Columella

Współczesny pomnik Columelli w Kadyksie, z uwidocznionymi atrybutami rolnictwa: sierpem i wolim jarzmem

Lucjusz Juniusz Moderatus Kolumella, Lucius Iunius Moderatus Columella (ur. ok. 4 r. n.e. w Gades, zm. ok. 70 n.e. w Tarentum) – rzymski autor pism^[1] poświęconych agrotechnice.

Po zakończeniu kariery w wojsku (był trybunem w Syrii w 35 n.e. i Cylicji), zajął się w swym italskim majątku uprawą roli i hodowlą zwierząt^[2]. Jego zajmujący się rolnictwem stryj Marek Kolumella m.in. prowadził eksperymenty z rozmnażaniem owiec, krzyżując ubarwione dzikie barany (sprowadzone z Afryki do pokazów cyrkowych) z owcami domowymi, co zapewne wpłynęło na późniejsze zainteresowania młodego Kolumelli. Opisywane w De re rustica majątki Kolumelli: Ardea, Carseoli i Alba, położone były w Italii.^[3]

Jego dwunastoczęściowe dzieło De re rustica (właściwie Rei rusticae libri duodecim) przetrwało w całości do naszych czasów i pozostaje najważniejszym źródłem wiedzy o rzymskiej agrotechnice wraz z dziełami Katona Starszego oraz Warrona, których Kolumella niekiedy cytował^[4]^[5]. Zachowała się też jego mniejsza praca poświęcona drzewom (Liber de arboribus), choć jej autorstwo podlega dyskusji^[2]. Niezachowaną pracą Kolumelli jest natomiast dzieło astronomiczne Adversus astrologos.^[2] Poza tym, że autor często korzystał z własnego doświadczenia, czerpał także z pism innych autorów: Korneliusza Celsusa, Kartagińczyka Magona, Tremeliusza Skrofy oraz wielu źródeł greckich.^[6]^[7]^[8] Traktat ma charakter fachowego poradnika dla niejakiego Publiusa Silvinusa i w jego księgach omówiono następujące problemy dotyczące rolnictwa i prowadzenia majątku ziemskiego:

uprawa ziemi: gleby i ogólne warunki upraw
uprawa winorośli i prowadzenie winnic
sadownictwo i zbiory owoców
uprawa i produkcja oliwek
hodowla inwentarza (większe zwierzęta): bydło, konie, muły
inwentarz żywy (mniejsze zwierzęta): osły, owce, kozy, świnie, psy
inwentarz (ryby i ptactwo): kurczęta, gołębie, drozdy, pawie, kury numidyjskie, perliczki, gęsi, kaczki, stawy rybne
zwierzęta dzikie: zagrody dla nich; pszczelarstwo (ule, produkcja wosku i miodu)
ogrodnictwo
zarządzanie służbą i pracownikami
kalendarze rolnicze
prowadzenie domu/gospodarstwa

Księga X De re rustica, w odróżnieniu od pozostałych, ma formę poetycką i napisana została heksametrem daktylicznym.

Przypisy

↑ Silke Diederich (2016). Columella. Oxford Bibliographies Online. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/obo/9780195389661-0203.
↑ ^a ^b ^c MariaM. Cytowska MariaM., HannaH. Szelest HannaH., Literatura rzymska: okres cesarstwa, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1992, s. 228-230, ISBN 978-83-01-10574-7 .
↑ LacusCurtius • Columella, De Re Rustica — Book III [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14] .
↑ Lucius Junius ModeratusL.J.M. Columella Lucius Junius ModeratusL.J.M., Harrison BoydH.B. Ash Harrison BoydH.B., On agriculture: in three volumes : I. Res Rustica I-IV, Latin authors, 1960 [dostęp 2026-02-14] .
↑ H. Boyd Ash (ed )H.B.A.() Columella H. Boyd Ash (ed )H.B.A.(), On Agriculture, Volume I, Books I-IV (Loeb Classical Library No. 361), Loeb Classical Library, 1941, ISBN 978-0-674-99398-3 (ang.).
↑ LacusCurtius • Columella — de Re Rustica, Liber III [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14] .
↑ LacusCurtius • Columella — de Re Rustica, Liber II [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14] .
↑ LacusCurtius • Columella, De Re Rustica — Book I [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14] .

Linki zewnętrzne

Pierwsze cztery woluminy (ang.)
Księga X De re rustica

[1] Silke Diederich (2016). Columella. Oxford Bibliographies Online. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/obo/9780195389661-0203.

[:0-2] MariaM. Cytowska MariaM., HannaH. Szelest HannaH., Literatura rzymska: okres cesarstwa, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1992, s. 228-230, ISBN 978-83-01-10574-7 .

[3] LacusCurtius • Columella, De Re Rustica — Book III [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14] .

[4] Lucius Junius ModeratusL.J.M. Columella Lucius Junius ModeratusL.J.M., Harrison BoydH.B. Ash Harrison BoydH.B., On agriculture: in three volumes : I. Res Rustica I-IV, Latin authors, 1960 [dostęp 2026-02-14] .

[5] H. Boyd Ash (ed )H.B.A.() Columella H. Boyd Ash (ed )H.B.A.(), On Agriculture, Volume I, Books I-IV (Loeb Classical Library No. 361), Loeb Classical Library, 1941, ISBN 978-0-674-99398-3 (ang.).

[6] LacusCurtius • Columella — de Re Rustica, Liber III [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14] .

[7] LacusCurtius • Columella — de Re Rustica, Liber II [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14] .

[8] LacusCurtius • Columella, De Re Rustica — Book I [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]