Unii^[46]. Krytycy podnosili, że SAFE utrwala tę dynamikę: państwa frontowe ponoszą nieproporcjonalny koszt budowania zdolności obronnych kontynentu, a państwa oddalone od zagrożenia korzystają z powstającej infrastruktury bezpieczeństwa bez porównywalnego zaangażowania^[46][44][27].

Na szczycie NATO w Hadze w czerwcu 2025 r. sojusznicy uzgodnili cel 5% PKB na obronność do 2035 r., cel ten nie jest jednak prawnie wiążący^[47]. Rada UE aktywowała dla 17 państw klauzulę wyjścia z reguł fiskalnych Paktu Stabilności i Wzrostu, dając elastyczność budżetową na wydatki obronne^[48]. Według danych ICDS w 2025 r. połowa sojuszników NATO ledwo przekraczała próg 2% PKB^[49]. Krytycy wskazywali, że bez mechanizmu sankcji (analogicznego do procedury nadmiernego deficytu) dobrowolność instrumentów takich jak SAFE będzie reprodukować asymetrię^[45][46].

W grudniu 2025 r. na szczycie w Helsinkach przywódcy Szwecji, Finlandii, Polski, Estonii, Łotwy, Litwy, Rumunii i Bułgarii podpisali wspólną deklarację, określając Rosję jako „najbardziej istotne, bezpośrednie i długoterminowe zagrożenie" i stwierdzając, że celem Rosji pozostaje „utworzenie strefy buforowej od Arktyki przez Bałtyk i Morze Czarne do Morza Śródziemnego"^[50]. Polska i Finlandia objęły współprzewodnictwo. Deklaracja poparła inicjatywy Eastern Flank Watch i European Drone Wall, zakładające integrację obrony powietrznej, walki elektronicznej i systemów dozoru wzdłuż wschodniej granicy UE^[51]. Blok helsiński (ok. 85 mln mieszkańców) z jednym dodatkowym partnerem osiąga próg mniejszości blokującej w Radzie UE, a w obszarach wymagających jednomyślności (CFSP, budżet, rozszerzenie) każde z tych państw dysponuje samodzielnym wetem^[52].

Równolegle trwał proces rozmieszczania wojsk zachodnich na flance wschodniej. Niemcy skierowały inżynierów wojskowych do wschodniej Polski do budowy fortyfikacji wzdłuż granicy z Białorusią, budowały stałą bazę dla brygady na Litwie, a Polska, Niemcy i Holandia rozwijały korytarze szybkiego przerzutu wojsk z portów Morza Północnego na flankę (tzw. wojskowy Schengen)^[53][54]. Obecność zachodnich żołnierzy na flance jest wskazywana jako czynnik zmieniający kalkulację sojuszniczą: w przypadku konfliktu państwa zachodnie stają się stroną nie z powodu abstrakcyjnego zobowiązania, lecz dlatego, że ich żołnierze znajdują się w strefie zagrożenia^[55].

Carnegie Endowment(inne języki) wskazywał, że państwa północno-wschodniej Europy realizują zakupy w logice „pragmatyzmu regionalnego", w której „współpraca przemysłowo-obronna rodzi się oddolnie, wokół konkretnych luk w zdolnościach, a nie przez odgórne ramy instytucjonalne"^[56]. Polska była największym odbiorcą południowokoreańskiego eksportu zbrojeniowego^[57] i rozwijała z USA wspólną produkcję amunicji artyleryjskiej (planowana zdolność 120 tys. pocisków rocznie)^[58]. RAND wskazywał, że status koreańskiego sprzętu montowanego w Polsce wobec reguł kwalifikowalności SAFE i EDIP(inne języki) będzie przedmiotem intensywnych negocjacji w Brukseli^[57]. Centre for European Reform(inne języki) argumentował, że „ambitne inicjatywy wojskowe muszą być napędzane przez stolice państw i realizowane poza ramami instytucjonalnymi UE"^[59].

W debacie towarzyszącej SAFE wskazywano alternatywne źródła finansowania modernizacji obronnej:

• Emisja obligacji skarbowych w walucie krajowej: dla państw dysponujących własną walutą i bankiem centralnym finansowanie zakupów poprzez krajowe obligacje eliminuje ryzyko walutowe i warunkowość ze strony organu zewnętrznego^[26].
• Krajowe programy finansowania przemysłu obronnego: wieloletnie zamówienia oparte na krajowych instrumentach dłużnych, bez mechaniki warunkującej wypłaty zależnej od ocen Komisji^[15].
• Instrumenty Europejskiego Banku Inwestycyjnego: kredyty i gwarancje EBI dla podmiotów w łańcuchu dostaw obronnych jako uzupełniające lub alternatywne źródło finansowania^[60].
• Mobilizacja krajowego sektora finansowego: instrumenty partnerstwa publiczno-prywatnego z udziałem banków krajowych^[61].
• „Polski SAFE 0%”: propozycja prezydenta Karola Nawrockiego i Narodowego Banku Polskiego, reprezentowanego przez jego prezesa Adama Glapińskiego, zakładająca utworzenie w Banku Gospodarstwa Krajowego Polskiego Funduszu Inwestycji Obronnych (PFIO), zasilanego przede wszystkim wpłatami z zysku NBP, a także kredytami, pożyczkami i emisją obligacji, przedstawiana jako krajowa alternatywa dla unijnego instrumentu SAFE^[62][63].

Do końca sierpnia 2025 19 z 27 państw członkowskich złożyło wnioski o pożyczki w ramach SAFE, z łącznym zapotrzebowaniem wynoszącym ok. 127 mld EUR^[64].

Komisja Europejska zatwierdzała plany inwestycyjne w dwóch falach. W styczniu 2026 pozytywną ocenę uzyskały plany ośmiu państw pierwszej fali (Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Dania, Hiszpania, Portugalia, Rumunia) o łącznej wartości ok. 38 mld EUR^[65]. Pod koniec stycznia Komisja zatwierdziła drugą falę obejmującą Estonię, Finlandię, Grecję, Włochy (ok. 14,9 mld EUR), Łotwę, Litwę, Polskę (ok. 43,7 mld EUR) i Słowację, o łącznej wartości ok. 74 mld EUR^[66][67]. Plany trzech kolejnych państw (Czechy, Francja, Węgry) pozostawały w trakcie oceny Komisji^[66].

Osiem państw członkowskich UE (w tym Niemcy, Holandia, Szwecja) nie złożyło wniosków o pożyczki. Niemcy, dysponujące wysokim ratingiem kredytowym i rozbudowaną krajową bazą przemysłu obronnego, zdecydowały się finansować modernizację obronną z krajowego pakietu specjalnego(inne języki) i rozluźnienia hamulca zadłużenia, uznając tę ścieżkę za korzystniejszą^[68].

Polska jest największym beneficjentem kwotowym instrumentu (ok. 43,7 mld EUR)^[69][66]. Kwota ta jest zbliżona do rocznego budżetu obronnego Polski na 2026 r. (ok. 46,8 mld EUR, tj. 4,8% PKB), z tą różnicą, że zobowiązanie z tytułu SAFE rozłożone jest na okres do 45 lat^[70]. Jako państwo spoza strefy euro jest szczególnie eksponowana na ryzyko kursowe EUR/PLN przez cały okres trwania umowy pożyczki^[26][71] i należy do grupy państw intensywniej współpracujących z dostawcami spoza obszaru kwalifikowalnego, co zwiększa złożoność kontraktową zakupów realizowanych z udziałem środków SAFE^[18].

Rządowy projekt ustawy wdrażającej SAFE, przewidujący zarządzanie środkami przez Bank Gospodarstwa Krajowego z gwarancją Skarbu Państwa, został uchwalony przez Sejm i Senat. 12 marca 2026 r. prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę. W uzasadnieniu wskazał na ryzyko wielodekadowego zadłużenia w walucie obcej, mechanizm warunkowości wypłat uzależniający decyzje obronne od ocen Komisji Europejskiej oraz ograniczenia kwalifikowalności zakupów u dostawców spoza obszaru UE/EEA-EFTA/Ukrainy^[72][73]. Wcześniej, 4 marca, prezydent po spotkaniu z prezesem NBP Adamem Glapińskim przedstawił alternatywną koncepcję „Polskiego SAFE 0%", a 10 marca skierował do Sejmu projekt ustawy o Polskim Funduszu Inwestycji Obronnych (PFIO), zakładający utworzenie funduszu w BGK zasilanego wpłatami z zysku NBP^[74][75].

Rząd Donalda Tuska zapowiedział uruchomienie środków SAFE w trybie alternatywnym, opierając się na istniejących mechanizmach prawnych. 13 marca 2026 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie programu „Polska Zbrojna", upoważniając ministra obrony narodowej oraz ministra finansów i gospodarki do podpisania umowy dotyczącej SAFE mimo weta^[76][77][78]. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty zapowiedział, że Sejm nie będzie procedował projektu PFIO do czasu zakończenia procesu dotyczącego rządowej ustawy wdrażającej SAFE^[79]. 14 marca 2026 r. rzecznik rządu Adam Szłapka oświadczył, że gabinet nie zamierza procedować prezydenckiego projektu PFIO^[80].

Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki określił uchwałę Rady Ministrów o realizacji programu SAFE mimo weta jako „obejście prawa" i ocenił, że powinna podlegać kontroli Trybunału Konstytucyjnego^[81].

Zastrzeżenia wobec SAFE podnosili prezydent Nawrocki oraz politycy PiS, wskazując na ryzyko wieloletniego zadłużenia, ograniczenia w swobodzie zakupów uzbrojenia poza obszarem kwalifikowalnym, warunkowość polityczną oraz ryzyko nadmiernego wpływu instytucji UE na polskie decyzje obronne^[82]. Część tych zastrzeżeń (ryzyko kursowe, warunkowość, ograniczenia kwalifikowalności) podzielali niezależni analitycy w odniesieniu do instrumentu jako całości^[26][18][27].

Koalicja rządowa kwestionowała realność finansowania zaproponowanego przez prezydenta, argumentując, że proponowany mechanizm oparty na zysku NBP nie jest w stanie wygenerować porównywalnej skali środków na modernizację obronną^[83]. Z kolei prezes NBP Adam Glapiński zapewniał, że propozycja nie obniży rezerw banku centralnego^[82].

Według sondażu CBOS z końca lutego 2026 r. 52% badanych popierało udział Polski w programie SAFE, a 35% było przeciwnych^[84]. W badaniu CBOS z 9–11 marca odsetek osób uznających program za korzystny dla Polski spadł do 43%, przy 39% ocen negatywnych^[85]. Stosunek do programu był silnie powiązany z sympatiami politycznymi: wśród osób identyfikujących się z lewicą poparcie wynosiło ok. 73%, wśród identyfikujących się z prawicą ok. 69% było przeciwnych^[85].

W sondażu IBRiS dla Polsat News z 13–15 marca (po ogłoszeniu weta) 56,9% badanych negatywnie oceniło decyzję prezydenta o zawetowaniu ustawy, a 33,8% pozytywnie. Jednocześnie 53% badanych deklarowało poparcie dla samego programu SAFE, a 33,9% było przeciwnych. Prezydencki projekt alternatywny („SAFE 0 procent", finansowany z zysków NBP) poparło 38,4% badanych, a 45,9% było przeciwnych^[86].

• Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony
• Europejska Agencja Obrony
• Europejski Fundusz Obronny(inne języki)

 W Wikinews znajdują się wiadomości związane z tematem: Program SAFE