Defter

Defter – dokument podatkowy i katastralny w Imperium Osmańskim. Tureckie słowo defter pochodzi z greckiego διφθέρα i w dzisiejszym języku tureckim oznacza po prostu zeszyt^[1].

Osmańskie deftery rejestrowały podatników, źródła dochodów i podatki na obszarze niemal całego imperium^[2]. Najczęściej po zajęciu danego terytorium sporządzano spis powszechny podczas którego rejestrowano majątek i poddanych^[3]. Dane zapisywano do deftera (rejestru) i na jego podstawie ustalano wysokość danin i należnych podatków^[3]. Dzięki niemu zgodnie z prawem i zwyczajami panującymi w Imperium Osmańskim obdarowani lennami (sułtan, dostojnicy wojskowi, funkcjonariusze urzędów państwowych) mogli osiągać zyski^[3].

W Archiwum Państwowym w Poznaniu jest przechowywany defter nadań lenn wojskowych (timarów) na Podolu sporządzony w 1682 roku i używany do 1697 roku^[4]. Zawarte w nim dane o podziale administracyjnym tureckiego Podola można skonfrontować z zachowanym w Stambule szczegółowym opisem (defter–i mufassal) tej prowincji^[4].

Nazywane defterami księgi rachunkowe i rejestry mogły mieć różne rozmiary^[1]. Od niewielkich zawierających złożona na pół kartkę papieru po oprawną w skórę grubą księgę, liczącą setki stron^[1]. Typowy defter jest długi i wąski, choć zdarzają się też inne kształty^[1].