Delatyn

Delatyn
Делятин
Herb	Flaga
Państwo	Ukraina
Obwód	iwanofrankiwski
Rejon	nadwórniański
Populacja (2022); • liczba ludności	; 8213
Nr kierunkowy	3475
Kod pocztowy	78442
	Położenie na mapie hromady Delatyn Delatyn
	Położenie na mapie Ukrainy Delatyn
	Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego Delatyn
	Położenie na mapie rejonu nadwórniańskiego Delatyn
	48°31′43″N 24°37′25″E/48,528611 24,623611
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Delatyn^[2] (ukr. Делятин) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie nadwórniańskim, do 1945^[3] miasto w Polsce, w województwie stanisławowskim, w powiecie nadwórniańskim.

W granicach Delatyna znajduje się dawniej wieś Łuh.

W miejscowości jest stacja kolejowa Delatyn.

Walory uzdrowiskowe

Delatyn leży niedaleko Nadwórnej, nad Prutem, u wschodniego przedproża pasma Gorganów. Klimat ma bardzo łagodny, z małą ilością opadów i dużym nasłonecznieniem. W początkach XX wieku był popularną miejscowością uzdrowiskową^[4]. Lekarz uzdrowiska, Aleksander Harasowski, wydał w 1910 broszurę o warunkach balneologicznych Delatyna^[5].

Historia

Prywatna wieś szlachecka prawa wołoskiego, położona była w ziemi halickiej województwa ruskiego^[6].

W okresie międzywojennym miasto znajdowało się w powiecie nadwórniańskim, w województwie stanisławowskim w Polsce. W 1921 roku w mieście mieszkało 3513 Rusinów, 1576 Żydów i 875 Polaków^[7]. Do 17 września 1939 garnizon macierzysty Batalionu KOP „Delatyn”. Od września 1939 do 1941 miasto znalazło się pod okupacją sowiecką, a później od 1941 do 1944 pod okupacją niemiecką.

Podczas wojny ukraińscy nacjonaliści zabili 18 polskich mieszkańców^[7]. Od jesieni 1941 do jesieni 1942 Niemcy dokonali eksterminacji ludności żydowskiej w liczbie ponad 2 tysiące. W kilku egzekucjach w lesie Wilchowiec zabito od 1718 do 1950 osób, pozostałych deportowano do Stanisławowa i Lwowa. Ukrywający się w lasach Żydzi dołączyli w lipcu-sierpniu 1943 do rajdującego w okolicy partyzanckiego zgrupowania Sydora Kowpaka^[8].

Ponownie zajęty przez wojska radzieckie 26 lipca 1944^[9], rok później przekazany Ukraińskiej SRR. W końcu września 1944 w okolicach Delatyna toczyły się ciężkie walki z wojskami niemieckimi.

Rosyjskie siły zbrojne twierdziły, że 19 marca 2022 r. podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej po raz pierwszy w historii użyły w walce hipersonicznych pocisków rakietowych Ch-47M2 Kindżał do wycelowania w magazyn wojskowy w Delatynie^[10]^[11].

Archiwalne widoki Delatyna
Widok ogólny, około 1930
Ratusz, 1927
Główna ulica, 1939
Dworzec kolejowy, około 1930
Szkoła powszechna, przed 1939
Zakład kąpielowy, 1929
Sąd powiatowy
Wiadukt na Lubiżnej

Zabytki

zamek^[12]

Osoby urodzone w Delatynie

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Delatynie.

Adold Marian Gałacki – porucznik piechoty Wojska Polskiego, „cichociemny”.
Tadeusz Gieruszyński – polski dendrolog,
Adam Harasowski – polski kompozytor, pianista, znawca twórczości Fryderyka Chopina, inżynier mechanik,
Jan Łopuszniak – polski aktor teatralny i filmowy,
Fryderyk Pautsch – polski malarz reprezentujący nurt folklorystyczno-ekspresjonistyczny w sztuce Młodej Polski,
Józef Rybak – polski dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego II RP.

Przypisy

↑ http://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_Сhuselnist.pdf
↑ Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104).
↑ Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
↑ AndrzejA. Kierzek AndrzejA., JadwigaJ. Kuciel-Lewandowska JadwigaJ., MałgorzataM. Paprocka-Borowicz MałgorzataM., JacekJ. Kotula JacekJ., Delatyn – zdrojowisko na kresach południowo-wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej, „Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne”, 4 (2), 2014, s. 184, ISSN 2082-9876 [dostęp 2020-06-13] . (spis treści)
↑ AleksanderA. Harasowski AleksanderA., Delatyn: Miejscowość klimatyczna i kąpielowa w Galicyi, Lwów: nakładem Drukarni Józefa Chęcińskiego, 1910, s. 14 [dostęp 2020-06-13] .
↑ Grzegorz Jawor, Osady prawa wołoskiego i ich mieszkańcy na Rusi Czerwonej w późnym średniowieczu, Lublin 2000, s. 81.
↑ ^a ^b HenrykH. Komański HenrykH., SzczepanS. Siekierka SzczepanS., EugeniuszE. Różański EugeniuszE., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w Województwie Stanisławowskim 1939–1946, Wrocław: ALTA 2, 2008, s. 335, ISBN 978-83-85865-13-1, OCLC 261139661 .
↑ Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s. 258
↑ ВОВ-60 – Сводки. [dostęp 2009-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-08-10)].
↑ Russia uses advanced hypersonic missiles in Ukraine for the first time [online], Times of Malta [dostęp 2022-11-21] (ang.).
↑ Ukraine Update: Zelenskiy Says Some Opposition Parties Suspended, „Bloomberg.com”, 19 marca 2022 [dostęp 2022-11-21] (ang.).
↑ Władysław Łoziński, Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, 1903, s. 98

Linki zewnętrzne

Delatyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 950 .
Delatyn, pow. nadwórniański, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 399 .
Historia Żydów w Delatynie na portalu Wirtualny Sztetl
Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona

[1] ttp://db.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2022/zb_Сhuselnist.pdf

[2] Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104).

[3] Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).

[4] AndrzejA. Kierzek AndrzejA., JadwigaJ. Kuciel-Lewandowska JadwigaJ., MałgorzataM. Paprocka-Borowicz MałgorzataM., JacekJ. Kotula JacekJ., Delatyn – zdrojowisko na kresach południowo-wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej, „Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne”, 4 (2), 2014, s. 184, ISSN 2082-9876 [dostęp 2020-06-13] . (spis treści)

[5] AleksanderA. Harasowski AleksanderA., Delatyn: Miejscowość klimatyczna i kąpielowa w Galicyi, Lwów: nakładem Drukarni Józefa Chęcińskiego, 1910, s. 14 [dostęp 2020-06-13] .

[6] Grzegorz Jawor, Osady prawa wołoskiego i ich mieszkańcy na Rusi Czerwonej w późnym średniowieczu, Lublin 2000, s. 81.

[siekierka-7] HenrykH. Komański HenrykH., SzczepanS. Siekierka SzczepanS., EugeniuszE. Różański EugeniuszE., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w Województwie Stanisławowskim 1939–1946, Wrocław: ALTA 2, 2008, s. 335, ISBN 978-83-85865-13-1, OCLC 261139661 .

[8] Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s. 258

[9] ВОВ-60 – Сводки. [dostęp 2009-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-08-10)].

[10] Russia uses advanced hypersonic missiles in Ukraine for the first time [online], Times of Malta [dostęp 2022-11-21] (ang.).

[11] Ukraine Update: Zelenskiy Says Some Opposition Parties Suspended, „Bloomberg.com”, 19 marca 2022 [dostęp 2022-11-21] (ang.).

[12] Władysław Łoziński, Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, 1903, s. 98

[c-13] zas wojny pozbawione praw miejskich

[b-14] strzałki wsteczne dotyczą stanu z 1939

[a-15] ursywą opisano gminy utworzone przez władze hitlerowskie

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[A]

[B]

[C]

Przynależność wojewódzka	woj. stanisławowskie (1920–39)
Miasta / Prawa miejskie (1920–34 →)	Delatyn (od 1934) Nadwórna (od 1934) Sołotwina (← 1932–34)
Miasteczka (1920–34)	Delatyn (→) Nadwórna (→)
Gminy miejskie (1920–39 →)	Delatyn Nadwórna
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–39 →)	Jabłonica Jaremcze Łanczyn Majdan Średni Mikuliczyn Osławy Białe Pniów Porohy Przerośl Rosulna Sołotwina Starunia Worochta Zielona