Filmy klasy B
Film klasy B (ang. B-movie) – niskobudżetowy film komercyjny, który nie jest filmem artystycznym. W swoim pierwotnym zastosowaniu, podczas złotej ery Hollywood, termin ten bardziej precyzyjnie określał filmy przeznaczone do dystrybucji jako mniej nagłośniona część podwójnego seansu filmowego (na podobieństwo stron B nagrań muzycznych). Jednak w Stanach Zjednoczonych produkcja filmów przeznaczonych jako drugie do podwójnego seansu w dużej mierze ustała do połowy lat 60. Wraz z pojawieniem się komercyjnej telewizji w tym samym momencie działy produkcyjne odpowiedzialne za produkcję filmów studyjnych klasy B przekształciły się w wydziały produkcji filmów telewizyjnych, produkujące niskobudżetowe filmy i seriale podobnej treści. Termin „film klasy B” jest używany w szerszym znaczeniu do dziś. Od momentu zmierzchu złotej ery Hollywood, istnieje dwuznaczność ich definicji: z jednej strony, termin odnosi się do niskobudżetowych exploitation films; z drugiej strony, wiele filmów klasy B wykazuje wysoki stopień opanowania rzemiosła i estetycznej pomysłowości. W obu przypadkach większość filmów klasy B reprezentuje konkretny gatunek – western był podstawą filmów klasy B złotej ery Hollywood, podczas gdy niskobudżetowe filmy science fiction i horrory stały się w latach 50. bardziej popularne. Wczesne filmy klasy B należały do serii, w których gwiazda wielokrotnie wcielała się w tę samą postać. Prawie zawsze były krótsze od filmów pełnometrażowych. Termin ten wiązał się z powszechnym przekonaniem, że filmy klasy B były gorsze od droższych filmów z czołówki. Współczesne filmy klasy B nadal czasami inspirują do powstania wielu sequeli, ale serie są już mniej powszechne. Wraz ze wzrostem średniego czasu trwania filmów z najwyższej półki, wzrastał również czas trwania filmów klasy B. W swoim obecnym użyciu termin ten ma sprzeczne konotacje: może sygnalizować opinię, że dany film jest (a) filmem gatunkowym o minimalnych ambicjach artystycznych lub (b) energicznym filmem nieskrępowanym ograniczeniami narzuconymi droższym projektom i nieobciążonym konwencjami rzekomo „poważnego” filmu niezależnego. Termin ten jest również obecnie używany luźno w odniesieniu do niektórych wysokobudżetowych, mainstreamowych filmów eksploatacji, zwykle w gatunkach tradycyjnie kojarzonych z filmem klasy B. Od początków swojego istnienia filmy klasy B stwarzają możliwości zarówno dla osób rozpoczynających karierę w zawodzie, jak i dla tych, których kariera słabnie. Znani filmowcy, tacy jak Anthony Mann czy Jonathan Demme, uczyli się na filmach klasy B swojego rzemiosła. To właśnie w filmach klasy B aktorzy tacy jak John Wayne czy Jack Nicholson po raz pierwszy zdobyli uznanie, a dawni aktorzy kina wysokobudżetowego, tacy jak Vincent Price czy Karen Black, mogli kontynuować karierę. Niektórzy aktorzy, tacy jak Béla Lugosi, Eddie Constantine, Bruce Campbell i Pam Grier, pracowali w filmach B przez większość swojej kariery.
Film klasy B (ang. B-movie) – niskobudżetowy film komercyjny, który nie jest filmem artystycznym. W swoim pierwotnym zastosowaniu, podczas złotej ery Hollywood, termin ten bardziej precyzyjnie określał filmy przeznaczone do dystrybucji jako mniej nagłośniona część podwójnego seansu filmowego (na podobieństwo stron B nagrań muzycznych)[1]. Jednak w Stanach Zjednoczonych produkcja filmów przeznaczonych jako drugie do podwójnego seansu w dużej mierze ustała do połowy lat 60.[1] Wraz z pojawieniem się komercyjnej telewizji w tym samym momencie działy produkcyjne odpowiedzialne za produkcję filmów studyjnych klasy B przekształciły się w wydziały produkcji filmów telewizyjnych, produkujące niskobudżetowe filmy i seriale podobnej treści[2]. Termin „film klasy B” jest używany w szerszym znaczeniu do dziś[3]. Od momentu zmierzchu złotej ery Hollywood, istnieje dwuznaczność ich definicji: z jednej strony, termin odnosi się do niskobudżetowych exploitation films[4]; z drugiej strony, wiele filmów klasy B wykazuje wysoki stopień opanowania rzemiosła i estetycznej pomysłowości[5].
W obu przypadkach większość filmów klasy B reprezentuje konkretny gatunek – western był podstawą filmów klasy B złotej ery Hollywood[6], podczas gdy niskobudżetowe filmy science fiction i horrory stały się w latach 50. bardziej popularne[7][8]. Wczesne filmy klasy B należały do serii, w których gwiazda wielokrotnie wcielała się w tę samą postać. Prawie zawsze były krótsze od filmów pełnometrażowych[9]. Termin ten wiązał się z powszechnym przekonaniem, że filmy klasy B były gorsze od droższych filmów z czołówki[6].
Współczesne filmy klasy B nadal czasami inspirują do powstania wielu sequeli, ale serie są już mniej powszechne[10]. Wraz ze wzrostem średniego czasu trwania filmów z najwyższej półki, wzrastał również czas trwania filmów klasy B. W swoim obecnym użyciu termin ten ma sprzeczne konotacje: może sygnalizować opinię, że dany film jest (a) filmem gatunkowym o minimalnych ambicjach artystycznych lub (b) energicznym filmem nieskrępowanym ograniczeniami narzuconymi droższym projektom i nieobciążonym konwencjami rzekomo „poważnego” filmu niezależnego[11]. Termin ten jest również obecnie używany luźno w odniesieniu do niektórych wysokobudżetowych, mainstreamowych filmów eksploatacji, zwykle w gatunkach tradycyjnie kojarzonych z filmem klasy B[12].
Od początków swojego istnienia filmy klasy B stwarzają możliwości zarówno dla osób rozpoczynających karierę w zawodzie, jak i dla tych, których kariera słabnie. Znani filmowcy, tacy jak Anthony Mann czy Jonathan Demme, uczyli się na filmach klasy B swojego rzemiosła[13]. To właśnie w filmach klasy B aktorzy tacy jak John Wayne czy Jack Nicholson po raz pierwszy zdobyli uznanie[14][15], a dawni aktorzy kina wysokobudżetowego, tacy jak Vincent Price czy Karen Black, mogli kontynuować karierę[16][17]. Niektórzy aktorzy, tacy jak Béla Lugosi, Eddie Constantine, Bruce Campbell i Pam Grier, pracowali w filmach B przez większość swojej kariery[18][19][20][21].
Przykłady filmów klasy B
[edytuj | edytuj kod]- Ludzie-koty (1942, reż. Jacques Tourneur, prod. Val Lewton)[22]
- Siódma ofiara (1943, reż. Mark Robson, prod. Val Lewton)[23]
- Detour (1945, reż. Edgar G. Ulmer)[24]
- Człowiek z przeszłością (1947, reż. Jacques Tourneur)[25]
- Zabójcza mania (1949, reż. Joseph H. Lewis)[26]
- Niechciane (1949, reż. Ida Lupino)[27]
- Inwazja porywaczy ciał (1956, reż. Don Siegel)[28]
- Sklepik z horrorami (1960, reż. Roger Corman)[29]
- Shock Corridor (1962, reż. Samuel Fuller)[11]
- Noc żywych trupów (1968, reż. George A. Romero)[30]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Brian McFarlane, Anthony Slide (red.), The Encyclopedia of British Film, Manchester University Press, 2021, s. 36, ISBN 1-5261-5926-0 (ang.).
- ↑ Laura Mayne, Whatever happened to the British ‘B’ movie? Micro-budget film-making and the death of the one-hour supporting feature in the early 1960s, „Historical Journal of Film, Radio and Television”, 37 (3), 2016, s. 559, DOI: 10.1080/01439685.2016.1220765, ISSN 0143-9685 [dostęp 2026-01-22] [zarchiwizowane z adresu 2023-11-26] (ang.).
- ↑ Alfonso Amendola, Pietro Ammaturo, Classic Cinema and B-Movie, wyd. 1, New York: Routledge, 2026, s. 191, DOI: 10.4324/9781003637103-16, ISBN 978-1-003-63710-3 (ang.).
- ↑ Alan Randall Clark, A history of American exploitation films, 1954-1989, Bowling Green State University 1990, s. 6.
- ↑ Matteo Fava, 10 Great B-Movies That Inspired Mainstream Directors [online], Taste of Cinema - Movie Reviews and Classic Movie Lists, 9 grudnia 2017 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ a b Philip French, Low-budget dross and brilliance, „The Guardian”, 27 kwietnia 2003 [dostęp 2026-01-22].
- ↑ Don Kaye, The Most Underrated Sci-Fi Movies of the 1960s [online], Den of Geek, 7 sierpnia 2023 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Michael Atkinson, It came from the 1950s, „The Guardian”, 15 września 2001 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Steve Rose, Return of the B-movie: why big-budget flops could be good for cinema, „The Guardian”, 11 września 2017 [dostęp 2026-01-22].
- ↑ Alex Ritman, AFM: How The Asylum Used Schlock and Awe to Create a B-Movie Empire [online], The Hollywood Reporter, 1 listopada 2022 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ a b David Sterritt, Fuller, Fisher, and the Art of the B-Movie Auteur, „Quarterly Review of Film and Video”, 35 (7), 2018, s. 737–738, DOI: 10.1080/10509208.2018.1496760, ISSN 1050-9208 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ David Fear, Brandon Geist, Tim Grierson, Kory Grow, Eric Hynes, 25 Best Modern Exploitation Movies [online], Rolling Stone, 6 lipca 2015 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Ryan Gilbey, Is this the return of the B-movie?, „The Guardian”, 7 kwietnia 2007 [dostęp 2026-01-22].
- ↑ Clayton Davis, Jack Nicholson’s 15 Best Performances: From ‘Batman’ to ‘Chinatown’, „Variety”, 22 kwietnia 2022 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Thom Delapa, Five B Movies in Search of an Auteur: Budd Boetticher and His 1950s Ranown Westerns, „Cinéaste”, 49 (3), 2024, s. 17, DOI: 10.2307/27309978, ISSN 0009-7004, JSTOR: 27309978 [dostęp 2026-01-22].
- ↑ Bradley Schauer, Dimension Films and the Exploitation Tradition in Contemporary Hollywood, „Quarterly Review of Film and Video”, 26 (5), 2009, s. 401, DOI: 10.1080/10509200802165275, ISSN 1050-9208 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Karen Black redefined sexuality on-screen in the '70s, „Los Angeles Times”, 9 sierpnia 2013 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Mark Jancovich, Shane Brown, ‘The Screen’s Number One and Number Two Bogeymen’: The Critical Reception of Boris Karloff and Bela Lugosi in the 1930s and 1940s, [w:] Kate Egan, Sarah Thomas (red.), Cult Film Stardom, London: Palgrave Macmillan UK, 2013, s. 249, DOI: 10.1057/9781137291776_15, ISBN 978-1-349-33305-9 (ang.).
- ↑ Eddie Constantine, „Variety”, 5 marca 1993 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ As told to Tim Appelo, Bruce Campbell: If B-Movies Crashed the Oscars [online], The Hollywood Reporter, 22 lipca 2011 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Pam Grier, Superstar! [online], Harvard Film Archive, 23 września 2016 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ The prince of Poverty Row, „The Guardian”, 7 kwietnia 2006 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Lucy Sante, The Seventh Victim: The Inner Darkness [online], The Criterion Collection [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Detour [online], The Criterion Collection [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ The Big Idea - Out of the Past [online], Turner Classic Movies [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Peter Bradshaw, Gun Crazy, „The Guardian”, 27 lutego 2009 [dostęp 2026-01-22].
- ↑ Ida Lupino, One of the Pioneering Woman Directors [online], Golden Globes, 4 marca 2022 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Jonathan Romney, Invasion of the Body Snatchers review – ‘taut direction, an authoritative lead and a magnificently ambivalent ending’, „The Guardian”, 2 listopada 2014 [dostęp 2026-01-22].
- ↑ Christopher Stewardson, The Little Shop Of Roger Corman: Feed Us, Roger! [online], 13 maja 2024 [dostęp 2026-01-22] (ang.).
- ↑ Peter Bradshaw, George A Romero: the zombie master whose ideas infected American cinema, „The Guardian”, 17 lipca 2017 [dostęp 2026-01-22].
