Accijns

Accijns of verbruiksbelasting is een vorm van indirecte belasting, die wordt geheven op de verkoop van bepaalde (verbruiks)goederen. In Nederland en België is vooral sprake van accijns op alcoholische dranken, frisdranken, tabak en brandstoffen (bijvoorbeeld benzineaccijns). In het verleden zijn ook wel andere producten met accijns belast geweest, zoals suiker en keukenzout.

Accijns wordt over het algemeen geheven over de hoeveelheid van het product en niet over de waarde daarvan. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de btw, de belasting over de toegevoegde waarde. Bij accijnsgoederen wordt de btw geheven over het totale bedrag inclusief de accijns. In Nederland worden accijnzen geheven op grond van de Wet op de accijns.^[1]

Het oorspronkelijke doel van accijnzen is het verschaffen van inkomsten aan de staat. Het voornaamste doel is langzamerhand echter de ontmoediging van het gebruik van bepaalde zaken geworden, bijvoorbeeld omdat het ongezond of slecht voor het milieu is.^[2]

Bij de invoering van de interne Europese markt mogen vanaf 1 januari 1993 alleen accijnzen worden geheven op producten als benzine, tabak en alcohol.

Op zowel benzine als diesel wordt accijns geheven. Deze is direct in de prijs verwerkt en wordt geheven per liter.

Om het roken te ontmoedigen heft de overheid ook accijns op tabak. Voor sigaren, sigaretten en rooktabak gelden aparte tarieven.

De hoogte van de alcoholaccijns is afhankelijk van het soort product, waarbij over het algemeen geldt dat hoe hoger het alcoholpercentage van een drank, hoe meer accijns erover wordt geheven.

In Nederland brengen de accijnzen jaarlijks zo'n 12 miljard euro op. De belangrijkste accijnsinkomsten komen van benzine en minerale oliën, gevolgd door tabak.

Accijnsinkomsten overheid, in miljoenen euro's

Jaar[3]	Benzine	Overige minerale oliën	Alcohol	Bier	Wijn/ mousserende dranken	Tabak	Tussen-producten[4]	Totaal
1995	2708	1608	408	278	109	1327	39	6.477
2000	3151	2139	397	263	139	1590	34	7.713
2005	3835	2585	373	297	200	2000	37	9.327
2010	4067	3592	331	389	274	2437	30	11.120
2015	4109	3757	314	451	329	2222	25	11.207
2016	4226	3862	324	446	333	2491	25	11.707
2017	4293	3875	331	447	323	2397	23	11.689
2018	4472	3919	342	457	325	2669	22	12.206
2019	4574	3887	331	422	310	2547	20	12.091
2020	3888	3483	321	384	309	3178	20	11.583

In Nederland werd sinds 1972 een frisdrankenaccijns geheven. Deze is later uitgebreid tot mineraalwater, vruchtensappen en siropen. Door de interne Europese markt heeft de Nederlandse regering de naam van deze accijns per 1 januari 1993 gewijzigd in een "verbruiksbelasting" (wel is overigens per 1993 de suikeraccijns afgeschaft). Deze belasting wordt geregeld in de Wet op de verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken.^[5] In 2018 bracht deze belasting zo'n 278 miljoen euro op.^[3]

In hieronderstaande tabel worden de huidige tarieven per liter gegeven (excl. 9% btw). Opvallend is dat er op drinkyoghurts en chocolademelk geen verbruiksbelasting wordt geheven.

Vruchten- en groentesap, mineraalwater, melkvervangers (m.u.v. sojamelk) en limonade/frisdrank	€ 0,2613 per liter[6] (tot 1 januari 2024 € 0,083 p.l.)
Limonadesiropen	€ 0,333 per liter
Drinkyoghurts	geen
Chocolademelk	geen
Koffie	geen
Thee	geen
(Karne-)melk	geen

In hieronderstaande tabel worden de accijnzen op alcoholvrije dranken gegeven (2021, excl. btw).^[7] Opvallend is dat er ook op thee en kruidenthee accijns moet betaald worden, deze vallen onder de verschillende rijen 'substanties voor bereiding van'.

Vruchten- en groentesap, mineraalwater	geen
Limonades en frisdranken, zowel light (met zoetstoffen) als gesuikerd	€ 0,119233 per liter
Substanties voor bereiding van limonades en frisdranken, zowel light als gesuikerd (vloeibaar)	€ 0,715405 per liter
Substanties voor bereiding van limonades en frisdranken, zowel light als gesuikerd (vast)	€ 1,192343 per kg
Gearomatiseerd water zonder suiker of zoetstoffen	€ 0,068133 per liter
Substanties voor bereiding van gearomatiseerd water zonder suiker of zoetstoffen (vloeibaar)	€ 0,408803 per liter
Substanties voor bereiding van gearomatiseerd water zonder suiker of zoetstoffen (vast)	€ 0,681339 per kg
Alcoholvrij bier, wijn of andere gegiste dranken (=< 1,2 % vol)	€ 0,037519 per liter
Ongebrande koffie	€ 0,2001 per kg
Gebrande koffie	€ 0,2502 per kg
Extracten van koffie	€ 0,7004 per kg
Melk, sojamelk en rijstmelk	geen

In landen als België en Duitsland wordt accijns ook gebruikt in het milieubeleid. De verpakkingsheffing in België voor wegwerpverpakkingen bedraagt € 0,0986 per liter drank, voor herbruikbare verpakkingen is dit € 0,0141 per liter drank. In Nederland kende men sinds 1 januari 2008 de verpakkingenbelasting. In 2013 verdween deze weer en werd vervangen door een afvalbeheersbijdrage aan het afvalfonds verpakkingen.^[8]

In Denemarken werd in 2011 een vettaks ingevoerd op ongezonde levensmiddelen. Een jaar na de invoering van de vettaks werd deze weer afgeschaft.^[9] De maatregel bleek duur en de Denen veranderden hun eetgewoonten niet. Tegen deze achtergrond heeft Denemarken besloten de vettaks weer af te schaffen en de geplande suikerbelasting te annuleren.

Voorstanders van de "vettaks" pleiten dat ongezond eten ontmoedigd zou moeten worden om dezelfde redenen dat roken en drinken ontmoedigd worden: vanwege individuele gezondheidsrisico's, maar ook om voor de samenleving de hoge medische kosten te verlagen voor het bestrijden van gerelateerde ziekten en arbeidsuitval. Tegenstanders zijn van mening dat burgers zelf verantwoordelijk zijn voor hun eetgedrag en dat het geen taak van de overheid is zich met het privéleven van mensen te bemoeien.

• Accijnsgebied van de Europese Unie
• Accijnshuis (Amsterdam)
• Banderol (belasting)
• Cijns
• Rode diesel
• Tol (recht) voor het gebruik van bijv. tolwegen.