Anna Chapman

Anna Chapman
Chapman bij de boekpresentatie van haar boek Eet je wat je krijgt?
Algemene informatie
Volledige naam	Anna Vasiljevna Chapman
Geboortenaam	Anna Vasiljevna Koestsjenko
Bijnaam	Femme fatale[1] 90-60-90[2]
Geboren	23 februari 1982 Volgograd
Nationaliteit	Brits (2002-2010) Russisch
Geboorteland	Rusland
Beroep	Model (2010-2012) Presentatrice (2010-) Spionne (?-2010)
Overig
Politiek	Verenigd Rusland
Website	Officiële website

Anna Vasiljevna Chapman (Russisch: А́нна Васильевна Ча́пман) (geboren als Koestsjenko; Russisch: Кущенко) (Volgograd, 23 februari 1982) is een Russisch voormalig spionne die werkzaam was namens de Sloezjba Vnesjnej Razvedki (SVR). De FBI arresteerde haar op 27 juni 2010 in New York als onderdeel van het Illegals Program. Twee weken later werd Chapman met de negen andere gevangenen middels een gevangenenruil uitgeleverd aan Rusland. Nadien verscheen ze veelvuldig in de Russische media, bijvoorbeeld als model en presentatrice.

Tijdens een vakantie in Londen ontmoette Anna Koestsjenko in 2001 haar latere man Alex Chapman. Ze trouwden een jaar later in Moskou en hiermee verkreeg Koestsjenko het Britse staatsburgerschap en veranderde haar achternaam naar Chapman. Nadat ze haar studie in Moskou had afgerond, verhuisde ze per 2003 naar Londen, waar haar man werkte als docent Engels. Tussen 2004 en 2005 was ze korte periodes werkzaam bij enkele banken zoals Barclays en NetJets, een bedrijf dat gespecialiseerd is als privévliegtuigmaatschappij.^[3] Ze verliet haar man Alex per 2005 en verhuisde naar een eigen appartement in Londen. Een jaar later scheidde het stel.

Tussen 2006 en 2009 zou Chapman zijn teruggekeerd naar Rusland, waar ze verschillende eigen bedrijven zou hebben gehad. Per 2009 verhuisde ze naar New York en bemachtigde ze een woning in het 20 Exchange Place, nabij Wall Street.^[4] Volgens haar sociale media was ze werkzaam als CEO van PropertyFinder LLC, een website die internationaal onroerend goed verkocht.^[5] Volgens haar (ex-)man Alex Chapman maakte het bedrijf de eerste jaren schulden, om plotseling in 2009 vijftig mensen in dienst te hebben. Ze zou gedurende haar verblijf in de Verenigde Staten een relatie hebben gehad met een restauranteigenaar.

Naar verluidt zou Chapman in 2000 op haar achttiende zijn gerekruteerd als spionne voor Sloezjba Vnesjnej Razvedki (SVR).^[6] Ze zou gedurende haar tijd als spionne in de Verenigde Staten gebruik hebben gemaakt van beveiligde en versleutelde computernetwerken om haar informatie door te geven aan het hoofdkantoor van de SVR in Moskou. Op 26 juni 2010 werd ze gevraagd door een FBI-informant genaamd "Roman" om een paspoort over te geven aan een andere spion in New York middels een afspraak op locatie. Dit zou voor verwarring hebben gezorgd bij Chapman, omdat de SVR nooit voor deze werkwijze zou kiezen. Dezelfde dag schafte Chapman twee nieuwe telefoonkaarten aan om onder andere haar vader in Moskou te bellen voor advies.^[7] Deze gesprekken werden afgeluisterd door de FBI. De volgende dag leverde Chapman het paspoort in bij de politie, wat direct leidde tot haar arrestatie. De advocaat van Chapman vertelde aan de media dat zij bang was te worden gedeporteerd. Toen deze deportatie daadwerkelijk dreigde, gaf ze aan met haar Britse paspoort in Londen te willen wonen. Echter, haar Britse staatsburgerschap werd daags nadien al ingetrokken.^[8] In de ochtend van 8 juli 2010 was Chapman, met negen andere gevangenen van het Illegals Program, onderdeel van een gevangenenruil. Deze ruil vond plaats op het vliegveld van Wenen. De tien Russische spionnen vlogen daarna verder naar Domodedovo, een luchthaven nabij Moskou.

Na haar terugkomst in Rusland was Chapman vooral actief in de media, bijvoorbeeld als presentatrice van informatieve programma's.

Ze verscheen nog in 2010 in de politiek namens de jongerenorganisatie van Verenigd Rusland.^[9] Ze richtte zich op patriottistische opvoeding bij jongeren. Haar aanstelling tot de publieke raad zorgde ook voor kritiek bij onder meer Vladimir Zjirinovski. Volgens hem zou Chapman geen goed rolmodel zijn voor jongeren wegens haar fotoshoots voor erotische tijdschriften.^[10]

Door de Fondservisbank werd ze per 1 oktober 2010, amper drie maanden na haar terugkeer naar Rusland, aangesteld als investeringsadviseur.^[11] Per mei 2013 ging ze deel uitmaken van de Raad van Bestuur van de bank.

Ze legde bij verstek medio 2011 een verklaring af tegen Aleksandr Potejev.^[12] Volgens Chapman speelde Potejev een belangrijke rol bij haar arrestatie van een jaar eerder. In 2012 vertelde Frank Figliuzzi dat Chapman diep in de kennissenkring van Barack Obama spioneerde en hier een bekende van Obama probeerde te verleiden om, als zogenaamde femme fatale, informatie te ontfutselen.^[13] Dit werd gezien als een van de hoofdredenen om de verdachten van het Illegals Program sneller te arresteren. Later is deze theorie ook weer in twijfel getrokken.^[14]

Na haar terugkomst poseerde Chapman voor enkele erotische bladen zoals Maxim.^[15] Nog in 2010 werd ze opgenomen in een lijst van de "100 knapste Russische vrouwen".^[16] Bij een modeweek in Moskou verscheen ze samen met zanger Dima Bilan als verrassing op de catwalk.^[17] Op 8 juni 2012 liep ze op een catwalk in Antalya. De organisatie doneerde op haar verzoek een bedrag aan een stichting in haar geboortestad Volgograd die opkomt voor arme kinderen.^[18][18]

Op 30 december 2010 te gast in de talkshow Laat ze maar praten (Пусть говорят), dat werd uitgezonden op Pervy Kanal. Dit was, gezien de kijkcijfers, een van de slechtst bekeken afleveringen van dit programma in jaren.^[19]

Medio juli 2013 deed Chapman een huwelijksaanzoek op Twitter. Ze gaf aan te willen trouwen met Edward Snowden, die daar lachend op reageerde. De berichten van beiden waren grappend bedoeld.^[20]

Amper een halfjaar na haar terugkeer naar Rusland, ging Chapman per januari 2011 wekelijks een televisieprogramma presenteren op REN TV, genaamd Wereldse geheimen (Тайны мира).^[21] Dit programma presenteerde ze tot oktober 2014, waarna het van de buis verdween. Voor dit programma reisde ze in augustus 2013 naar Nagorno-Karabach voor opnames. Haar meningen over het conflict en een eerdere oorlog, zou haar op een Azerbeidzjaanse zwarte lijst hebben doen belandden over deze kwestie.^[22] Direct in oktober 2014 keerde ze al terug op REN TV, ditmaal presenteerde ze Anna Chapman en haar mannen (Анна Чапман и её мужчины), dat te zien was tot medio november. Een jaar later verscheen ze bij REN TV als presentatrice van haar derde eigen programma, ditmaal Chapmans geheimen (Тайны Чапман) geheten. Het programma was tot minstens 2026 te zien op REN TV.

Onder Chapmans naam verscheen in 2019 een eerste boek. Ze is de officiële auteur van het boek Eet je wat je krijgt? (Ешь что дают?).^[23] Ze publiceerde dit boek als onderdeel van haar programma Chapmans geheimen. In 2024 verscheen een biografie van Chapmans leven, met de nadruk op haar periode als spionne.^[24]

Chapmans vader, Vasily Koestsjenko is een voormalig KGB-officier en werkte later in verschillende Afrikaanse landen zoals Zimbabwe als ambassadeur namens het Russische Ministerie van Buitenlandse Zaken. Politicus en naaste medewerker van Vladimir Poetin, Sergej Ivanov, vertelde in 2011 tegen een journalist van Kommersant dat hij een goede bekende was van de familie Chapman.^[25]

Tussen 2002 en 2006 was Chapman getrouwd met Alex Chapman, ze ontmoetten elkaar in 2001 toen, destijds nog Anna Koestsjenko (Анна Кущенко), op vakantie was in Londen. Ze trouwden niet veel later in Moskou, hiermee verkreeg ze ook het Britse staatsburgerschap en veranderde haar achternaam naar Chapman. Alex Chapman gaf kort na de arrestatie van zijn ex-vrouw in de media aan dat het hem niet verbaasde dat zij was opgepakt wegens spionage, in de laatste periode van hun huwelijk vertoonde zij volgens hem raar gedrag wat daarmee te maken zou kunnen hebben.^[26] In 2015 overleed Alex Chapman aan een drugsoverdosis; dit werd drie jaar later pas naar buiten gebracht.^[27]

In 2015 beviel Chapman van een zoon; de identiteit van de vader is nooit bekendgemaakt.^[28]