Edward Marczewski
Edward Marczewski, właśc. Szpilrajn (ur. 15 listopada 1907 w Warszawie, zm. 17 października 1976 we Wrocławiu) – polski matematyk pochodzenia żydowskiego, profesor i rektor Uniwersytetu Wrocławskiego.
| |
| Data i miejsce urodzenia |
15 listopada 1907 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
17 października 1976 |
| Zawód, zajęcie | |
| profesor nauk matematycznych | |
| Alma Mater | |
| Doktorat | |
| Polska Akademia Nauk | |
| Status |
członek rzeczywisty[1] |
| Uczelnia | |
| Okres zatrudn. |
1945- |
| Odznaczenia | |
| |
Edward Marczewski, właśc. Szpilrajn (ur. 15 listopada 1907 w Warszawie, zm. 17 października 1976 we Wrocławiu[2]) – polski matematyk pochodzenia żydowskiego, profesor i rektor Uniwersytetu Wrocławskiego[3].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pierwotnie nosił nazwisko Szpilrajn, zmienione podczas II wojny światowej, kiedy posługiwał się fałszywymi dokumentami na nazwisko Marczewski[4].
Po ukończeniu w 1925 Państwowego Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie[5], podjął studia na Uniwersytecie Warszawskim. Już na pierwszym roku spotkał Kazimierza Kuratowskiego, który wraz ze Stefanem Mazurkiewiczem oraz Wacławem Sierpińskim mieli duży wpływ na jego studia i późniejsze prace. W 1932 roku złożył pracę doktorską[6][7], napisaną pod kierunkiem Sierpińskiego[4].
Po wybuchu II wojny światowej (1939) został wykładowcą uniwersytetu we Lwowie, zajętego przez Sowietów. Od 1941 przebywał w Warszawie, brał udział w tajnym nauczaniu[8].
Pod koniec wojny uwięziony przez Niemców i wysłany do obozu pracy przymusowej we Wrocławiu. Po wojnie pozostał w tym mieście, od jesieni 1945 roku pracując na Uniwersytecie Wrocławskim[4].
Od 1945 roku był kierownikiem Katedry Funkcji Rzeczywistych, ale z powodów politycznych przeniesiony został w stan spoczynku w 1969 roku. Ponadto pełnił w latach 1945-1967 funkcję dyrektora Instytutu Matematycznego Uniwersytetu oraz prezesa Polskiego Towarzystwa Matematycznego (1957-1959) i Wrocławskiego Towarzystwa Nauk[9].
W 1946, razem z Bronisławem Knasterem, Hugonem Steinhausem i Władysławem Ślebodzińskim założył czasopismo matematyczne Colloquium Mathematicum, którego był później długoletnim redaktorem naczelnym[4].
Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1950)[10]. Członek korespondent (od 1958), członek rzeczywisty PAN (od 1966)[1].
Jego żoną była Zofia Bursche, córka pastora ewangelickiego Edmunda Burschego.
Dorobek naukowy i dydaktyczny
[edytuj | edytuj kod]Autor około 100 prac naukowych z zakresu topologii, teorii miary, teorii mnogości i algebry. 92 z tych prac zebrano i wydano w 1996 roku w formie dzieł zebranych tego matematyka[4]:
- Marczewski, Edward: Collected mathematical papers. Edited and with a preface by Stanisław Hartman, Andrzej Hulanicki, Anzelm Iwanik, Zbigniew Lipecki, Czesław Ryll-Nardzewski and Kazimierz Urbanik. With a biography by Roman Duda and Hartman. Polish Academy of Sciences, Institute of Mathematics, Warszawa, 1996. xxxvii+684 pp. ISBN 83-86806-00-1
Twórca wrocławskiej szkoły algebraicznej i algebraicznej teorii niezależności[9]. Nauczyciel Siemiona Fajtlowicza, Kazimierza Głazka i innych[6].
Był autorem haseł w Polskim Słowniku Biograficznym.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Członkowie PAN: Skorowidz
- ↑ BillionGraves. pl.Billiongraves.com, 2019-04-22.
- ↑ Marczewski Edward, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-02].
- ↑ a b c d e Sylwetki rektorów UWr – Edward Marczewski
- ↑ Edmund Kujawski (red.), Witold Grabski (red.): „Pochodem idziemy...” Dzieje i legenda Szkoły im. Stefana Batorego w Warszawie. Warszawa: Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, 2003, s. 304. ISBN 83-06-02325-0.
- ↑ a b Edward Marczewski (Szpilrajn): Mathematical Genealogy Project. 1932. [dostęp 2021-03-13]. Cytat: "O funkcjach miarowych i warunku Baire’a." (ang.).
- ↑ Walerian Piotrowski. Doktoraty z matematyki i logiki na Uniwersytecie Warszawskim w latach 1915 - 1939. „Annales Societatis Mathematicae Polonae, Series VI, Antiquitates Mathematicae”. VI, s. 97-131, 2014. Więsław, Witold (ed.) Dzieje matematyki polskiej II., Instytut Matematyki, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 2013, 326 pp. (ISBN 978-83-910055-8-3). Warszawa: Polskie Towarzystwo Matematyczne. DOI: 10.14708/am.v6i0.610. ISSN 2353-8813.
- ↑ Profesorowie po 1945 r. Edward Marczewski (1907-1976). Uniwersytet Wrocławski. [dostęp 2026-04-08]. (pol.).
- ↑ a b Poczet byłych rektorów Uniwersytetu Wrocławskiego
- ↑ M.P. z 1950 r. Nr 85, poz. 1021
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Edmund Kujawski, Witold Grabski, Czesław P. Uhma: Pochodem idziemy - dzieje i legenda Szkoły im. Stefana Batorego w Warszawie. II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Batorego. Stowarzyszenie Wychowanków. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1993, seria: Biblioteka Syrenki. ISBN 978-83-06-02325-1. OCLC 31099701.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]
John J. O’Connor; Edmund F. Robertson: Edward Marczewski w MacTutor History of Mathematics archive (ang.)
| XX wiek |
|
|---|---|
| XXI wiek |
|
