Operacja Pika

Operation Pike

Operacja Pika

Rafineria w Baku
Konflikt	II wojna światowa
Strony konfliktu
ZSRR  Wielka Brytania  Francja
Przyczyny operacji
sojusz wojskowy i współpraca gospodarcza pomiędzy ZSRR i III Rzeszą
Cele operacji
potrzeba uderzenia w zaplecze surowcowe ZSRR
Dowództwo operacji	Wielka Brytania
Czas operacji	planowana na koniec 1939 lub początek 1940
Miejsce operacji	Kaukaz
Rezultaty operacji
nie odbyła się

Operacja Pika (ang. Operation Pike) – niezrealizowany plan zbombardowania przez siły brytyjsko-francuskie radzieckich instalacji naftowych na Kaukazie podczas II wojny światowej.

Po wybuchu II wojny światowej i wkroczeniu 17 września 1939 roku Sowietów do Polski (→agresja ZSRR na Polskę) Winston Churchill – ówcześnie Pierwszy Lord Admiralicji, znany antybolszewik – uznał ZSRR za wspólnika III Rzeszy w podbojach wojennych. Twarde stanowisko Wielkiej Brytanii umocniło wkrótce uderzenie 30 listopada 1939 ZSRR na Finlandię i wywołanie wojny zimowej. ZSRR i Niemcy potrzebowali ogromnych ilości paliw mineralnych, a Sowieci eksportowali ropę naftową do Niemiec. Większość radzieckich złóż znajdowała się na Kaukazie. Zachodni stratedzy chcieli zniszczyć przemysł naftowy w tym rejonie i tym jednym posunięciem sparaliżować oba kraje^[1]. Francuzi również dążyli do zbrojnej konfrontacji z ZSRR^[2]. Na zachodzie Europy trwała dziwna wojna, dlatego sojusznicy Wielka Brytania i Francja planowały przejęcie inicjatywy, by uderzeniami odciążającymi zdestabilizować działania wojenne Niemiec^[3]. Celem bombardowania miały być miasta Baku, Batumi i Grozny. Plan został ukończony w kwietniu 1940. Samoloty bombowe miały startować z pobliskich krajów: Iraku, Iranu^[1] oraz w miarę możliwości z Turcji^[4], która zdecydowanie chciała utrzymać dobre stosunki z ZSRR^[5].

Według szacunków z 1938 roku w Baku zostało wyprodukowanych 75% całej rosyjskiej ropy, a kolejnych 20% z pozostałych pól naftowych na Kaukazie^[6] Zniszczenie celów znacznie ułatwiłoby duże zagęszczenie rafinerii w całym tym rejonie^[7]. W 1939 została zawarta radziecko-niemiecka umowa handlowa, a w 1940 kolejna radziecko-niemiecka umowa handlowa. Głównym krajem, z którego Niemcy sprowadzali znaczne ilości ropy naftowej była Rumunia^[8]. Wcześniej Niemcy sprowadzały większość swej ropy spoza Europy. Po zajęciu przez Niemców w marcu 1939 Czechosłowacji, a później i innych terytoriów europejskich, III Rzesza była w stanie wywierać silną presję na Rumunię, co owocowało zawarciem kolejnych umów handlowych i znacznym zwiększeniem niemieckiego importu ropy z Rumunii^[9].

Sowieci mieli świadomość istniejącego zagrożenia^[10] i podjęli pewne środki obrony przeciwlotniczej. Operacja miała zostać przeprowadzona w okresie od 1941 do 1942^[11], jednak jej wykonanie zostało wstrzymane po ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 roku i w efekcie przystąpieniu ZSRR do wojny po stronie aliantów^[12]. Niedługo później Churchill oświadczył: „Gdyby Hitler najechał piekło, udzieliłbym rekomendacji Lucyferowi”^[13]. 12 lipca 1941 ZSRR i Wielka Brytania podpisały pakt o współpracy^[14]. Strony zobowiązały się do udzielenia wszelkiego poparcia i pomocy w wojnie z Niemcami. Bez obopólnej zgody miały nie prowadzić pertraktacji ani podpisywać zawieszenia broni lub układu pokojowego z Niemcami^[15]. 31 sierpnia 1941 dotarł do ZSRR pierwszy brytyjski konwój^[16] z zaopatrzeniem. Wobec szybkich postępów armii niemieckiej na terytorium sowieckim Brytyjczycy chcieli zniszczyć instalacje naftowe w sytuacji, gdyby nieuchronna stała się utrata Kaukazu przez Sowietów^[12] (→operacja Fall Blau). Ostatecznie operacja nie została nigdy wykonana, ponieważ ZSRR przetrwał najtrudniejszą fazę działań wojennych i odparł Niemców^[17].

• Benzyna syntetyczna
• Traktat brytyjsko-radziecki (1942)
• Operacja Unthinkable

• Patrick R. Osborn: Brytyjskie Plany Ataku na ZSRR 1939-1941. Warszawa: Wydawnictwo Amber, 2007. ISBN 978-83-241-2982-9.