Knutten

Knutten
	Culicoides sonorensis
Taxonomische indeling
Rijk:	Animalia (Dieren)
Stam:	Arthropoda (Geleedpotigen)
Klasse:	Insecta (Insecten)
Orde:	Diptera (Tweevleugeligen)
Onderorde:	Nematocera (Muggen)
Familie
	Ceratopogonidae; Newman, 1834
	Afbeeldingen op Wikimedia Commons
	Knutten op Wikispecies
	(en) World Register of Marine Species
Portaal	Biologie ; Insecten

De knutten of knutjes (Ceratopogonidae) vormen een familie van muggen uit de orde tweevleugeligen (Diptera). Ze worden ook knaasjes, knijten (Vlaanderen), knozels (Zuid-Nederland), mietsen (Noord-Nederland), mampieren (Suriname)^[1] of meurzen (Nieuwkoop) genoemd, en soms ook zandvliegjes, een benaming die in vaktaal echter op soorten uit de familie motmuggen, of op de onderfamilie van de zandvliegen slaat. Wereldwijd komen er 5989 beschreven soorten voor.^[2]

Kenmerken

Deze zeer kleine insecten zijn slechts 1 tot 4 millimeter. Ze hebben korte poten, donkere vlekjes op de vleugels en stekende monddelen.

Verspreiding en leefgebied

De larven leven in zeer vochtige omstandigheden zoals plasjes water in boomstronken, in bladoksels of in oppervlaktewater. Veel soorten zijn belangrijk als bestuiver van planten, ook voor voedselgewassen van de mens zoals cacao.

Relatie tot de mens

Rol als verspreider van ziekten

Net als steekmuggen zuigen de vrouwtjes bloed van gewervelden, waaronder de mens, voor hun eieren. Hun beet kan een hevige jeuk veroorzaken. Een aantal soorten is door dit steekgedrag verspreider (vector) van een aantal ziekten die veroorzaakt worden door bacteriën, parasitaire wormen en virussen. Knutten zijn onder andere verantwoordelijk voor de verspreiding van de ziekte blauwtong onder herkauwers. Knutten kunnen verder het Schmallenbergvirus bij zich dragen.^[3] Dit virus kan ziekte en misvorming van jongen bij verschillende soorten vee veroorzaken. Er zijn ook knuttensoorten die uitsluitend parasitair leven op andere, grotere insecten.

Hinder

Knutten vertonen zich zelden in de volle zon maar in de schaduw en aan het einde van de dag als de zon laag staat kunnen knutten bij weinig wind zeer hinderlijk zijn voor mensen. Wat enigszins helpt is goed bedekken van het lichaam en in beweging blijven; ze worden alleen door fijn muskietengaas tegengehouden. Omdat ze vooral overlast veroorzaken als er weinig wind staat, werkt een ventilator ook. Smeersels en (etherische) oliën hebben weinig tot geen effect. De larven van knutten kunnen in de natuur voorkomen in dichtheden van 700 per vierkante meter.^[4] In een vochtige omgeving is structureel alleen wat aan overlast van knutten te doen door enerzijds het water waar mogelijk te laten stromen en anderzijds de natuur de ruimte te geven, zodat natuurlijke vijanden zo veel mogelijk kans hebben.

Taal

Knijten komen voor in uitdrukkingen als "Ik snap er geen knijt van", waar het als synoniem voor zier geldt.^[5]

Taxonomie

De volgende taxa worden bij de familie ingedeeld:

Onderfamilie Austroconopinae
- Geslacht Austroconops
- Geslacht † Archiaustroconops
Onderfamilie Ceratopogoninae
- Tribus Ceratopogonini
  - Geslacht Afrohelea
  - Geslacht Agilihelea
  - Geslacht Allohelea
  - Geslacht Alluaudomyia
  - Geslacht Ankylohelea
  - Geslacht Austrohelea
  - Geslacht Baeodasymyia
  - Geslacht Baeohelea
  - Geslacht Bothahelea
  - Geslacht Brachypogon
  - Geslacht Cacaohelea
  - Geslacht Calcarhelea
  - Geslacht Camptopterohelea
  - Geslacht Capehelea
  - Geslacht Ceratoculicoides
  - Geslacht Ceratohelea
  - Geslacht Ceratopogon
  - Geslacht Chairopogon
  - Geslacht Congohelea
  - Geslacht Diaphanobezzia
  - Geslacht Downeshelea
  - Geslacht Echinohelea
  - Geslacht Fanthamia
  - Geslacht Fittkauhelea
  - Geslacht Heteroceratopogon
  - Geslacht Heterohelea
  - Geslacht Hypsimyia
  - Geslacht Isthmohelea
  - Geslacht Kolenohelea
  - Geslacht Leptohelea
  - Geslacht Luciamyia
  - Geslacht Macrurohelea
  - Geslacht Metacanthohelea
  - Geslacht Monohelea
  - Geslacht Nannohelea
  - Geslacht Notiohelea
  - Geslacht Notoceratopogon
  - Geslacht Oxyria
  - Geslacht Parabezzia
  - Geslacht Paralluaudomyia
  - Geslacht Parastilobezzia
  - Geslacht Pseudostilobezzia
  - Geslacht Rhynchohelea
  - Geslacht Schizohelea
  - Geslacht Schizonyxhelea
  - Geslacht Serromyia
  - Geslacht Spinellihelea
  - Geslacht Stilobezzia
  - Geslacht Stiloculicoides
  - Geslacht Washingtonhelea
  - Geslacht † Mantohelea
- Tribus Culicoidini
  - Geslacht Culicoides Latreille, 1809
- Tribus Heteromyiini
  - Geslacht Clinohelea Kieffer, 1917
  - Geslacht Heteromyia Say, 1825
  - Geslacht Neurobezzia
  - Geslacht Neurohelea Kieffer, 1925
  - Geslacht Pellucidomyia Macfie, 1939
- Tribus Palpomyiini
  - Geslacht Amerohelea
  - Geslacht Bezzia
  - Geslacht Clastrieromyia
  - Geslacht Pachyhelea
  - Geslacht Palpomyia
  - Geslacht Phaenobezzia
- Tribus Sphaeromiini
  - Geslacht Alloimyia
  - Geslacht Guihelea
  - Geslacht Wannohelea
  - ....
- Tribus Stenoxenini
  - ....
Onderfamilie Dasyheleinae
- Geslacht Dasyhelea
- Geslacht Paradasyhelea
  - ....
Onderfamilie Forcipomyiinae
- Geslacht Atrichopogon
- Geslacht Forcipomyia
Onderfamilie Leptoconopinae
- Geslacht Leptoconops
- Geslacht † Fossileptoconops
Onderfamilie † Lebanoculicoidinae
- Geslacht † Lebanoculicoides

Voorkomen in Nederland

In Nederland zijn 110 soorten uit deze familie inheems^[6]^[7]

Genus: Allohelea
- Allohelea tessellata
Genus: Atrichopogon
- Atrichopogon atriscapulus
- Atrichopogon brunnipes
- Atrichopogon flavolineatus
- Atrichopogon forcipatus
- Atrichopogon fuscus
- Atrichopogon haesitans
- Atrichopogon infuscus
- Atrichopogon lucorum
- Atrichopogon meloesugans - (Oliekeverknutje)
- Atrichopogon minutus
- Atrichopogon oedemerarum
- Atrichopogon orbicularis
- Atrichopogon pavidus
- Atrichopogon psilopterus
- Atrichopogon rostratus
- Atrichopogon winnertzi
Genus: Bezzia
- Bezzia albicornis
- Bezzia annulipes
- Bezzia bicolor
- Bezzia circumdata
- Bezzia coracina
- Bezzia curtiforceps
- Bezzia flavicornis
- Bezzia leucogaster
- Bezzia nobilis
- Bezzia ornata
- Bezzia rubiginosa
- Bezzia signata
- Bezzia winnertziana
Genus: Ceratopogon
Genus: Clinohelea
- Clinohelea unimaculata
Genus: Culicoides
- Culicoides achrayi
- Culicoides albicans
- Culicoides chiopterus
- Culicoides circumscriptus
- Culicoides deltus
- Culicoides dewulfi
- Culicoides fascipennis
- Culicoides festivipennis
- Culicoides impunctatus
- Culicoides kibunensis
- Culicoides minutissimus
- Culicoides newsteadi
- Culicoides nubeculosus
- Culicoides obsoletus
- Culicoides pictipennis
- Culicoides poperinghensis
- Culicoides pulicaris
- Culicoides punctatus
- Culicoides riethi
- Culicoides salinarius
- Culicoides scoticus
- Culicoides stigma
- Culicoides vexans
Genus: Dasyhelea
- Dasyhelea coarctata
- Dasyhelea communis
- Dasyhelea dufouri
- Dasyhelea flaviventris
- Dasyhelea flavoscutellata
- Dasyhelea kyrenica
- Dasyhelea modesta
- Dasyhelea palustris
- Dasyhelea saxicola
- Dasyhelea septuosa
- Dasyhelea sericata
- Dasyhelea turficola
- Dasyhelea versicolor
Genus: Forcipomyia
- Forcipomyia alacris
- Forcipomyia bipunctata
- Forcipomyia brevicubita
- Forcipomyia brevipennis
- Forcipomyia ciliata
- Forcipomyia crassipes
- Forcipomyia eques - (Gaasvliegknutje)
- Forcipomyia frutetorum
- Forcipomyia fuliginosa
- Forcipomyia kaltenbachii
- Forcipomyia monilicornis
- Forcipomyia murina
- Forcipomyia nigra
- Forcipomyia pallida
- Forcipomyia paludis - (Libellenknutje of Libellenbijtmug)
- Forcipomyia picea
- Forcipomyia pulchrithorax
- Forcipomyia sphagnophila
- Forcipomyia squamipes
- Forcipomyia tenuis
- Forcipomyia titillans
- Forcipomyia tonnoiri
- Forcipomyia velox
Genus: Kolenohelea
- Kolenohelea calcarata
Genus: Macropeza
- Macropeza albitarsis
Genus: Mallochohelea
- Mallochohelea inermis
- Mallochohelea nitida
Genus: Nilobezzia
- Nilobezzia posticata
Genus: Palpomyia
- Palpomyia aterrima
- Palpomyia csiskii
- Palpomyia distincta
- Palpomyia flavipes
- Palpomyia fulva
- Palpomyia lineata
- Palpomyia nigripes
- Palpomyia quadrispinosa
- Palpomyia rufipes
- Palpomyia serripes
- Palpomyia spinipes
- Palpomyia tibialis
Genus: Probezzia
- Probezzia seminigra
Genus: Schizohelea
- Schizohelea leucopeza
Genus: Serromyia
- Serromyia atra
- Serromyia femorata
- Serromyia morio
- Serromyia rufitarsis
Genus: Sphaeromias
Genus: Stilobezzia

Literatuur

David Burnie (2001) - Animals, Dorling Kindersley Limited, London. ISBN 90-18-01564-4 (naar het Nederlands vertaald door Jaap Bouwman en Henk J. Nieuwenkamp)

Bronnen, noten en/of referenties

↑ (en) J.E. Hudson, "Annotated list of the Ceratopogonidae (Diptera) of Suriname", Cah. ORSTOM, sér. Ent. md. et Parasitol., vol. XXIV, No. 4, 1986: 293-301
↑ (en) Ceratopogonidae World Catalog of Extant and Fossil Species - November 27, 2009
↑ Schmallenbergvirus aangetoond in knutten, Boerderij.nl, 12 maart 2012
↑ (en) Hendry G., 1989. Midges in Scotland. Aberdeen University Press. Geciteerd op www.snh.org.uk
↑ Wat betekent geen zier en waar komt deze uitdrukking vandaan?. Onze Taal. Gearchiveerd op 2 oktober 2022. Geraadpleegd op 19 juni 2022.
↑ Soortenregister download 22/12/2011
↑ https://waarneming.nl/taxa/10655 Overzicht Ceratopogonidae op waarneming.nl. Gearchiveerd op 18 augustus 2023.

[1] (en) J.E. Hudson, "Annotated list of the Ceratopogonidae (Diptera) of Suriname", Cah. ORSTOM, sér. Ent. md. et Parasitol., vol. XXIV, No. 4, 1986: 293-301

[2] (en) Ceratopogonidae World Catalog of Extant and Fossil Species - November 27, 2009

[3] Schmallenbergvirus aangetoond in knutten, Boerderij.nl, 12 maart 2012

[4] (en) Hendry G., 1989. Midges in Scotland. Aberdeen University Press. Geciteerd op www.snh.org.uk

[5] Wat betekent geen zier en waar komt deze uitdrukking vandaan?. Onze Taal. Gearchiveerd op 2 oktober 2022. Geraadpleegd op 19 juni 2022.

[6] Soortenregister download 22/12/2011

[7] ttps://waarneming.nl/taxa/10655 Overzicht Ceratopogonidae op waarneming.nl. Gearchiveerd op 18 augustus 2023.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]