Metys

Metys – w Amerykach, osoba pochodząca ze związków między białymi kolonizatorami, imigrantami czy Kreolami, a ludnością tubylczą^[1].

Słowo metys wywodzi się z francuskiego Métis. Może być także wywiedzione z hiszpańskiego mestizo. W obu językach słowa te zawierają łaciński pierwiastek mixtus – mieszany.

W niektórych obszarach funkcjonują odmienne (lub oboczne) nazwy na określenie Metysów. Np. w Ameryce Środkowej ladinos, w obszarze andyjskim cholos. W Brazylii funkcjonuje wiele określeń szczegółowych. Mestiço to ogólna nazwa na ludność mieszaną (także mulatów i zambo)^[2], a potomków Portugalczyków i indian określa się takze mianem caboclo, caboco czy mameluco^[2]. W Meksyku metysi, by odróżnić się od indian, używali takich określeń jak gente decente, vecinos, catrines, correctos^[2].

Niekiedy też nazwy Metys używa się w stosunku do mieszańców innych obszarów świata, np. potomków ludności białej z tubylczą ludnością Madagaskaru (pochodzenia austronezyjskiego).

W Kanadzie mieszkają metysi kanadyjscy - grupa etniczna pochodząca ze związków między białymi kolonizatorami i imigrantami, a ludnością tubylczą. Zamieszkują oni obszar Prerii Kanadyjskich wraz z częściami Ontario, Kolumbii Brytyjskiej, Terytoriów Północno-Zachodnich i obszaru Północno-Zachodniego Stanów Zjednoczonych^[3]. W języku angielskim określani są oni jako Métis, w odróżnieniu od metysów latynoamerykańskich (ang. mestizo).

Proces mieszania się różnych odmian człowieka i grup etnicznych nosi nazwę metysażu^[2].

W kolonialnej Ameryce metysi mieli wyższy status w hierarchii społecznej niż ludność tubylcza, stawiana poza społeczeństwem i nie traktowana w pełni jak ludzie. Metysi mogli sprawować niższe urzędy państwowe i kościelne^[2]. Dekretem z 1514 Ferdynand Aragoński pozwolił na małżeństwa mieszane, co wspomogło postępujące procesy metysażu. Liczba metysów w koloniach hiszpańskich i portugalskich szybko rosła, wpływając na kulturę tych społeczeństw^[2].

Poza niektórymi obszarami, metysi nie wytworzyli własnej odrębnej tożsamości etnicznej. W wielu miejscach, granice między różnymi kategoriami ludności były płynne i zależne od statusu społecznego. Bogaci metysi mogli stać się Kreolami, a bardzo biedni być zaliczani do Indian^[2].

Metysi stanowią większość mieszkańców Ameryki Środkowej i Południowej, np. w Meksyku jest ich 60%^[4], nieco ponad 50% w Wenezueli^[5], w Paragwaju 95%^[6], w Belize 49%, Hondurasie 90%, Nikaragui i Panamie 70%, Salwadorze 90%, Kolumbii 58%, Ekwadorze 65%^[7]. Kraje te różnią się znacząco od krajów Ameryki Południowej, gdzie większość społeczeństwa ma pochodzenie kreolskie (Argentyna, Urugwaj czy Chile)^[7].

Zobacz multimedia związane z tematem: Metys

Zobacz hasło Metys w Wikisłowniku

• mulat – mieszanka rasy białej i czarnej
• zambo – mieszanka rasy czarnej i indian

• AnitaA. Oberda-Monkiewicz AnitaA., Ameryka kreolska i metyska, [w:] MarcinM. Gawrycki (red.), Dzieje kultury latynoamerykańskiej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 153-162 .