Alnitak

Alnitak

ζ Orionis
Pas Oriona - Alnitak jest gwiazdą położoną u dołu z lewej
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Orion
Rektascensja	05h 40m 45,527s[1]
Deklinacja	−01° 56′ 33,26″[1]
Paralaksa (π)	0,00443 ± 0,00064″[1]
Odległość	1260 ± 180 ly 387 ± 54[2] pc
Wielkość obserwowana	1,79m[1]
Charakterystyka fizyczna
Typ widmowy	O9,7 Ib + B0 III[1]
Wielkość absolutna	−5,88m[3]
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 50 Ori 2MASS: J05404553-0156336 Bonner Durchmusterung: BD−02°1338 Boss General Catalogue: GC 7089 Katalog Henry’ego Drapera: HD 37742 Katalog Hipparcosa: HIP 26727 Katalog jasnych gwiazd: HR A: HR 1948, B: HR 1949 SAO Star Catalog: SAO 132444 Alnitah

Alnitak (Zeta Orionis, ζ Ori) – jedna z jaśniejszych gwiazd w gwiazdozbiorze Oriona (obserwowana wielkość gwiazdowa: +1,79^m). Odległa od Słońca o około 1260 lat świetlnych.

Nazwa Alnitak wywodzi się z języka arabskiego. Słowo ‏النطاق‎ an-niṭāq oznacza „pas” (Oriona)^[4][5][6]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 formalnie zatwierdziła użycie nazwy Alnitak dla określenia tej gwiazdy^[7].

Jest to wschodnia gwiazda pasa Oriona. Na ziemskim niebie sąsiaduje z mgławicami Płomień i IC 434, w pobliżu słynnej Mgławicy Koński Łeb^[8].

Alnitak jest gwiazdą potrójną, w skład której wchodzą dwa bardzo bliskie składniki (ζ Ori Aa i Ab) oraz jeden obiegający tę parę w większej odległości (ζ Ori B). Różne metody pomiaru dają różne wartości odległości tego systemu gwiezdnego, co ma wpływ na wyznaczone parametry gwiazd, jednak wynik otrzymany dzięki fotometrii – około 387 pc (1260 lat świetlnych) – jest spójny z przynależnością systemu do asocjacji Orion OB1. Podane niżej parametry fizyczne zakładają taką odległość^[2].

Zeta Orionis Aa, czyli właściwy Alnitak^[7], to błękitny nadolbrzym, najjaśniejsza gwiazda typu widmowego O (O9,5 Iab^[2]) na ziemskim niebie^[4]. Ma obserwowaną wielkość gwiazdową 2,1^m i wielkość absolutną −6,0^m[2]. Gwiazda ma temperaturę około 30 000 K^[2], przez co promieniuje głównie w ultrafiolecie^[4]. Jej jasność w zakresie widzialnym jest 10 tysięcy razy większa niż jasność Słońca, ale po uwzględnieniu emisji nadfioletowej okazuje się być łącznie 100 000 razy większa^[4]. Pomiary ruchu orbitalnego składników Aa i Ab pozwalają określić masę pierwszego na 33 ± 10 mas Słońca, jego promień to 20,0 ± 3,2 promienia Słońca. Prędkość jego rotacji to 110 ± 10 km/s, co 7 dni wykonuje pełny obrót wokół osi ustawionej pod kątem 40° względem kierunku obserwacji z Ziemi. Gwiazda ma kilka milionów lat (modele ewolucji gwiazd, na podstawie których określa się wiek, są zależne od metaliczności)^[2]. Mając tak dużą masę eksploduje jako supernowa^[4].

Składnik ten został odkryty dzięki interferometrii w 2000 roku. Wraz z jaśniejszą towarzyszką okrąża wspólny środek masy w czasie 7,3 roku. Jest to podolbrzym, gwiazda typu widmowego B1. Ma wielkość obserwowaną 4,3^m i wielkość absolutną −3,9^m. Masa tej gwiazdy to 14 ± 3 M_☉, a promień 7,3 ± 1,0 R_☉^[2].

Składnik ten został odkryty przez śląskiego astronoma Georga Kunowskiego w 1819 roku^[5]. Jest to gwiazda o wielkości 3,70 ± 0,01^m, oddalona od jaśniejszej pary o 2,40 sekundy kątowej (pomiar z 2013 roku)^[9][10]. Niewielka zmiana położenia i odległości od ζ Ori A w ciągu ponad stulecia wskazuje na ruch orbitalny. Jest to błękitny olbrzym, należy do typu widmowego B0 III. Jego wielkość obserwowana to 4,0^m, zaś absolutna to −4,1^m. Jest to gwiazda zmienna typu Beta Cephei, która obraca się wokół osi z prędkością 350 km/s^[2].

Optyczny składnik Zeta Orionis C jest gwiazdą o wielkości 9,54 ± 0,03^m[11], oddaloną o 58,10″ od składnika A (pomiar z 2013 r.) i 59,8″ od składnika B (w 2002 r.)^[10].

• Lista gwiazd w gwiazdozbiorze Oriona
• Lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach
• Lista największych gwiazd

• zet Ori A w bazie SIMBAD (ang.)
• Alnitak w serwisie SolStation (ang.)