Lobith

Lobith

Plaats in Nederland
Situering
Provincie	Gelderland Gelderland
Gemeente	Zevenaar Zevenaar
Coördinaten	51° 52′ NB, 6° 7′ OL
Algemeen
Oppervlakte	0,83[1] km²
- land	0,83[1] km²
- water	0[1] km²
Inwoners (2023-01-01)	3.015[1] (3.633 inw./km²)
Woning­voorraad	1.437 woningen[1]
Overig
Postcode	6915
Woonplaats­code	2978
Foto's
Portaal    Nederland

Lobith is een Nederlandse grensplaats in de regio de Liemers, maar wordt ook vaak tot de bredere Achterhoek gerekend. Het dorp staat bekend als het punt waar de Rijn Nederland binnenstroomt. In de 18e eeuw is de loop van de rivier echter veranderd.^[2] Hierdoor kwam Lobith aan een rivierstrang te liggen, die bekend staat als de Oude Rijn. Ter hoogte van Lobith is daardoor een natuurgebied ontstaan dat door Staatsbosbeheer wordt beheerd: de Geuzenwaard. De rivier komt sindsdien over de Nederlandse grens ter hoogte van waar later het dorp Spijk ontstond, en stroomt daarna langs Tolkamer. Bij Lobith werd in de Middeleeuwen tol geheven voor schepen, toen de burcht Tolhuys nog bestond. Lobith is onderdeel van de gemeente Zevenaar in de provincie Gelderland. Lobith behoorde tot 1 januari 2018 bij gemeente Rijnwaarden.

Ten noorden van Lobith is in de 10e of 11e eeuw het kasteel Houberg gesticht. Het is onbekend wanneer dit kasteel is verdwenen.

Lobith is in de 13e eeuw ontstaan door de bouw van het machtige kasteel Tolhuys op een hoger gelegen oever van de Rijn. Het Tolhuys dankte zijn naam aan de tolheffing. Schepen moesten in Lobith, dat toen nog Tolhuys heette, aanleggen om tol te betalen. Het kasteel bestaat inmiddels niet meer, het is in het Rampjaar 1672 verwoest bij de intocht van het Franse leger onder leiding van Lodewijk XIV van Frankrijk. Deze slag staat in de Franse historie bekend als de Slag bij Tolhuis. De restanten van het Tolhuys werden in de 18e eeuw door de dorpelingen als bouwmateriaal gebruikt. Wel is de geschiedenis nog steeds zichtbaar in de vorm van de Schipperspoort, de plek waar de schippers aan wal gingen om tol te betalen in Lobith. Later is de tolheffing verplaatst naar Tolkamer, dat aan Lobith grenst. De Pruisische koning Frederik II schonk het terrein van het Tolhuys aan de katholieke kerk, die er een kerk bouwden.

Vanaf de Middeleeuwen behoorde Lobith aan het Graafschap Gelre (vanaf 1339: Hertogdom Gelre). De grenzen van Gelre rondom Lobith waren lange tijd het toneel van machtsstrijd tussen de graven en hertogen van Gelre en het aangrenzende Graafschap Kleef (vanaf 1417: Hertogdom Kleef). Hierdoor ontstonden tussen de 12e en de 15e eeuw verschillende Kleefse enclaves, gebieden die toebehoorden aan Kleef, maar werden omringd door Gelders grondgebied. In 1473 kwamen ook de de tol van Lobith en het omringende gebied in Kleefse handen.

Nadat het Kleefse hertogelijke huis in 1609 was uitgestorven, brak de Gulik-Kleefse Successieoorlog (1609–1614) uit. Bij het Verdrag van Xanten (1614) werd het Hertogdom Kleef, inclusief de Kleefse enclave Lobith, toegewezen aan de keurvorsten van Brandenburg. Hoewel Brandenburg daarmee formeel de soevereiniteit over Kleef verkreeg, was het niet in staat het gebied effectief te besturen of te verdedigen vanwege de aanhoudende instabiliteit in het Heilige Roomse Rijk, die onder meer werd veroorzaakt door de Dertigjarige Oorlog (1618–1648). De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden verkreeg in deze periode toegang tot strategisch belangrijke Rijnforten, waaraan zij garnizoenen mocht leveren. Daarmee had de Republiek de militaire macht in het gebied, maar de burgerlijke bestuursstructuren in de Kleefse enclaves, waaronder Lobith, bleven in Brandenburgse handen.

In 1666 werd de verdeling van de Kleefse gebieden definitief vastgelegd in het Verdrag van Kleef (Duits: Teilungsvertrag von Kleve, of Erbvergleich zu Kleve), waardoor Kleef definitief toekwam aan Brandenburg. In 1701 werd keurvorst Frederik III van Brandenburg gekroond tot koning Frederik I in Pruisen, waardoor Kleef, inclusief de Kleefse enclave Lobith, onderdeel werd van het nieuwe Koninkrijk Pruisen.

Na de Napoleontische Oorlogen (1792 - 1815) werden op het Congres van Wenen (1814-1815) de Europese grenzen opnieuw vastgesteld, wat het einde van de Kleefse enclaves inluidde. Op basis van het Traktaat van Kleef (1816) werd uiteindelijk ook de Kleefse enclave Lobith op 1 maart 1817 aan Nederland overgedragen. Sindsdien behoort Lobith tot de Nederlandse provincie Gelderland.

Lobith kent drie rijksmonumenten.

• Op de markt staat een monumentaal kerkje uit 1660. Vanaf het begin tot op heden in gebruik bij de protestanten van Lobith en het aangrenzende Tolkamer (tegenwoordig PKN-kerken).
• Het schipperspoortje, bij Dorpsdijk 36 is het enige restant van de voormalige burcht Tolhuys.
• Bij Geuzenveld 1 staat de Tolhuys Coornmolen, een korenmolen uit 1888, die in 1995 geheel gerestaureerd is.

Ook op de markt staat de Rooms-Katholieke kerk van de Heilige Maria Onbevlekt Ontvangen, behorend tot de ene parochie van het Gelders Eiland. Jaarlijks, op de zondag tussen Hemelvaart en Pinksteren, vertrekt vanuit deze kerk, onder grote publieke belangstelling, om precies 12.00 uur de traditionele sacramentsprocessie door het dorp. Voorafgaand vindt de plechtige hoogmis voor de schutters plaats. In hetzelfde weekend vinden dan in het centrum van het dorp de jaarlijkse kermis en het schuttersfeest plaats. Lobith kent twee schutterijen: het Schuttersgilde Eendracht Maakt Macht opgericht in 1648 en Schuttersgilde Excelsior opgericht in 1924.

Lobith wordt omringd door de Rijnstrangen, een natuurgebied dat onderdeel vormt van het grensoverschrijdende natuurgebied de Gelderse Poort. Aan de zuidkant van Lobith ligt het kleine natuurgebied de Geuzenwaard, met vrijlopende grote grazers. Ten oosten van Lobith is in voormalig landbouwgebied door recente zandwinning een nieuw, waterrijk natuurgebied ontstaan.

De door water bepaalde natuurgebieden rondom Lobith kennen een grote verscheidenheid aan flora en fauna. Er zijn vele kilometers aan fiets- en wandelroutes uitgezet. Ook de langeafstandswandelroute het Pieterpad voert door Lobith.

Op minder dan twee kilometer van Lobith ligt recreatieplas De Bijland (lokaal uitgesproken als: 'Bieland'), met zandstranden, fiets- en wandelroutes, watersportmogelijkheden, een jachthaven en een recreatiepark. Op een zandpunt is een tien meter hoog kunstwerk geplaatst van een Romeinse baadster, ter herinnering aan de Romeinse aanwezigheid in het gebied. Afhankelijk van de wisselende waterstand staat het beeld op de oever, of 'baadt' het in de recreatieplas.

• Lobith heet tijdens carnaval Tollusland.
• Lobith heeft een eigen voetbalclub: SC Rijnland. Deze club is ontstaan uit een fusie tussen de clubs Thesos en Lobithse Boys.
• Lobith heeft een eigen scoutingvereniging: Scouting Rijnwaarden.

• Jan Kassies (1920-1995), verzetsstrijder, omroepvoorzitter (VPRO), politicus (PvdA), kunstbestuurder en cultuurfilosoof
• Louis Pastoor (1924-2002), voetballer, voetbaltrainer
• Clemens Cornielje (1958-2022), politicus (VVD), commissaris van de Koning in Gelderland
• Marcel Arntz (1965), wielrenner
• Servais Knaven (1971), wielrenner, ploegleider

• 
  Lobith, Rooms-Katholieke kerk van de H. Maria Onbevlekt Ontvangen
• 
  Lobith, Nederlands hervormde kerk
• 
  Lobith, Tolhuys Coornmolen

• Lijst van gemeentelijke monumenten in Lobith
• Lijst van rijksmonumenten in Lobith

• Heemkundekring Rijnwaarden
• 't Gelders Eiland
• Monumenten in Lobith

Zie de categorie Lobith van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.