JAM

JAM Phono. Co. – polska wytwórnia fonograficzna działająca w latach 1989–1993, założona przez Janusza Tworzyńskiego, jednego z pionierów prywatnego rynku muzycznego po transformacji ustrojowej w Polsce^[1][2].

Sklep firmowy JAM mieścił się w przedłużonej portierni drukarni Życie Warszawy – Domu Prasy przy ul. Marszałkowskiej 3/5 w Warszawie^[1]. Było to niewielkie pomieszczenie sąsiadujące z punktami usługowymi – kioskiem „Ruch”, optykiem i kolekturą Lotto^[3].

Wytwórnia prowadziła działalność wydawniczą, produkcyjną i dystrybucyjną. W jej katalogu znajdowały się nagrania z gatunków takich jak pop, rock, jazz, new age czy folk^[4]. Według Tomasza Lady, autora książki Wszystko jak leci. Polski pop 1990–2000, JAM wyróżniał się wysoką jakością techniczną i dbałością o opracowanie graficzne wydawnictw^[3].

Proces nagrywania kaset odbywał się przy ul. Rutkowskiego (obecnie ul. Chmielna) w Warszawie, w niewielkim mieszkaniu wyposażonym w magnetofony Technics RS-B11W połączone z odtwarzaczem płyt kompaktowych^[5].

Okładki wydawnictw JAM cechowały się prostą kompozycją graficzną: na jednolitym tle znajdowała się kwadratowa miniatura okładki albumu, a poniżej nazwisko wykonawcy i tytuł płyty. Kolorystyka tła była powiązana z gatunkiem muzycznym – np. zielone dla new age, niebieskie dla bluesa, czerwone dla hard rocka, a czarne ze złotym liternictwem dla muzyki poważnej^[6].

Zdjęcia wykorzystywane w okładkach wykonywał fotograf Maciej Osiecki^[7].

Doświadczenie zdobyte przez Janusza Tworzyńskiego w działalności JAM przyczyniło się do powstania spółki Pomaton, późniejszego partnera EMI Group. Kabaj znalazł firmę JAM, która nagrywała kasety. Jej szef Janusz Tworzyński okazał się fanem barda. Rozmówca w drukarni zrobił godzinny wykład na temat poligrafii^[8]. Współpraca dotyczyła m.in. pierwszych kaset z twórczością Jacka Kaczmarskiego. Jam wytwarzał kasety dla Pomatonu [...]^[9]

W latach 1991–1992 JAM Phono Co. należał do pierwszych w Polsce wydawców płyt kompaktowych. Płyty tłoczono w Czechach, ponieważ w kraju nie istniała jeszcze infrastruktura produkcyjna^[10]. W 1990 roku ukazała się płyta zespołu Kwartet Jorgi, opisana w publikacji World Music: Africa, Europe and the Middle East jako jedno z kluczowych wydań wczesnego okresu polskiej fonografii^[11].

Wydawnictwa JAM posiadały oznaczenia ZAIKS–BIEM, co oznaczało, że wytwórnia nabywała licencje na określoną liczbę kopii poprzez ZAIKS, które wnosiło odpowiednie opłaty do Bureau International de l’Edition Mecanique. W 1993 roku Janusz Tworzyński zakończył działalność wydawniczą, niedługo przed wejściem w życie Ustawy o prawie autorskim z 1994 roku^[1].

• 1991 – Kwartet Jorgi – Kwartet Jorgi (JAM CD 0191)
• 1991 – Hylton Brown – Himself (JAM CD 0291)
• 1991 – Nocna Zmiana Bluesa – The Best Of The Blues Nightshift (JAM CD 0391)
• 1991 – Chór Patriarchatu Moskiewskiego, Anatoly Grindenko – Orthodox Passion Music. Drevnyerhussky Rhasspyew (JAM CD 0491)
• 1991 – Ars Nova & Jacek Urbaniak – El Llibre Vermell (JAM CD 0591)
• 1991 – Voo Voo – Mimozaika (JAM CD 0691)
• 1991 – Kwartet Jorgi – To i Tao (JAM CD 0791)
• 1991 – Tomasz Stańko – Tales for a Girl, 12, and a Shaky Chica (JAM CD 0891)
• 1991 – Simcha Keller – Szabat | The Sabbath Day (JAM CD 0991)
• 1992 – Nocna Zmiana Bluesa – Unforgettable Bluesmen (JAM CD 0292)

• Pomaton
• Kwartet Jorgi
• Maciej Osiecki

• Janusz Tworzyński. Intellibit. [dostęp 2025-10-08]. (pol.).
• Janusz Tworzyński. Discogs. [dostęp 2025-10-08]. (ang.).
• Jam – powiązania wydawnicze. Biblioteka Polskiej Piosenki. [dostęp 2025-10-08]. (pol.).
• Wytwórnia JAM. PolskiRock.eu. [dostęp 2025-10-08]. (pol.).
• Tomasz Lada: Wszystko jak leci. Polski pop 1990–2000. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2025, s. 18–19. ISBN 978-83-8396-149-1. (pol.).
• Kwartet Jorgi i pionierskie wydania CD. Polskie Radio. [dostęp 2025-10-08]. (pol.).
• Od Pomatonu do koncernu EMI. Rzeczpospolita. [dostęp 2025-10-08]. (pol.).
• Jakie były początki polskiego przemysłu fonograficznego. Polityka. [dostęp 2025-10-08]. (pol.).
• Pionierskie wydania CD w Polsce. Polskie Radio. [dostęp 2025-10-08]. (pol.).
• World Music: Africa, Europe and the Middle East. Routledge, 1999, s. 224. ISBN 9780415928162. (ang.).