Bumerang

Bumerang – rodzaj ręcznie miotanego pocisku, stosowanego do polowań lub do walki, obecnie służącego także do rywalizacji i sportowej rozrywki.

Zasięg bumerangu nie przekracza zwykle 150 metrów^[1] i jest zależny od jego typu i ciężaru oraz siły i techniki rzucającego^[2]. Używana przez Aborygenów nazwa brzmi boo-mar-rang, czyli „kij, który wraca”. Powszechnie uważa się, że bumerangi zawsze wracają do rzucającego, w rzeczywistości dotyczy to tylko niektórych odmian tego narzędzia. Użycie bumerangów jest powszechnie kojarzone z australijskimi Aborygenami, ale tego typu broń była znana i używana także w innych kulturach, między innymi w Europie (na przykład u dawnych Germanów), Starożytnym Egipcie, południowo-wschodniej Azji oraz Ameryce Środkowej i Północnej^[2]. Aborygeni jako jedyni używali specjalnych lekkich bumerangów powracających do rzucającego^[2].

Tradycyjne bumerangi robione były zazwyczaj z drewna i miały kształt zbliżony nieco do owocu banana – stopień zakrzywienia wahał się zwykle od nieznacznego zagięcia aż do kąta prostego^[2]. Obecnie bumerangi wytwarzane są z różnorodnych materiałów, używane są do zabawy, sportu, rekreacji i mają bardzo różne kształty (na przykład trzy- czy czteroramienne krzyże).

Najstarszy zachowany bumerang na świecie odkryto w 1985 roku w Polsce, w Jaskini w Obłazowej. Jest to 71-centymetrowe narzędzie wykonane z ciosu mamuta o półksiężycowatym zarysie i wadze około 800 gramów^[3]. Jego wiek oszacowano pierwotnie na około 23–30^[3] tys. lat, jednak najnowsze datowanie wskazuje na około 40 tys. lat temu^[4][5]. Poza bumerangiem archeolodzy znaleźli w niej także najstarsze szczątki ludzkie w Polsce (dwa paliczki), ułożone w rytualnym kręgu z otoczaków granitowych i kwarcytowych.

Ludzie, którzy wykonali bumerang z Jaskini w Obłazowej, byli związani z kulturami z morawskiego Pavlova^[6][3], gdzie także odnaleziono bumerangi, jednak wykonane z drewna^[3]. Także najstarszy zachowany bumerang z Australii wykonano z drewna, a jego wiek określa się na 10 tysięcy lat.

Jako pierwszy narzędzie to opisał w 1770 roku Joseph Banks, uczestnik wyprawy Jamesa Cooka.

• materiał: ciosy mamuta, drewno (czarna akacja, sandałowiec, drzewo mangrowe, kazuaryna)
  • współczesne tworzywa (na przykład włókna węglowe)
• rozpiętość ramion: zwykle do 75 centymetrów (wyjątkowo do 2 metrów)^[2]
• masa od 70 do 700 gramów^[2] (800 gramów waży najstarszy znany bumerang z Jaskini w Obłazowej)^[3]

Bumerang rzuca się trzymając go pionowo, lub ewentualnie lekko przechylony w prawo (wbrew powszechnej opinii, że bumerangiem rzuca się poziomo). Celuje się na wprost, na przykład w jakiś obiekt. Bumerang rzucony prosto zaczyna lecieć po krzywej, która, jeżeli jest rzucony umiejętnie, zamyka się w okrąg. Bumerang dla osób praworęcznych rzuca się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, dla leworęcznych – zgodnie.

Ramiona bumerangu są tak wyprofilowane (profil lotniczy), by jego ruch wirowy wywoływał siłę nośną prostopadłą do płaszczyzny obrotów. Bumerang porusza się również ruchem postępowym, zatem ramię będące chwilowo w górze ma większą prędkość względem powietrza niż ramię dolne. Ponieważ wielkość siły nośnej rośnie z prędkością, to ciąg wytworzony przez górną i dolną część bumerangu nie są jednakowe. Nierównowaga ta skutkuje momentem siły, który wywołuje precesję żyroskopową wirującego bumerangu.

Zobacz hasło bumerang w Wikisłowniku

Zobacz multimedia związane z tematem: Bumerang

• PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9.