Operator wirtualny

Operator wirtualny, MVNO (od ang. mobile virtual network operator, operator wirtualnej sieci komórkowej^[a][1]) – podmiot gospodarczy oferujący swoim klientom usługi związane z telefonią komórkową na bazie infrastruktury telekomunikacyjnej należącej do innego operatora telekomunikacyjnego, zwanego w tym kontekście operatorem infrastrukturalnym.

W Polsce rynek operatorów wirtualnych rozwija się wolno: według danych Urzędu Komunikacji Elektronicznej w marcu 2014 ich udział w liczbie kart SIM wynosił około 0,8%^[2].

Według stanu na 30 września 2016 r. udział MVNO w liczbie kart SIM wynosił ok. 1,7%^[3].

Na świecie największym operatorem wirtualnym jest Lycamobile, który oferuje swoje usługi w dwudziestu dwóch państwach położonych na czterech kontynentach^[4].

Działalność operatorów wirtualnych w poszczególnych krajach regulują przepisy dotyczące lokalnych rynków telekomunikacyjnych. W Polsce, MVNO muszą działać zgodnie z ustawą Prawo komunikacji elektronicznej (w latach 2004-2024 obowiązywała ustawa Prawo telekomunikacyjne). Aby rozpocząć działalność jako MVNO należy złożyć w okręgowym oddziale UKE wniosek o wpis do „rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych” zgodnie z przepisami art. 5 wyżej wymienionej ustawy. W ciągu tygodnia powinno się otrzymać zaświadczenie o wpisie do rejestru. Nie potrzeba dodatkowych zezwoleń ani koncesji, każdy przedsiębiorca telekomunikacyjny może rozpocząć działalność jako MVNO, po zawarciu odpowiedniej umowy z operatorem komórkowym, który zgodzi się udostępnić do tego celu swoją infrastrukturę teleinformatyczną^[5].

Urząd Komunikacji Elektronicznej rozpoczął w 2007 roku konsultacje z zainteresowanymi uczestnikami rynku telekomunikacyjnego na temat kształtowania reguł dotyczących rozliczeń pomiędzy operatorami wirtualnymi i infrastrukturalnymi^[6]. Zarządy Polkomtelu, PTK Centertel oraz Polskiej Telefonii Cyfrowej przedstawiły podobne stanowiska^[7]. Wskazywały pełną swobodę umów pomiędzy MVNO a MNO jako najlepsze rozwiązanie. Argumentowały, że trudno byłoby tworzyć jakiekolwiek jednolite ramy warunków wzajemnych rozliczeń z operatorami wirtualnymi, ponieważ nie sposób objąć nimi wszystkich możliwych strategii i sytuacji w jakich chciałyby prowadzić działalność MVNO. Przekonywały, że taka próba ograniczałaby innowacyjność rozwiązań i strategii poszczególnych MVNO oraz rozwój konkurencyjności na rynku wirtualnych operatorów.

Obecnie nie ma żadnych reguł narzuconych przez UKE w związku z rozliczeniami pomiędzy operatorami infrastrukturalnymi i wirtualnymi. Każda umowa jest wynikiem negocjacji pomiędzy zainteresowanymi podmiotami i nie musi opierać się na wytycznych regulatora rynku telekomunikacyjnego.

Podstawową zasadą związaną z działalnością operatora wirtualnego jest oferowanie swoim klientom usług na bazie wykupionych hurtowo usług hostingowych oferowanych przez operatorów infrastrukturalnych. Poszczególne MVNO różnią się jednak przyjętą strategią związaną z wybranym przez siebie modelem biznesowym. Poniżej podano kilka przykładów:

• Niektóre podmioty gospodarcze wchodzą na rynek z nową marką, nie kojarzoną z żadną inną działalnością. Często próbują zagospodarować jakąś niszę na rynku, szukają klientów wśród pewnej grupy społecznej, do której kierują akcję marketingową. Przykładem może być operator Mobilking, który swoje usługi określał jako „ofertę dla prawdziwych facetów” (wspierając się dodatkowo reklamami, uznawanymi przez niektóre środowiska za „seksistowskie”, operujące stereotypami na temat kobiet i mężczyzn). Jako usługi dodatkowe oferował tapety i MMSy o zabarwieniu erotycznym.
• Wiele firm posiada dobrze znaną na rynku markę zbudowaną dzięki działalności niezwiązanej z telekomunikacją. Mogą one jako wirtualny operator skierować swoją ofertę do dotychczasowych, stałych klientów oraz wykorzystać globalny zasięg swojej marki do pozyskania nowych. Zyski związane z MVNO nie są tutaj jedynym celem, chodzi także o wpływ na podstawowy obszar działalności, w którym generowana jest większość przychodów: powiększenie oferty, przywiązanie klientów itp. Na przykład płacąc kartą kredytową wydaną przez mBank można było otrzymać darmowe minuty jako klient operatora mBank Mobile, a robiąc zakupy w sieci Carrefour można było otrzymać darmowe minuty będąc klientem sieci Carrefour Mova.
• Są firmy, dla których działalność jako MVNO jest naturalnym rozszerzeniem ich dotychczasowej oferty. Można zaliczyć do nich operatorów stacjonarnych, innym przykładem jest Polsat, który oferuje usługi telefonii komórkowej jako Cyfrowy Polsat, operator sieci „Rodzinna Telefonia Komórkowa”. Obecnie są to usługi związane z przesyłaniem głosu i danych, w przyszłości telefonia może stać się dla niego kolejnym kanałem dystrybucji treści multimedialnych.

Operatorzy wirtualni w zależności od przyjętego modelu działalności mogą korzystać w 100% z infrastruktury innego operatora lub posiadać niektóre elementy związane z komutacją i obsługą połączeń. Głównym czynnikiem charakteryzującym MVNO w kontekście używanej infrastruktury jest brak własnej sieci dostępowej i przyznanych częstotliwości. Urząd Komunikacji Elektronicznej zaproponował trzy profile działalności wirtualnych operatorów w kontekście posiadanej przez nich infrastruktury teleinformatycznej:

• dostawca usług (ang. service provider) – nie posiada własnej infrastruktury sieciowej, zakresu numeracyjnego ani kart SIM. Może posiadać własny system billingowy.
• zaawansowany dostawca usług (ang. enhanced service provider) – posiada własny system billingowy oraz platformę usług dodanych. Ma możliwość zarządzania dostępem do poszczególnych usług dla swoich abonentów (baza HLR). Posiada własny zakres numeracyjny, indywidualny kod sieci (National Destination Code, NDC), dysponuje własnymi kartami SIM.
• pełen MVNO (ang. full MVNO) – posiada całą infrastrukturę telekomunikacyjną poza siecią radiową.

Szacuje się, że z końcem trzeciego kwartału 2016 roku pod markami operatorów sieci wirtualnych działało około 1 mln 6 tys. kart SIM (1,7% rynku), w tym w sieci^[3]:

• Orange – 6 tys. kart SIM
• Polkomtela – ok. 300 tys. kart SIM
• P4 – niecałe 700 tys. kart SIM.

Poniżej znajduje się lista operatorów wirtualnych (MVNO) oferujących usługi na terenie Polski oraz powiązanych z nimi operatorów infrastrukturalnych (MNO).

MVNO	Marka	MNO	Data uruchomienia
Netia	Netia	Polkomtel	24 września 2008
FM GROUP Mobile	FM GROUP Mobile	Polkomtel	5 października 2009
INEA	Inea	P4	18 stycznia 2010
Vectra	Vectra	P4	23 sierpnia 2010[b][8] 9 maja 2016[c][9]
Toya	TOYAmobilna	P4	13 grudnia 2010[10]
Lycamobile	Lycamobile	Polkomtel	1 listopada 2011
Polskie Sieci Cyfrowe Sp. z o.o.	w naszej Rodzinie	Polkomtel	3 grudnia 2011
Virgin Mobile Polska Sp. z o.o.	Virgin Mobile	P4	16 sierpnia 2012
Sat Film Sp. z o.o. i Wspólnicy Sp. k.	Sat Film	Polkomtel	21 września 2012
Galena Sp. z o.o.	Mobilny telegrosik[11](wcześniej jako IZZI mobile[12], Tele25[13])	P4	28 grudnia 2012 (Tele25) 30 września 2014 (IZZI mobile) 13 maja 2024 (Mobilny telegrosik)
Klucz Telekomunikacja Sp. z o.o.	Klucz Mobile	Polkomtel	17 kwietnia 2013
Telestrada S.A.	Lajt Mobile[14] (wcześniej jako White Mobile[15])	Polkomtel, Orange Polska[16]	2 maja 2013 (White Mobile) 15 maja 2015 (Lajt Mobile)
Telgam Mobile	Telgam	P4	1 lutego 2018
VikingCo Poland	Mobile Vikings	P4	4 grudnia 2013
Multimedia Polska	multiMOBILE[17]	Polkomtel	7 stycznia 2014
Premium Mobile Sp. z o.o.	Premium Mobile[18]	Polkomtel	1 stycznia 2016
ITI Neovision	Platforma CANAL+ (dawniej nc+ MOBILE)	P4	30 marca 2016
Nowa Telefonia	Moja GSM	Polkomtel	24 października 2016
Otvarta Sp. z o.o.	OTVARTA	Polkomtel	1 marca 2018
UPC Polska Sp. z o.o.	UPC[19]	P4	17 lipca 2019
4RE Sp. z o.o.	PHOX	Polkomtel	27 stycznia 2023[20]
Geckonet Sp. z o.o.	Geckonet	Polkomtel	20 lutego 2023[21]
CROSSMOBILE Sp. z o.o.	Cross Mobile	Polkomtel	29 września 2023[22]

MVNO	MNO	Data uruchomienia	Data likwidacji
WPmobi	Orange Polska	29 sierpnia 2007[23]	31 maja 2009[24]
MyAvon	Orange Polska	10 czerwca 2007	21 czerwca 2010[25][26]
36.6	Polkomtel	6 czerwca 2008	13 maja 2011
Sami Swoi	Polkomtel	1 sierpnia 2004	13 maja 2011
Hyperfonia	Orange Polska	29 lipca 2010	31 marca 2011[27][28]
GaduAIR	Polkomtel	18 maja 2009	31 października 2011[25][29]
ASTER Sp. z o.o	Orange Polska	24 czerwca 2008	5 marca 2012
Mobilking	T-Mobile Polska	25 lutego 2008	16 maja 2012[25]
YOU&MNI	Polkomtel	19 października 2007	30 września 2012
Carrefour Mova	Polkomtel	9 kwietnia 2008	30 września 2012[25]
FreeM	Polkomtel	21 listopada 2010[30]	30 września 2012[31]
DobryTel	Polkomtel oraz Teleena (w Holandii i Wielkiej Brytanii)	grudzień 2012	27 maja 2014[25]
mBank mobile	Polkomtel	13 grudnia 2006	30 listopada 2014[32][25]
Simfonia, Mobilking mobi	Orange Polska	19 grudnia 2007	9 lutego 2015[33]
Lebara Mobile	Polkomtel	1 grudnia 2013	31 marca 2015[34]
Vectone Mobile	T-Mobile Polska	styczeń 2015	1 października 2015[35]
Folx	P4	1 grudnia 2017	30 września 2018[36]
Cyfrowy Polsat	Polkomtel, Orange Polska, T-Mobile Polska, Aero2	30 czerwca 2008	12 kwietnia 2018[37]
Sferia	Polkomtel	17 lutego 2002[38]	15 października 2018[39]
Diallo	Telefonia Dialog	1 lutego 2010	30 listopada 2018[40]
Rebtel	Polkomtel	7 czerwca 2018	3 stycznia 2019[41]

Marka	MNO	Data uruchomienia	Data likwidacji
Simplus	Polkomtel	3 czerwca 1998	13 maja 2011
Tak Tak	T-Mobile Polska	3 czerwca 1998	11 listopada 2011
POP	Orange Polska	3 czerwca 1998	14 kwietnia 2011
Heyah	T-Mobile Polska	26 lutego 2004[42]
MixPlus	Polkomtel	13 września 2004	13 maja 2011
tuBiedronka	T-Mobile Polska	19 stycznia 2009
Play Fresh	P4	13 marca 2009	17 sierpnia 2013
wRodzinie	Aero2, Polkomtel	11 lipca 2009
Red Bull Mobile	PLAY (do 2023 - usługi są dalej świadczone obecnym klientom pod inną nazwą) T-Mobile Polska (od 2023)	2 września 2011 (oferta sieci PLAY) 27 września 2023 (MVNO T-Mobile)
MTV Mobile	T-Mobile Polska	29 marca 2012	11 października 2014[43]
Virgin Mobile	P4	8 sierpnia 2012 (jako operator MVNO)[44] 1 lipiec 2022 (jako submarka P4)[45]
nju mobile	Orange Polska	25 kwietnia 2013
Plush	Polkomtel	9 września 2014
Fakt Mobile	P4	11 czerwca 2015
a2mobile	Premium Mobile Sp. z o.o. (wcześniej Aero2)	7 września 2016