Marian Chodacki

Marian Stanisław Chodacki

„Maracz”

major dyplomowany piechoty
Data i miejsce urodzenia	15 lipca 1898 Nowy Sącz, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci	26 czerwca 1975 Nowy Jork, USA
Przebieg służby
Lata służby	1914–1932 1939–1945
Siły zbrojne	Armia Austro-Węgier Wojsko Polskie Polskie Siły Zbrojne
Formacja	Legiony Polskie
Jednostki	34 Pułk Piechoty 21 Pułk Piechoty Sztab Generalny 67 Pułk Piechoty
Stanowiska	attaché wojskowy dowódca kompanii
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa II wojna światowa
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Komisarz Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku
Okres sprawowania	od 1936 do 1939
Poprzednik	Kazimierz Papée
Następca	funkcja zniesiona
Kierownik Samodzielnej Ekspozytury Wywiadowczej „Estezet” Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza w Nowym Jorku
Okres sprawowania	od 1943 do 1945
Poprzednik	Ludwik Lucjan Sadowski
Dyrektor wykonawczy Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce
Okres sprawowania	od 1949 do 1951
Poprzednik	Wacław Jędrzejewicz
Następca	Damian Stanisław Wandycz

Marian Stanisław Chodacki, ps. „Maracz” (ur. 15 lipca 1898^[1] w Nowym Sączu, zm. 26 czerwca 1975^[2] w Nowym Jorku) – major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego^[3][4], polski dyplomata, Komisarz Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku (1936–1939), dyrektor wykonawczy Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce (1949–1951)^[5], kawaler Orderu Virtuti Militari.

Syn Juliusza i Marii z Raczyńskich^[1]. Ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa UW^[6]. W latach 1912–1914 należał do Związku Strzeleckiego^[1]. Następnie służył w Legionach i Wojsku Polskim^[1]. 1 czerwca 1921 roku pełnił służbę w Najwyższej Komisji Opiniującej, a jego oddziałem macierzystym był 34 pułk piechoty w Białej Podlaskiej^[7]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 168. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W latach 1922–1924 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie^[8]. 31 marca 1924 awansował na kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku i 131. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Z dniem 1 października 1924, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przeniesiony do Oddziału II Sztabu Generalnego w Warszawie. W czasie studiów i pełniąc służbę sztabową pozostawał oficerem nadetatowym 21 pułku piechoty w Warszawie^[9][10]. Od 1927 do 1931 był attaché wojskowym w Finlandii i Szwecji^[11]. Z dniem 1 listopada 1931 został przydzielony do 67 pułku piechoty w Brodnicy, w którym odbył praktykę dowódczą na stanowisku kompanii strzeleckiej^[12][13]. Z dniem 10 grudnia 1932 został przeniesiony do dyspozycji Ministra Spraw Zagranicznych na okres 6 miesięcy^[14]. Z dniem 30 czerwca 1933 został przeniesiony do rezerwy z równoczesnym przeniesieniem w rezerwie z 21 do 30 pułku piechoty w Warszawie^[15]. Z dniem 12 marca 1939 został awansowany na majora rezerwy ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939^[4].

W MSZ otrzymał posadę radcy ministerialnego w Departamencie Politycznym. W dniu 24 października 1935 został radcą legacyjnym i pełnił funkcję chargé d’affaires w poselstwie RP w Czechosłowacji^[5]. Chodacki cieszył się zaufaniem ministra Józefa Becka, który uważał go za najlepszego polityka spośród oficerów, którzy zostali przeniesieni z Wojska Polskiego do służby zagranicznej^[16].

30 grudnia^[6][17] 1936 Chodacki objął stanowisko Komisarza Generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku, w trakcie pełnienia tej funkcji uzyskał rangę ministra pełnomocnego i posła nadzwyczajnego. Jego zdecydowana postawa doprowadziła do ponownego zjednoczenia skłóconych organizacji polonijnych w Gdańsku. W stosunku do władz Wolnego Miasta polska polityka nie uległa zmianie i nadal była naznaczona ciągłym oporem wobec postępującej nazyfikacji Gdańska. Komisarz często interweniował u władz Gdańska w obronie Polaków, których życie i zdrowie, w tym czasie, było już coraz bardziej zagrożone^[18]. W czasie służby Chodackiego na stanowisku Komisarza uległa nasileniu praca wywiadowcza Komisariatu, a pracownicy placówki zbierali liczne informacje o przygotowaniach wojennych w Wolnym Mieście^[6]. Jeszcze w sierpniu 1939 Komisarz, zgodnie z przyjętym zwyczajem, wizytował pancernik „Schleswig-Holstein”^[19]. 1 września Chodacki wraz z innymi pracownikami Komisariatu został aresztowany przez Niemców. Na skutek protestów, wydalonego już z terytorium Gdańska, Wysokiego Komisarza Ligi Narodów Carla Jakoba Burckhardta, Niemcy 5 września 1939 wywieźli Chodackiego wraz z częścią pracowników Komisariatu na granicę z Litwą i tam wypuścili^[6].

W czasie II wojny światowej był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych we Francji i Wielkiej Brytanii^[5], później został przeniesiony do konsulatu RP w Nowym Jorku i od 1 września 1943 stał na czele tajnej placówki wywiadu Estezet^[2] w randze ministra pełnomocnego. W latach 1944–1945 był jednocześnie polskim oficerem łącznikowym przy amerykańskiej służbie wywiadowczej Office of Strategic Services^[5][16][20]. Po wojnie pracował w Nowym Jorku w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Ameryce, gdzie w latach 1949–1951 pełnił funkcję dyrektora wykonawczego^[2]. Jego grób symboliczny znajduje się na warszawskim cmentarzu Powązkowskim (kwatera J-3-12)^[21].

W 2019 ppłk Marian Chodacki został patronem Centrum Kształcenia SWW^[22].

Decyzją Ministra Obrony Narodowej nr 491 z 11 marca 2019 Marian Chodacki został pośmiertnie awansowany do stopnia podpułkownika.

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4465 (1921)^[23][24]
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1939)^[25]
• Krzyż Walecznych (trzykrotnie, po raz 2 i 3 w 1921)^[23][26]
• Medal Niepodległości (13 września 1933)^[27]
• Srebrny Krzyż Zasługi (19 marca 1931)^[28]
• Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[23]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[23]
• Komandor Orderu Białej Róży Finlandii (Finlandia, 1936)^[23][29]
• Komandor Orderu Krzyża Orła (Estonia, 1935)^[23][30]
• Komandor Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1937)^[23][31]
• Komandor Orderu Sławy (Tunezja)^[23]
• Kawaler Orderu Miecza 1 klasy (Szwecja)^[23]
• Kawaler Orderu Białej Róży Finlandii 1 klasy (Finlandia, 1932)^[23][32]
• Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja)^[23]
• Kawaler Orderu Gwiazdy Polarnej 1 klasy (Szwecja, 1934)^[23][33]
• Kawaler Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1930)^[34]
• Krzyż „Skyddskår’u” (Finlandia, 1931)^[35]

• Komisariat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku

• Tadeusz Aleksander. Marian Chodacki – ostatni Komisarz Generalny RP w Wolnym Mieście Gdańsku. „Rocznik Sądecki”. XLI, 2013. Nowy Sącz: Wydawnictwo „Koliber”. ISSN 0080-3561. 
• Jan Stanisław Ciechanowski: Wywiad polski w Ameryce Północnej i Południowej w czasie II wojny światowej, Zeszyty Historyczne, t. 12, s. 97–124, Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie/Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej we Włocławku, [w:] PDF
• Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych.
• Roczniki oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932.

• Archiwum Majora Mariana Chodackiego w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego