Project Nim

Project Nim was een onderzoeksproject van professor Herbert Terrace naar het aanleren van taalvaardigheid bij chimpansees. De vraag die hij wilde beantwoorden luidde: "Kan een chimpansee een zin construeren?" Zijn conclusie was negatief: een chimpansee kan met behulp van gebarentaal woorden leren en kan leren iets te vragen, maar geen betekenisvolle zinnen construeren.

Professor Herbert Terrace was een gedragspsycholoog aan de Columbia Universiteit. Het was zijn idee om een aap met behulp van gebarentaal te leren communiceren met mensen, wat inzicht kon geven in de ontwikkeling van taal. Eind 1973 leende hij van het Institute for Primate Studies in Oklahoma een pasgeboren chimpansee, Nim, en zocht voor hem een pleeggezin waar hij zou opgroeien alsof hij een mens was.

Stephanie LaFarge nam die taak op zich. Terrace koos voor haar omdat ze empathisch was en een groot gezin van zeven kinderen had. Nim moest in alle opzichten als mensenkind worden behandeld. LaFarge gaf hem een paar maanden de borst, en na drie maanden kon hij lopen. Niemand in het gezin beheerste gebarentaal goed, maar het lukte om Nim elementaire woorden aan te leren. Het gezin was echter weinig gedisciplineerd en Nim groeide op zonder structuur — hij dronk soms alcohol en kreeg soms trekjes van een joint. Hij werd niet geobserveerd en er was geen opvoedingsschema opgesteld. LaFarge leverde geen projectrapportage af. Zij studeerde psychoanalyse en hield zich bezig met het oedipuscomplex; ze beschouwde Nim ook als haar studieobject en zag het aanleren van taal in die context als contraproductief. Professor Terrace zocht daarom een onderzoeksassistent die de observatie en educatie van Nim systematisch op zich kon nemen. Die vond hij in studente Laura-Ann Petitto, die een leerplan voor Nim opstelde. Omdat Terrace in het huis van LaFarge geen geschikte onderzoeksomgeving kon creëren, reserveerde hij een klaslokaal aan de Columbia Universiteit om Nim in een neutrale omgeving te onderwijzen. Nim begon nu steeds meer woorden te leren. LaFarge voelde zich door deze ontwikkelingen buitengesloten en begon Laura-Ann de toegang tot Nim te ontzeggen. Toen ze dreigde Nim bij Terrace weg te halen, besloot Terrace in te grijpen: hij verhuisde Nim naar Delafield Estate, een buitenhuis in Riverdale (Bronx) waar eerder de rector magnificus had gewoond. In september 1975 betrok Nim zijn nieuwe onderkomen.

Het project verliep voorspoedig: er kwam subsidie en de media kregen er lucht van. Intussen was Nim uitgegroeid tot een tamelijk forse aap. Zijn hoektanden waren niet verwijderd, wat een gevaar opleverde. Hij begon brutaler te worden en werd bij tijd en wijle agressief. Laura-Ann werd meerdere malen gebeten. Ook Joyce Butler, een andere docente die aan de begeleiding van Nim deelnam, werd eens door hem gebeten — waarop zij hem direct in zijn oor beet. Daarna liet hij haar met rust. Laura-Ann Petitto verliet het project uiteindelijk om persoonlijke redenen. Toen Nim merkte dat ze zich opmaakte te vertrekken, sprong hij op haar en sloeg haar hoofd tegen de grond. Er waren vier mannen nodig om hem van haar los te krijgen.

Haar opvolgster, Renee Falitz, stond voor dezelfde uitdaging: naarmate Nim groter werd, werd het voor de vrouwen steeds moeilijker om hem in toom te houden. Nim bevond zich inmiddels in zijn puberteit en werd ruwer en agressiever. Toen Falitz ernstig in haar wang werd gebeten, trok ook zij zich terug.

Professor Terrace maakte daarop een einde aan het praktische gedeelte van het project en begon met de analyse van de verzamelde onderzoeksgegevens.

Begin 1979 publiceerde hij het boek Nim: A Chimpanzee Who Learned Sign Language, waarin hij concludeerde dat de experimenten minder hadden bewezen dan hij had gehoopt. Nim communiceerde niet om ideeën of gedachten te uiten, maar kopieerde gebaren om iets gedaan te krijgen. Zijn enige motivatie was het bedelen: "Geef dat" of "Ik wil dat." Bovendien is een reeks woorden volgens Terrace niet per se een grammaticale zin. Het project was er niet in geslaagd op menselijk niveau met een aap te communiceren.

• Terrace, H. e.a. (1979) "Can an Ape Create a Sentence?", Science, New Series, Vol. 206, No. 4421, pp891–902
• Terrace, H. (1979) Nim, A Chimpanzee Who Learned Sign Language. New York: Columbia University Press

Nim was een mannetjeschimpansee, geboren in november 1973 bij Carolyn, een chimpansee in het Institute for Primate Studies in Oklahoma. Hij werd weggehaald toen hij amper twee weken oud was. Professor Terrace plaatste hem in het gezin van Stephanie LaFarge, die hem moest opvoeden alsof hij een kind was: zo veel mogelijk laten deelnemen aan het gezinsleven en gebarentaal aanleren.

Nadat het onderzoek was afgesloten keerde Nim in september 1977 terug naar het Institute for Primate Studies. Het instituut was een veel primitievere omgeving dan die waarin hij was opgegroeid, en voor het eerst in zijn leven zag hij andere chimpansees. Nim moest zich socialiseren — een chimpansee worden in plaats van een verwend kind. Om de overgang te verzachten werd hij gekoppeld aan Mac, een rustig, niet-dominant mannetje.

Een jaar later keerde professor Terrace terug voor een fotosessie. Nim reageerde uitgelaten op zijn komst, maar het weerzien was van korte duur: aan het eind van de dag vertrok Terrace weer en liet een teleurgestelde Nim achter.

Bob Ingersoll, medewerker van het instituut, zag in dat Nim ook een andere sociale uitdaging nodig had en besloot zijn maatje te worden. Hij wist beter dan de universitaire onderzoekers hoe je met een chimpansee omging, sprak met hem in gebarentaal en nam hem regelmatig mee op lange wandelingen buiten het instituut. Nim sloot ook vriendschap met Lily, een andere chimpansee die weinig vrienden had in de groep.

Op een dag bezocht James Mahoney het instituut om chimpansees te selecteren voor het Laboratory for Experimental Medicine and Surgery in Primates (LEMSIP), een instelling die vaccins testte voordat ze op de markt werden toegelaten. Het Institute for Primate Studies kampte met financiële problemen en Mahoney was bereid de dieren over te nemen.

De medewerkers verzetten zich hiertegen en zochten naar alternatieven, maar zonder resultaat. Totdat een artikel in The Boston Globe over het lot van Nim de aandacht trok van advocaat Henry Herrmann. Zijn redenering was dat een chimpansee die van jongs af aan heeft geleerd dat hij een mens is, ook als mens behandeld diende te worden. Bovendien kon deze chimpansee, zij het in gebarentaal, in de rechtbank voor zichzelf spreken. Herrmann wilde Nim in een kooi in de rechtszaal in gebarentaal laten verklaren dat hij eruit wilde — in de hoop dat LEMSIP vanwege de negatieve publiciteit zou terugdeinzen. Op dat moment bood Cleveland Amory aan Nim een plek te geven op zijn Black Beauty Ranch voor mishandelde dieren in Murchison (Texas). Hij kocht Nim en nam hem in april 1983 mee. De ranch was eigenlijk gesticht voor paarden en andere viervoeters. Nim was er de enige chimpansee en niemand wist hoe hij verzorgd moest worden. Hij was er eenzaam. Bovendien verbood Amory Bob Ingersoll — de laatste met wie Nim een hechte band had — de ranch te bezoeken.

Stephanie LaFarge hoorde van Nims nieuwe verblijfplaats en besloot hem op te zoeken. Nim herkende haar meteen toen ze uit de auto stapte, maar reageerde niet enthousiast. Hoewel het werd afgeraden, stapte Stephanie de kooi in. Nim viel haar aan, greep haar bij haar enkel en sleepte haar heen en weer. Hij was woedend, maar doodde haar niet — hij liep weg, waardoor ze kon ontsnappen.

Een jaar nadat Nim door Amory was gekocht, kocht hij een vrouwtjeschimpansee als gezelschap voor Nim. Na tien jaar werd zij ziek en stierf, en Nim was opnieuw alleen. De ranch was inmiddels overgenomen door Chris Byrne, die Bob Ingersoll wel verwelkomde. Nim herkende hem en kon nog steeds in gebarentaal met hem communiceren. Op voorstel van Ingersoll begon Byrne naar een nieuw maatje voor Nim te zoeken. In 1995 sloot LEMSIP zijn deuren en verhuisden twee chimpansees, Midge en Lulu, naar de Black Beauty Ranch. Nim leefde nog vijf jaar met hen samen. In mei 2000 overleed hij, 26 jaar oud.

• Nim is ook bekend als Nim Chimpsky, een woordspeling op de naam Noam Chomsky, een invloedrijke taalwetenschapper.
• Over het project werd in 2011 de documentaire Project Nim gemaakt onder regie van James Marsh.

• Chantek (orang-oetan)
• Koko (gorilla)
• Washoe (chimpansee)