Metabolia

Metabolia ((gr.) μεταβολη – zmiana) – zdolność niektórych wiciowców do zmiany kształtu komórki. Specyfika tych zmian wynika z tego, że komórki te są okryte stosunkowo sztywną powłoką, więc możliwości modyfikacji ich kształtu są mocno ograniczone, w odróżnieniu od zmian kształtu ciała protistów o pełzakowatym ciele. Efektem metabolii są ruchy metaboliczne (euglenoidalne). Podczas tych ruchów komórka wygina się, rozciąga, ścieśnia, obraca itp. Ruchy te mogą mieć charakter ruchu ślizgowego i działać na zasadzie kinezy, podczas gdy standardowym sposobem poruszania się większości euglenin jest ruch za pomocą wici, który może mieć charakter taksji. W warunkach laboratoryjnych można je wywołać przez zwiększenie oświetlenia (fotokineza), dodanie jonów wapnia, detergentu (który prawdopodobnie zwiększa przepuszczalność błony komórkowej dla rozpuszczonego w wodzie wapnia) lub kofeiny, a zahamować cyjankami. Mechanizm ruchów metabolicznych polega na wzajemnym przemieszczaniu się pasków pellikuli i wydzielaniu śluzu. U Euglena fusca ruch ślizgowy będący skutkiem metabolii osiąga prędkość 0,4 μm/s. Metabolia jest cechą typową dla euglenin, wśród których pewne taksony wykazują do niej zdolność większą (np. Euglena) lub mniejszą (np. Phacus, Lepocinclis). Do ruchów określanych jako euglenoidalne (lub metaboliczne) zdolne jednak są również inne protisty o odpowiedniej budowie ciała, np. przedstawiciele bezskorupkowych bruzdnic, a nawet komórki zwierząt, np. planule Clava squamata.

Ten artykuł dotyczy zachowania wiciowców. Zobacz też: metabolia, czyli rozwój złożony.

Metabolia ((gr.) μεταβολη – zmiana) – zdolność niektórych wiciowców do zmiany kształtu komórki. Specyfika tych zmian wynika z tego, że komórki te są okryte stosunkowo sztywną powłoką, więc możliwości modyfikacji ich kształtu są mocno ograniczone, w odróżnieniu od zmian kształtu ciała protistów o pełzakowatym ciele. Efektem metabolii są ruchy metaboliczne (euglenoidalne). Podczas tych ruchów komórka wygina się, rozciąga, ścieśnia, obraca itp. Ruchy te mogą mieć charakter ruchu ślizgowego i działać na zasadzie kinezy^[1], podczas gdy standardowym sposobem poruszania się większości euglenin jest ruch za pomocą wici, który może mieć charakter taksji. W warunkach laboratoryjnych można je wywołać przez zwiększenie oświetlenia (fotokineza), dodanie jonów wapnia, detergentu (który prawdopodobnie zwiększa przepuszczalność błony komórkowej dla rozpuszczonego w wodzie wapnia) lub kofeiny, a zahamować cyjankami^[2]. Mechanizm ruchów metabolicznych polega na wzajemnym przemieszczaniu się pasków pellikuli i wydzielaniu śluzu^[3]. U Euglena fusca ruch ślizgowy będący skutkiem metabolii osiąga prędkość 0,4 μm/s^[3].

Metabolia jest cechą typową dla euglenin, wśród których pewne taksony wykazują do niej zdolność większą (np. Euglena) lub mniejszą (np. Phacus, Lepocinclis^[4]). Do ruchów określanych jako euglenoidalne (lub metaboliczne) zdolne jednak są również inne protisty o odpowiedniej budowie ciała, np. przedstawiciele bezskorupkowych bruzdnic^[5], a nawet komórki zwierząt, np. planule Clava squamata^[6].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]

1. ↑ Michael Melkonian, Martina Meinicke-Liebelt, Donat-P. Häder. Photokinesis and Photophobic Responses in the Gliding Flagellate, Euglena mutabilis. „Plant and Cell Physiology”. 27 (3), s. 505-513, 1986. ISSN 0032-0781. (ang.). 
2. ↑ J. M. Murray. Control of cell shape by calcium in the euglenophyceae. „Journal of Cell Science”. 49 (1), s. 99-117, 1981. (ang.). 
3. ↑ ^{a b} T. Suzaki, R. E. Williamson. Euglenoid movement in Euglena fusca: Evidence for sliding between pellicular strips. „Protoplasma”. 124 (1-2), s. 137-146, luty 1985. DOI: 10.1007/BF01279733. ISSN 1615-6102. (ang.). 
4. ↑ Karol Starmach: Plankton roślinny wód słodkich : metody badania i klucze do oznaczania gatunków występujących w wodach Europy Środkowej. Warszawa–Kraków: PWN, 1989, s. 381. ISBN 83-01-09190-8.
5. ↑ Nicolas Dolapsakis, Athena Economou-Amilli. A New Marine Species of Amphidinium (Dinophyceae) from Thermaikos Gulf, Greece. „Acta Protozoologica”. 48 (2), s. 153-170, 2009. (ang.). 
6. ↑ G. Brinley-Williams. Observations on the behaviour of the planulae larvae of Clava squamata. „Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom”. 45 (1), s. 257-273, 1965. (ang.). 

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

• Alicja Szweykowska: Metabolia. W: Słownik botaniczny. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1993. ISBN 83-214-0140-6.