Chigi codex
De Chigi codex (Biblioteca Apostolica Vaticana MS Chigi C VIII 234) is een muziekhandschrift dat in de periode 1504, 1505 vervaardigd werd in het atelier van Petrus Alamire. De opdrachtgevers voor het handschrift waren Philippe Bouton ( 1418 -1515), Heer van Corberon en zijn vrouw Catherine. Het is een van de oudere werken uit het atelier van Alamire en kan gezien worden als een prototype van de bewaard gebleven latere 51 andere muziekhandschriften uit het atelier. Bouton had tijdens zijn - zeker voor die tijd -uitzonderlijk lang leven alle Bourgondische heersers van Filips de Goede tot en met Filips de Schone gediend. Het handschrift is een anthologie van werken van componisten die hij bewonderde en waarvan hij er ook enkele in persoonlijke zin kende. Het is bekend dat hij in ieder geval bij vier gelegenheden de componist Johannes Ockeghem heeft ontmoet. Het handschrift bevat eenentwintig missen en twaalf motetten. Dertien van die missen zijn composities van Ockeghem waaronder het oudst bewaarde meerstemmige Requiem. Het handschrift bevat op één na alle bewaard gebleven missen van Ockeghem. Het resterende deel van het manuscript bevat alleen motetten. De helft daarvan is opnieuw van slechts een componist, Johannes Regis. Ockeghem overleed in 1497 en Regis in 1498. Het manuscript heeft dus ook een functie als een postume hulde aan hun werk. De overige werken in het manuscript zijn van toen nog levende en jongere componisten. Een daarvan is Heinrich Isaac. Zijn in het manuscript opgenomen werk Angeli archangeli wordt vooral uitgevoerd op Allerheiligen, dat ook de dag is dat Bouton geboren werd. Er zijn meer zinspelingen te maken uit de selectie van werken en componisten. Het Internerata Dei mater van Ockeghem en het Sile fragor van Loyset Compère verwijzen naar de verwoestingen die plaatsvonden tijdens de oorlogen tussen Bourgondië en Frankrijk. Zinspelingen komen ook in de miniaturen van de codex voor. Er is een miniatuur waarin een heks ter dood wordt veroordeeld en daarna verbrand. Dat was het vonnis dat de vader van Philippe Bouton, een rechter in Dijon, had uitgesproken. Meerdere keren komt in de verluchting het beeld voor van een ruiter die een draak wegjaagt. De afgebeelde ruiter is de heilige Philippus die dit in de legende doet. Dit wordt dan afgebeeld met elementen van de Orde van het Gulden Vlies. Het is een teken van de trouw van Philippe Bouton aan Bourgondië en zijn erkenning van de patronage van zijn hertogen. In het manuscript zijn ook vier Missa a l'homme armé opgenomen die een belangrijke rol speelden in de ceremonies van de Orde. Er zijn tussen dit manuscript en het koorboek voor Philips de Schone opmerkelijke overeenkomsten. Beide manuscripten zijn in dezelfde jaren vervaardigd. Er zijn verschillende folio's in beide manuscripten die een gelijksoortige indeling en opzet hebben en ook in stilistische zin sterk overeenkomen. . Beide manuscripten zijn ook gemaakt onder de verantwoordelijkheid van een andere scribent dan Alamire. Deze wordt aangeduid als Scribent B. Ongeveer twintig jaar na de vervaardiging van het manuscript kwam het in handen van de Spaanse familie Folch de Cardona. Zeven motetten werden door een onbekende Spaanse scribent aan de inhoud toegevoegd. Daarna werd een andere Spaanse familie, Fernandez de Cordova, eigenaar van het handschrift. Die liet enkele insignes van van de Boutons overschilderen. Paus Alexander VII, geboren als Fabio Chigi, werd de volgende eigenaar. Als deel van de Chigi collectie kwam het even na 1875 in handen van de Italiaanse staat die het in 1923 in het bezit stelde van de Vaticaanse Bibliotheek.In deze bibliotheek zijn nog een aantal andere muziekhandschriften uit het atelier van Petrus Alamire aanwezig. Dit zijn de zogenaamde Palatini stemboekjes en drie koorboeken van Leo X.
De Chigi codex (Biblioteca Apostolica Vaticana MS Chigi C VIII 234) is een muziekhandschrift dat in de periode 1504, 1505 vervaardigd werd in het atelier van Petrus Alamire. De opdrachtgevers voor het handschrift waren Philippe Bouton ( 1418 -1515), Heer van Corberon en zijn vrouw Catherine. Het is een van de oudere werken uit het atelier van Alamire en kan gezien worden als een prototype van de bewaard gebleven latere 51 andere muziekhandschriften uit het atelier. Bouton had tijdens zijn - zeker voor die tijd -uitzonderlijk lang leven alle Bourgondische heersers van Filips de Goede tot en met Filips de Schone gediend. Het handschrift is een anthologie van werken van componisten die hij bewonderde en waarvan hij er ook enkele in persoonlijke zin kende. Het is bekend dat hij in ieder geval bij vier gelegenheden de componist Johannes Ockeghem heeft ontmoet.
Het handschrift bevat eenentwintig missen en twaalf motetten. Dertien van die missen zijn composities van Ockeghem waaronder het oudst bewaarde meerstemmige Requiem. Het handschrift bevat op één na alle bewaard gebleven missen van Ockeghem. Het resterende deel van het manuscript bevat alleen motetten. De helft daarvan is opnieuw van slechts een componist, Johannes Regis. Ockeghem overleed in 1497 en Regis in 1498. Het manuscript heeft dus ook een functie als een postume hulde aan hun werk. De overige werken in het manuscript zijn van toen nog levende en jongere componisten.
Een daarvan is Heinrich Isaac. Zijn in het manuscript opgenomen werk Angeli archangeli wordt vooral uitgevoerd op Allerheiligen, dat ook de dag is dat Bouton geboren werd. Er zijn meer zinspelingen te maken uit de selectie van werken en componisten. Het Internerata Dei mater van Ockeghem en het Sile fragor van Loyset Compère verwijzen naar de verwoestingen die plaatsvonden tijdens de oorlogen tussen Bourgondië en Frankrijk.
Zinspelingen komen ook in de miniaturen van de codex voor. Er is een miniatuur waarin een heks ter dood wordt veroordeeld en daarna verbrand. Dat was het vonnis dat de vader van Philippe Bouton, een rechter in Dijon, had uitgesproken. Meerdere keren komt in de verluchting het beeld voor van een ruiter die een draak wegjaagt. De afgebeelde ruiter is de heilige Philippus die dit in de legende doet. Dit wordt dan afgebeeld met elementen van de Orde van het Gulden Vlies. Het is een teken van de trouw van Philippe Bouton aan Bourgondië en zijn erkenning van de patronage van zijn hertogen. In het manuscript zijn ook vier Missa a l'homme armé opgenomen die een belangrijke rol speelden in de ceremonies van de Orde.
Er zijn tussen dit manuscript en het koorboek voor Philips de Schone opmerkelijke overeenkomsten. Beide manuscripten zijn in dezelfde jaren vervaardigd. Er zijn verschillende folio's in beide manuscripten die een gelijksoortige indeling en opzet hebben en ook in stilistische zin sterk overeenkomen. [1]. Beide manuscripten zijn ook gemaakt onder de verantwoordelijkheid van een andere scribent dan Alamire. Deze wordt aangeduid als Scribent B.
Ongeveer twintig jaar na de vervaardiging van het manuscript kwam het in handen van de Spaanse familie Folch de Cardona. Zeven motetten werden door een onbekende Spaanse scribent aan de inhoud toegevoegd. Daarna werd een andere Spaanse familie, Fernandez de Cordova, eigenaar van het handschrift. Die liet enkele insignes van van de Boutons overschilderen. Paus Alexander VII, geboren als Fabio Chigi, werd de volgende eigenaar. Als deel van de Chigi collectie kwam het even na 1875 in handen van de Italiaanse staat die het in 1923 in het bezit stelde van de Vaticaanse Bibliotheek.In deze bibliotheek zijn nog een aantal andere muziekhandschriften uit het atelier van Petrus Alamire aanwezig. Dit zijn de zogenaamde Palatini stemboekjes en drie koorboeken van Leo X.
- Kellman, Herbert en Jas, Eric (1999) Catalogue of Manuscripts and Fragments in The Treasury of Petrus Alamire. Music and Art in Flemish Court Manuscripts 1500-1535 . Ludion.
- Ros-Fabregas, Emilio (2002) The Cardona and Fernandez de Cordoba coat of arms in the Chigi codex
- Kostrzewski, Brett, Before Burgundy: Contexts and Cantus firmi in the Early L’homme armé Mass Tradition
- ↑ Zie de bovenste afbeelding bij dit artikel en de afbeelding bij het artikel koorboek voor Philips de Schone