Kasyci

Kasyci (Kaššu, Kaszszu, Kaszu^[1]) – jeden ze starożytnych ludów, który zamieszkiwał rejon gór Zagros, a w latach ok. 1600–1100 p.n.e. władał Mezopotamią. Jego pochodzenie nie jest do końca jasne. Niektórzy badacze wywodzą Kasytów z południowo-zachodniego Iranu, ale teza ta nie jest dostatecznie uzasadniona. Źródła babilońskie podają, że Kasyci byli federacją kilku nomadycznych plemion.

Język kasycki jest językiem izolowanym. Nie stwierdzono jego pokrewieństwa ani z językiem sumeryjskim, ani z żadnym bliskowschodnim językiem semickim (np. akadyjskim czy aramejskim), ani z językami indoeuropejskimi (choć występują w nim indoeuropejskie zapożyczenia).

Niektóre imiona bóstw świadczą o kontaktach tego ludu z Indoeuropejczykami. Dotyczy to, na przykład, Buriasza, Marrutasza i Szuriasza, wykazujących podobieństwo do imion greckiego Boreasza oraz wedyjskich Marutów i Surji.

W Mezopotamii Kasyci po raz pierwszy pojawili się w okresie starobabilońskim – ich najstarsze ślady pochodzą z XVIII w. p.n.e. W początkach panowania babilońskiego króla Samsuiluny (1749–1712 p.n.e.) napadli na Babilonię, zajmując Ur i Uruk. Jednak dowody wskazują na to, że Kasyci nie wyparli wcześniej zamieszkującej te tereny ludności. Trochę później odnotowujemy w królestwie Hana władcę o kasyckim imieniu – Kasztiliasza.

Babilońska lista królów A i Synchronistyczna lista królów zawierają zestawienie wczesnych władców kasyckich, których przybliżone lata panowania odpowiadały okresowi panowania ostatnich władców dynastii starobabilońskiej^[2].

Władca	Lata panowania	Uwagi
Gandasz	2 połowa XVIII w. p.n.e.
Agum I		syn Gandasza
Kasztiliasz I
Uszszi
Abi-Rattasz
Kasztiliasz II
Urzigurumasz
Harba-Szipak
Tiptakzi

Na konsolidację Kasytów miało wpływ sąsiedztwo państwa Jamhad, państewek huryckich i wojowniczych plemion Hana^[3].

Około 1595 p.n.e. najważniejsze miasto Mezopotamii, Babilon, zostaje złupione przez Hetytów, którzy następnie wycofali się na północ. Wkrótce potem w nieznanych okolicznościach władzę w mieście przejmują Kasyci. Ich rządy otwiera władca o imieniu Agum II. Jego następcy zasiadali na tronie babilońskim przez około 400 lat.

Kasyci przejęli kulturę sumeryjsko-akadyjską i nawiązywali do tradycji dynastii starobabilońskiej. Mimo to pod ich panowaniem zaszły dość poważne zmiany w dziedzinie społecznej i gospodarczej. Wydaje się, że okres ich panowania to czas stabilizacji w całym regionie Mezopotamii. Władcy kasyccy nie tytułowali się już królami Babilonu, tylko władcami całej krainy, którą opanowali. Było to ważna innowacja, gdyż pojęcie władzy ewoluowało z panowania nad miastem-państwem (któremu mogą podlegać inne miasta) na panowanie nad całym krajem – w ten sposób narodziła się idea Babilonii jako państwa. Z Kasytami wiąże się również podział Mezopotamii na część północną, Asyrię i część południową, Babilonię, którą za ich panowania nazywano Karduniasz. Wynikał on m.in. z tego, że władcy kasyccy nie zdołali zawładnąć północną Mezopotamią, gdzie z czasem wykształciło się silne państwo asyryjskie. Oczywiście Kasyci nie byli jedynym czynnikiem sprawczym podziału Mezopotamii na dwie części. Uwypuklili oni raczej już istniejące różnice, wynikające z uwarunkowań geograficzno-historycznych.

Władca	Lata panowania	Uwagi
Agum II lub Agum-kakrime
Burna-Buriasz I		Traktat z Puzur-Aszurem III z Asyrii
Kasztiliasz III
Ulam-Buriasz		Również władca Kraju Nadmorskiego
Agum III
Kara-indasz
Kadaszman-Harbe I
Kurigalzu I
Kadaszman-Enlil I	ok. 1374–1360 p.n.e.	Współczesny Amenhotepowi III
Burna-Buriasz II	ok. 1359–1333 p.n.e.
Kara-hardasz	ok. 1333 p.n.e.	Wnuk Aszur-uballita I
Nazi-Bugasz	ok. 1333 p.n.e.
Kurigalzu II	ok. 1332–1308 p.n.e.	Syn Burna-Buriasza II
Nazi-Maruttasz	ok. 1307–1282 p.n.e.
Kadaszman-Turgu	ok. 1281–1264 p.n.e.
Kadaszman-Enlil II	ok. 1263–1255 p.n.e.
Kudur-Enlil	ok. 1254–1246 p.n.e.
Szagarakti-Szuriasz	ok. 1245–1233 p.n.e.	Syn Kudur-Enlila
Kasztiliasz IV	ok. 1232–1225 p.n.e.	Uprowadzony w niewolę do Asyrii po przegranej wojnie.
Enlil-nadin-szumi	ok. 1224 p.n.e.	Asyryjski protektorat
Kadaszman-Harbe II	ok. 1223 p.n.e.	Asyryjski protektorat
Adad-szuma-iddina	ok. 1222–1217 p.n.e.	Asyryjski protektorat
Adad-szuma-usur	ok. 1216–1187 p.n.e.
Meli-Szipak	ok. 1186–1172 p.n.e.
Marduk-apla-iddina I	ok. 1171–1159 p.n.e.
Zababa-szum-iddina	ok. 1158 p.n.e.
Enlil-nadin-ahhe	ok. 1157–1155 p.n.e.	Pokonany przez Kutir-Nahhunte III z Elamu. Koniec dynastii.

Ostatni raz na kartach historii Kasyci, pod nazwą Cossaeans, pojawili się jako przeciwnicy Aleksandra Wielkiego.

Za panowania dynastii kasyckiej w Babilonii kultura babilońska uległa procesowi „skostnienia”. Nie tworzono nowych dzieł, lecz powielano wzorce literackie z okresu starobabilońskiego. Sami Kasyci z czasem ulegli wielowiekowej kulturze kraju, który podbili, przez co nie zachowało się za wiele śladów pozwalających lepiej poznać ich własną kulturę. Odnosi się to szczególnie do języka kasyckiego, po którym pozostały zaledwie dwie kasycko-akadyjskie listy słownikowe zawierające rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki^[4]. Natomiast nie odnaleziono żadnych tekstów spisanych w tym języku. Kasyci byli elementem napływowym w Babilonii, to podobnie jak wcześniej Amoryci ulegli cywilizacji sumeryjsko-akadyjskiej. Długi okres ich panowania przyczynił się do ukształtowania się literackiego korpusu języka akadyjskiego. Pałac wspierał skrybów, którzy kopiowali teksty. Sumeryjski nadal pozostał językiem kultu, natomiast akadyjski (język średniobabiloński), będący pod silnym wpływem starobabilońskiego wykształcił właśnie wtedy swój literacki dialekt nazywany współcześnie przez uczonych standardowym babilońskim. Pozostał on dialektem literackim, w którym spisano kanon literacki Babilonii i Asyrii oraz który był używany do końca historii obu tych krajów^[5].

W polityce wewnętrznej oparli swoje rządy na współplemieńcach oraz starej arystokracji babilońskiej, którą pozyskiwano nadaniami ziemskimi. Posiadłości te rozgradzano stelami granicznymi zwanymi kudurru.

• bóstwa kasyckie
• dynastia kasycka

• H.W.F. Saggs: Wielkość i upadek Babilonii, Warszawa 1973
• Marc Van deM.V. Mieroop Marc Van deM.V., Historia starożytnego Bliskiego Wschodu ok. 3000–323 p.n.e. MagdalenaM. Komorowska (tłum.), Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, ISBN 978-83-233-2540-6, OCLC 750640602 .