Czerkasy

Czerkasy

Черкаси

Hotel „Słowiański”, znany jako Błękitny Pałac
Herb Flaga
Państwo	Ukraina
Obwód	czerkaski
Rejon	czerkaski
Hromada	Czerkasy(inne języki)
Burmistrz	Anatolij Bondarenko
Powierzchnia	75 km²
Wysokość	94 m n.p.m.
Populacja (2025) • liczba ludności	264 013[1]
Nr kierunkowy	+ 380 (0)472
Kod pocztowy	18000-499
Tablice rejestracyjne	CA
Położenie na mapie obwodu czerkaskiego Czerkasy
Położenie na mapie Ukrainy Czerkasy
49°25′N 32°04′E/49,416667 32,066667
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Czerkasy (ukr. Черкаси) – miasto w centralnej części Ukrainy, stolica obwodu czerkaskiego, siedziba rejonu czerkaskiego^[2] i hromady Czerkasy(inne języki)^[3][4]. Leży nad Dnieprem oraz nad brzegiem Krzemieńczuckiego Zbiornika Wodnego utworzonego przez spiętrzenie wód Dniepru.

Miejscowość została założona prawdopodobnie w XIII wieku na terenie Rusi Kijowskiej. Od XIV wieku znajdowała się w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego, w 1569 roku zostało przyłączone do Korony Królestwa Polskiego. Było miastem królewskim i na zamku znajdowała się siedziba starosty^[5].

W dniu 22 maja 1593 roku podczas powstania Kosińskiego zamek starosty Aleksandra Wiśniowieckiego obległy oddziały powstańcze, jednakże szybkie przeciwuderzenie wyprowadzonej z zamku jazdy rozgromiło Kozaków i doprowadziło do śmierci Kosińskiego i upadku powstania.

Czerkasy w Rzeczypospolitej były miastem królewskim, w pierwszej połowie XVII wieku w starostwie niegrodowym czerkaskim w województwie kijowskim^[7], później siedziba powiatu czerkaskiego. W 1768 roku podczas koliszczyzny miasto zostało zdobyte i złupione.

Po II rozbiorze Polski znalazło się w guberni kijowskiej Imperium Rosyjskiego. Ludność w 1883 roku wynosiła 15,7 tys., a w 1897 – 26,6 tys.

Po rewolucji 1917 roku i powstaniu Ukraińskiej Republiki Ludowej Czerkasy znalazły się w granicach państwa ukraińskiego. W 1919 razem z całym regionem zostały zajęte przez Armię Czerwoną i włączone do Ukraińskiej SRR. 16 maja 1919 roku Czerkasy zajęły oddziały atamana Hryhorjewa i popierających go chłopów zbuntowanych przeciwko bolszewikom^[8]. W ciągu pięciu dni oddziały te zamordowały 700 żydowskich mieszkańców miasta^[9]. Oddziały Hryhorjewa zostały wyparte z Czerkas jeszcze w maju 1919 roku przez 2 Dywizję 1 Armii Ukraińskiej^[10]. W drugiej połowie roku region z Czerkasami został z kolei zajęty przez „białe” Siły Zbrojne Południa Rosji^[11]. W sierpniu „biali” dokonali drugiego pogromu Żydów w mieście, zginęło wówczas dalsze 250 osób^[9].

W latach 1922–1991 Czerkasy znajdowały się w granicach Ukraińskiej SRR.

Podczas II wojny światowej 22 sierpnia 1941 roku miasto zajęły wojska III Rzeszy^[12].

Podczas okupacji hitlerowskiej, 12 października 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 7000 osób. W grudniu 1941 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowali. Sprawcami zbrodni było Einsatzkommando 5^[13].

W 1943 roku Czerkasy były ważnym punktem łączności dla wojsk niemieckich (w mieście znajdował się jeden z czterech mostów kolejowych prowadzących przez Dniepr, miał on znaczenie strategiczne). Gdy wojska radzieckie zbliżyły się do miasta, most został częściowo zniszczony. W wyniku działań porucznika 7. Brygady Kolejowej Armii Czerwonej most został uratowany przed całkowitym zniszczeniem, a następnie odbudowany^[14].

14 grudnia 1943 roku miasto zostało wyzwolone przez oddziały 254 Dywizji Strzeleckiej we współpracy z innymi oddziałami Armii Czerwonej^[15].

Odbudowa miasta rozpoczęła się po zakończeniu walk i była kontynuowana podczas czwartego planu pięcioletniego (1946–1950)^[16]. Od 1954 miasto było stolicą obwodu.

W 1991 wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy, miasto znalazło się automatycznie w granicach Ukrainy.

• Zamek w Czerkasach – nieistniejący
• Pałac Ślubów
• Błękitny Pałac(inne języki) – budynek d. Hotelu Słowiańskiego z pocz. XX w., obecnie siedziba Ukr-Soc-Banku
• Gmach gimnazjum męskiego z końca XIX w.
• Gmach gimnazjum żeńskiego z pocz. XX w.
• Remiza strażacka
• Dawna synagoga z końca XIX w.
• Domy i kamienice z XIX i XX w.

• 
  Pałac Ślubów
• 
  Błękitny Pałac
• 
  Gmach gimnazjum męskiego
• 
  Gmach gimnazjum żeńskiego
• 
  Remiza strażacka
• 
  Dawna synagoga
• 
  Kamienica z XIX w.

W mieście rozwinął się przemysł chemiczny, maszynowy, metalowy, elektrotechniczny, włókienniczy, odzieżowy, materiałów budowlanych oraz spożywczy^[17].

W mieście znajdują się stacja kolejowa Czerkasy oraz port lotniczy.

W Czerkasach zawsze dominowała ludność prawosławna. Ze spisu powszechnego z 1765 wynika, że w tym czasie w Czerkasach były 3 cerkwie i 2 monastyry, żydowska bóżnica i przyzamkowa kaplica katolicka ufundowana w 1673 r. przez Michała Potockiego, nad którą opiekę sprawowała parafia moszneńska. Z danych ze spisu z 1910 r. wynika, że na ogólną liczbę 39 000 mieszkańców rzymscy katolicy byli czwartą, po prawosławnych, staroobrzędowcach i żydach grupą wierzących, liczącą 300 osób^[18].

W latach 1994–2000 w Czerkasach wzniesiono największą cerkiew prawosławną na współczesnej (2013) Ukrainie – sobór św. Michała Archanioła, katedrę eparchii czerkaskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego^[19].

W 1997 biskup kijowsko-żytomierski Jan Purwiński erygował rzymskokatolicką parafię pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie w Czerkasach. Do parafii tej należało pod koniec 2012 r. ok. 200 osób^[18].

• Jurij Illenko – ukraiński operator i reżyser filmowy
• Witold Lassota – polski dziennikarz, poseł na Sejm PRL
• Eugenia Lewicka – polska lekarka, fizjoterapeutka, jedna z prekursorów medycyny sportowej w Polsce; bliska znajoma Józefa Piłsudskiego

• Bydgoszcz (od 2000 r.)
• Santa Rosa
• Sumgait

Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Czerkasy

• Rzeczpospolita wirtualna – historia Czerkas w I Rzeczypospolitej, zdjęcia i obrazy Czerkas
• Mapa topograficzna 1:100 000. [zarchiwizowane z tego adresu].
• Historia Żydów w Czerkasach na portalu Wirtualny Sztetl
• Czerkasy, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 802 .