Barbie

Barbie – lalka produkowana przez przedsiębiorstwo Mattel, jedna z najlepiej sprzedających się zabawek i jednocześnie najbardziej znanych ikon kultury masowej. Barbie to najpopularniejsza lalka na świecie^[1]. Barbie została stworzona przez Ruth Handler w 1958 na podstawie przeznaczonej dla dorosłych niemieckiej lalki Lilli. Barbie zadebiutowała 9 marca 1959 na nowojorskich targach zabawek, po wykupieniu praw do Lilli przez założone przez Ruth i Elliotta Handlerów przedsiębiorstwo Mattel.

Nazwa Barbie jest zdrobnieniem od imienia córki Ruth Handler, Barbary, dla której Ruth kupiła egzemplarz Lilli podczas pobytu w Szwajcarii. Pełne nazwisko lalki to Barbara Millicent Roberts. Stanowi ono tylko część wymyślonej biografii, w której występują między innymi chłopak Barbie – Ken^[2] i jej przyjaciółki – Midge i Teresa. Barbie ma również trzy młodsze siostry o imionach Skipper, Stacie i Chelsea.

Ruth Handler^[3], obserwując swoją córkę Barbarę bawiącą się papierowymi lalkami, zauważyła, że często dawała im role dorosłych. W tamtych czasach większość lalek-zabawek dla dzieci przedstawiało niemowlęta. Zdając sobie sprawę, że może to być luką na rynku, Ruth zaproponowała ideę lalki o dojrzałej figurze swojemu mężowi Elliotowi, współzałożycielowi firmy zabawkarskiej Mattel. Jego reakcja na pomysł, podobnie jak dyrektorów firmy, była pozbawiona entuzjazmu.

Podczas podróży do Europy w 1956 roku ze swoimi dziećmi, Barbarą i Kenneth, Ruth Handler natknęła się na niemiecką lalkę o nazwaną Bild Lilli.^[4] Lilli o figurze dorosłej kobiety była dokładnym odzwierciedleniem wizji o lalce Handler, więc kupiła trzy sztuki. Jedną dała córce Barbarze, a resztę zabrała z powrotem do firmy Mattel. Lalka Lilli powstała w oparciu o popularną postać występującą w komiksach rysowanych przez Reinharda Beuthina dla gazety Die Bild-Zeitung. Lalka Lilli została po raz pierwszy sprzedana w Niemczech w 1955 roku, i mimo że sprzedawana była dorosłym, stała się popularna również wśród dzieci, którym podobało się przebieranie jej w różne stroje sprzedawane osobno^[5]. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych, Handler przerobiła projekt lalki (z pomocą inżyniera Jacka Ryana), a lalka otrzymała nowe imię – Barbie, po córce Ruth – Barbarze. Lalka zadebiutowała na Amerykańskich międzynarodowych Targach Zabawek w Nowym Jorku w dniu 9 marca 1959 roku.^[6] Data ta jest również stosowana jako oficjalne urodziny Barbie. Mattel nabył prawa do Bild Lilli w 1964 roku i produkcja Lilli została zatrzymana. Pierwsza lalka Barbie, ubrana w strój kąpielowy w czarno-białe paski i uczesana w kucyk, była dostępna zarówno jako blondynka i brunetka. Lalka została wprowadzona do obrotu jako „nastoletnia modelka” wraz z jej ubraniami stworzonymi przez projektantkę mody Charlotte Johnson pracującą dla Mattel.^[7] Pierwsze lalki Barbie były produkowane w Japonii, a ich ubrania szyte ręcznie przez Japończyków pracujących w domach. Około 350 000 lalek Barbie zostało sprzedanych w pierwszym roku produkcji. Lalka dopiero w 2000 roku otrzymała pępek^[8].

Pełnym nazwiskiem Barbie jest Barbara Millicent Roberts. W serii powieści wydanej przez Random House w latach 60. XX wieku, podane zostały imiona jej rodziców i ich pochodzenie – George i Margaret Roberts z fikcyjnego miasteczka Willows w stanie Wisconsin^[9].

W powieściach wydanych przez Random House, Barbie uczęszczała do liceum Willows High School, podczas gdy według książek Generation Girl wydanych przez Golden Books w 1999 roku uczęszczała do fikcyjnego liceum Manhattan International High School w Nowym Jorku (szkoły opartej na rzeczywistym Stuyvesant High School)^[10].

Barbie mieszka w Malibu, w stanie Kalifornia. Ma chłopaka Kena, który po raz pierwszy pojawił się w 1961 roku. Para zerwała ze sobą w walentynki 2004 roku, ale wrócili do siebie w walentynki 2011 roku. Po zerwaniu z Kenem, Barbie przez pewien czas chodziła z Blaine’em – surferem z Kalifornii. Barbie przyjaźni się też z siostrą Blaine'a, Raquelle.

Najlepszą przyjaciółką Barbie jest Teresa, która zastąpiła jej pierwszą najlepszą przyjaciółkę, Midge. Przyjaźni się ona także z Nikki, Summer i Raquelle, jej rywalką z czasów dzieciństwa, z którą jest w dobrych relacjach. W 2013 firma Mattel wznowiła produkcję Midge, która otrzymała „odświeżony” profil. Występuje ona też w filmach Barbie.

Barbie ma również dużą rodzinę, która zmieniała się z upływem lat. Rodzicami Barbie są George i Margaret^[11]. Dziewczyna ma z nimi bardzo dobre relacje. W filmie Barbie w świecie mody poznajemy jej ciotkę Millicent. Barbie ma też sześcioro młodszego rodzeństwa. Są to: Skipper, Todd, Tutti/Stacie, Chelsea, Kelly i Krissy, choć najczęściej Barbie pokazuje się ze Skipper, Stacie i Chelsea.

Barbie miała ponad 50 zwierzaków, w tym koty, psy, konie, pandę, lwiątko i zebrę. Jej zwierzakami przedstawionymi w serii Barbie: Life in the Dreamhouse są pies Taffy, kotka Blissa i klacz Tawny.

Posiadała szeroki wachlarz pojazdów, w tym różowe kabriolety, przyczepy i jeepy. Posiada także licencję pilota i, dodatkowo oprócz pracy jako stewardesa, obsługuje komercyjne linie lotnicze. Zawody Barbie mają na celu pokazanie, że kobiety mogą przyjmować różne role w życiu.^[12]

Problemy i kontrowersje związane z lalką Barbie i jej rolą w życiu społeczeństwa zostały przedstawione w książce amerykańskiej socjolog Mary F. Rogers Barbie jako ikona kultury. Ze względu na nierealne proporcje ciała stała się tematem debat dotyczących percepcji kobiecego wyglądu i cielesności. Falą krytyki została zalana przez amerykańskie feministki, które dopatrywały się w niej obiektu nadmiernej seksualizacji i skrajnej idealizacji kobiecego ciała. Utożsamianie kształtu ciała Barbie z idealnym wymiarem kobiecych proporcji zostało uznane za promowanie anoreksji. Specyficzny sposób życia lalki, prezentowany w produktach tej marki, przyczynił się również do promowania konsumpcjonizmu^[13].

Na rynku pojawiła się budząca kontrowersje ciemnoskóra Barbie Oreo, która była efektem współpracy z producentem ciastek Oreo. Oskarżono ten projekt o ukryte promowanie rasizmu, gdyż nazwa „oreo” skierowana do człowieka jest uznawana w Stanach Zjednoczonych za obraźliwe określenie osób czarnoskórych^[14]. Podupadający wizerunek lalki Barbie nie został podreperowany również przez lalkę Barbie na wózku inwalidzkim, która pomimo sukcesu medialnego związanego z promowaniem tolerancji szybko została wycofana ze sprzedaży, gdyż okazało się, że ze względu na rozmiar wózka Barbie ta nie jest w stanie zmieścić się w drzwiach jakiegokolwiek domku dla lalek, wyprodukowanego przez tę firmę.^[15]

W marcu 2015 roku firma Mattel wprowadziła na rynek lalkę Hello Barbie^[16], wyposażoną w funkcję rozpoznawania mowy i łączność z Internetem. Lalka nagrywała wypowiedzi dzieci, które były przesyłane na serwery producenta w celu analizy i doboru odpowiedzi. Mimo szyfrowanej transmisji pojawiły się kontrowersje dotyczące gromadzenia danych, ryzyka naruszenia prywatności dzieci oraz możliwości ich wykorzystania do celów marketingowych, co wywołało debatę na temat bezpieczeństwa inteligentnych zabawek. Lalka została wycofana ze sprzedaży w 2017 roku.

Na przestrzeni lat pojawiały się lalki Barbie o charakterze edukacyjnym i takie, które miały promować tolerancję. Wyprodukowano lalki Barbie w hidżabie czy lalki w ciąży.

Pozytywne rozwiązania dotyczące stereotypizacji wyglądu, jak i społecznej roli Barbie pojawiły się w 2016, kiedy to na rynku pojawiły się Barbie przystające do prawdziwych proporcji kobiecego ciała i Barbie Plus Size^[17].

W 2018 firma Mattel wprowadziła serię jednoegzemplarzowych lalek Barbie Shero (neologizm w języku angielskim: she + hero). W tej serii powstają lalki oparte na wizerunkach kobiet (np. artystek, sportsmenek, aktywistek), które zmieniły (np. Celia Cruz) lub zmieniają oblicze świata (np. Samantha Cristoforetti). Na osoby prototypowe dla tych lalek – wzory do naśladowania przez dziewczynki – wybierane są kobiety z różnych krajów, m.in.: w 2018 podróżniczka, dziennikarka Martyna Wojciechowska^[18], w 2019 influencerka i kierowczyni Iwona Blecharczyk^[19], w 2021 lekkoatletka Anita Włodarczyk^[20].

• George Roberts (ojciec)^[21]
• Margaret Roberts (matka)

• Skipper Roberts (od 1964)
• Tutti Roberts (1965–1971)
• Stacie Roberts (od 1990)
• Todd Roberts (1965–1971, 1990) (brat bliźniak Tutti/Stacie)
• Kelly Roberts (1995–2010)
• Chelsea Roberts (od 2010)
• Krissy (1999–2001)

• Lillian Fairchild (ciocia)
• Claude Fairchild (wujek)
• Millicent Rawlins (ciocia)

• Francie Fairchild (1966–1976)
• Jazzie (1989–1996)
• P.J. (1969–1985)
• Kiran (od 1965)
• Kristin (od 2013)
• Max Roberts (od 2013)
• Marie Roberts (od 2013)

W tych produktach informatycznych Barbie jest główną postacią:

• Barbie Horse Adventures: Wild Horse Rescue (PlayStation 2, Xbox)
• Barbie Super Model (Sega Mega Drive, Super NES)
• Barbie: Vacation Adventure (Sega Mega Drive, Super NES)
• Barbie Salon Piękności
• Barbie Szkolna Tajemnica
• Barbie Secret Agent
• Barbie Princess Bridge
• Barbie Sleeping Beauty
• Barbie Explorer

Pierwszy film z udziałem lalki, stworzony przez DIC Entertainment oraz Saban Capital Group w roku 1987, nosił nazwę Barbie and the Rockers: Out of this World i był to trwający 50 minut^[a] musical. Według fabuły Barbie była liderką popularnej grupy rockowej. Ona i jej przyjaciółki z zespołu wyruszyły w trasę koncertową, której finał odbył się w kosmosie! W tym samym roku zrealizowano kolejny film, stanowiący kontynuację poprzedniego. Jego tytuł to Barbie and the Sensations: Rockin’ Back to Earth. W roku 1992 stworzono animację Dance! Workout with Barbie. Po raz pierwszy wykorzystano elementy live-action. Stanowiąca nieoficjalny, trzeci film z serii produkcja zakończyła pierwszą generację filmów z udziałem lalki Barbie.

Od 2001 wytwórnia Mattel produkuje drugą generację filmów z Barbie. Zaczynając od Dziadka do Orzechów, regularnie wydaje kolejne, pełnometrażowe przygody lalki.

Filmy z serii Barbie

Nr	Polski tytuł	Angielski tytuł	Rok wydania
01	Barbie w Dziadku do orzechów	Barbie in the Nutcracker	2001
02	Barbie jako Roszpunka	Barbie as Rapunzel	2002
03	Barbie z Jeziora Łabędziego	Barbie of Swan Lake	2003
04	Barbie jako księżniczka i żebraczka	Barbie as the Princess and the Pauper	2004
05	Barbie: Wróżkolandia	Barbie: Fairytopia	2005
06	Barbie i magia pegaza	Barbie and the Magic of Pegasus	2005
07	Barbie: Syrenkolandia	Barbie Fairytopia: Mermaidia	2006
08	Pamiętniki Barbie	The Barbie Diaries	2006
09	Barbie i 12 tańczących księżniczek	Barbie in the 12 Dancing Princesses	2006
10	Barbie i magia tęczy	Barbie Fairytopia: Magic of the Rainbow	2007
11	Barbie jako księżniczka wyspy	Barbie as the Island Princess	2007
12	Barbie Mariposa	Barbie Mariposa	2008
13	Barbie i diamentowy pałac	Barbie and the Diamond Castle	2008
14	Barbie w Wigilijnej Opowieści	Barbie in a Christmas Carol	2008
15	Barbie przedstawia Calineczkę	Barbie Presents Thumbelina	2009
16	Barbie i trzy muszkieterki	Barbie and the Three Musketeers	2009
17	Barbie i podwodna tajemnica	Barbie in A Mermaid Tale	2010
18	Barbie w świecie mody	Barbie: A Fashion Fairytale	2010
19	Barbie i Sekret wróżek	Barbie: A Fairy Secret	2011
20	Barbie i Akademia Księżniczek	Barbie: Princess Charm School	2011
21	Barbie: Idealne święta	Barbie: A Perfect Christmas	2011
22	Barbie i podwodna tajemnica 2	Barbie in A Mermaid Tale 2	2012
23	Barbie: Księżniczka i piosenkarka	Barbie: Princess and the Popstar	2012
24	Barbie i magiczne baletki	Barbie and the Pink Shoes	2013
25	Barbie: Mariposa i Baśniowa Księżniczka	Barbie: Mariposa and The Fairy Princess	2013
26	Barbie i siostry w krainie kucyków	Barbie & her sisters in a Pony Tale	2013
27	Barbie: Perłowa księżniczka	Barbie the pearl princess	2014
28	Barbie i Tajemnicze Drzwi	Barbie and the Secret Door	2014
29	Barbie: Super księżniczki	Barbie in Princess Power	2015
30	Barbie: Rockowa księżniczka	Barbie in Rock'n Royals	2015
31	Barbie i siostry: wielka przygoda z pieskami	Barbie and her Sisters in the Great Puppy Adventure	2015
32	Barbie: Tajne agentki	Barbie: Spy Squad	2016
33	Barbie: Gwiezdna przygoda	Barbie: Star Light Adventure	2016
34	Barbie i siostry na tropie piesków	Barbie & Her sisters in a Puppy Chase	2016
35	Barbie w świecie gier	Barbie: Video Game Hero	2017
36	Barbie: Delfiny z Magicznej Wyspy	Barbie: Dolphin Magic	2017
37	Barbie: Przygody Księżniczek	Barbie: Princess Adventure	2020
38	Barbie i Chelsea: Zagubione urodziny	Barbie & Chelsea: The Lost Birthday	2021
39	Barbie: Wielkie miasto, wielkie marzenia	Barbie: Big City, Big Dreams	2021
40	Barbie: Moc syrenek	Barbie: Mermaid Power	2022
41	Barbie Epic Road Trip	Barbie: Epic Road Trip	2022
42	Barbie: Skipper - przygody opiekunek	Barbie: Skipper and the Big Babysitting Adventure	2023

W 2023 powstała komedia fantasy pt. Barbie w koprodukcji amerykańsko-brytyjskiej w reżyserii Grety Gerwig opowiadająca lalce Barbie i Kenie, w których role wcielili się odpowiednio Margot Robbie i Ryan Gosling.

• muzułmańska Barbie

• Ewolucja świata Barbie – historia metamorfoz lalki